.
Mamy 12 973 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne porady prawne

Pliki można dodać w kolejnym kroku
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!

Zobowiązania wobec adoptowanej córki

Autor: Janusz Polanowski • Opublikowane: 16.05.2013

Wraz z żoną adoptowałem kilka lat temu dziewczynkę. Od początku sprawiała problemy wychowawcze, w końcu przeniosła się do innego miasta (zabierając wszystkie swoje rzeczy, łącznie z meblami), tam podjęła naukę i zamieszkała z rodzonym bratem. W zeszłym roku skończyła 18 lat. Od tego czasu nie utrzymujemy kontaktu. W międzyczasie w 2010 roku zmarła moja żona; w testamencie zapisała cały majątek mnie. Jakie mam zobowiązania wobec adoptowanej córki? Córka otrzymuje z ZUS rentę po matce. Czy jeśli przestanie się uczyć i ją utraci, będę musiał płacić jej alimenty?

 

Z tego, co wiem, córce należy się zachowek – ale w jakiej wysokości? Czy fakt, że dziewczyna jest wciąż zameldowana w moim domu (który będę musiał sprzedać, aby wypłacić zachowek), może w czymś przeszkodzić? Czy po sprzedaży domu będę musiał kupić jej mieszkanie? 


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Wspominając o rencie z ZUS, dał Pan wyraz zrozumieniu prawnego znaczenia przysposobienia, zwanego często adopcją.

 

Zagadnienia przysposobienia uregulowano przede wszystkim w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym (skrótowo: K.r.o.). Natomiast merytoryczne zagadnienia prawa spadkowego (czyli prawo spadkowe materialne) uregulowano przepisami Kodeksu cywilnego (skrótowo: K.c.). Dochodzenie roszczeń cywilnych przed sądem odbywa się na podstawie przepisów procedury cywilnej, czyli Kodeksu postępowania cywilnego (skrótowo: K.p.c.).

 

Artykuł 121 K.r.o. stanowi:

 

„§ 1. Przez przysposobienie powstaje między przysposabiającym a przysposobionym taki stosunek, jak między rodzicami a dziećmi.

§ 2. Przysposobiony nabywa prawa i obowiązki wynikające z pokrewieństwa w stosunku do krewnych przysposabiającego.

§ 3. Ustają prawa i obowiązki przysposobionego wynikające z pokrewieństwa względem jego krewnych, jak również prawa i obowiązki tych krewnych względem niego.

§ 4. Skutki przysposobienia rozciągają się na zstępnych przysposobionego”.

 

Z uwagi na treść artykułu 121 K.r.o. adoptowana córka ma prawo do dziedziczenia po przysposabiającej (art. 931 K.c. w związku z artykułem 121 K.r.o.); ma również prawo do zachowku (art. 931 i następne K.c.). Z uwagi na wiek przysposobionej w czasie otwarcia spadku (art. 924 K.c.) właściwy dla niej ułamek (z artykułu 931 K.c.) wynosi 2/3, a nie 1/2. Jeżeli poza Panem i przysposobioną nie było innych spadkobierców ustawowych (art. 931 K.c.) – zwłaszcza uprawnionych z tytułu zachowku (art. 991 K.c.), to mamy bazę do podstawowych wyliczeń.

 

Równe udziały w spadku (art. 931 K.c.) to punkt wyjścia. Ułamek 2/3 (z artykułu 991 K.c.) trzeba zestawić z połową potencjalnego udziału spadkowego. To zaś należy zestawić z wartością majątkową o nazwie substrat zachowku. Sposób dokonywania obliczeń wskazano w artykule 993 i następnych K.c. Szczególnie ważne mogą być darowizny – zwłaszcza znaczniejsze. Jeżeli przysposobiona zabrała meble i inne rzeczy zakupione z majątku przysposabiających, to można założyć, że otrzymała te rzeczy w darowiźnie od nich (art. 888 i następne K.c.).

 

Należy pamiętać o tym, że małżonkowie mają, co do zasady, równe udziały we wspólnym majątku małżeńskim – art. 43 K.r.o. To bardzo ważne w obliczeniach – zarówno w przypadku (znaczniejszych) darowizn na rzecz przysposobionej, jak i w obliczaniu substratu zachowku. Substrat zachowku może różnić się od masy spadkowej (art. 922 K.c.), czyli wartości majątkowych pozostawionych przez spadkodawcę, ale nie można tego rozdzielać. Z całą pewnością zaś nie można czynić obliczeń z wykorzystaniem majątku przysposabiającego (czyli Pana) – w tym przypadającego na niego udziału we wspólnym majątku małżeńskim.

 

Jak widać, dokonywanie obliczeń ma bardzo duże znaczenie praktyczne. Z przedstawionych przez Pana okoliczności wynika, że zanikła więź między przysposobioną a przysposabiającymi. Taki stan rzeczy może otwierać drogę do rozwiązania stosunku przysposobienia (art. 125 i następne K.r.o.), ale jeżeli przysposabiająca nie zażądała tego za swego życia, to zmniejsza się zakres Pańskiej argumentacji (zwłaszcza argumentacji odnośnie do spraw majątkowych), natomiast treść artykułu 126 § 1 sama w sobie zmniejsza Pana szanse (wystąpienie skutków rozwiązania przysposobienia w chwili śmierci przysposabiającej).

 

Warto mieć na uwadze również to, że adoptowana córka należy do grona spadkobierców ustawowych przysposabiającego, który może podjąć decyzję o samodzielnym wystąpieniu o rozwiązanie przysposobienia (w stosunku do niego), albo poprosić o to prokuratora (art. 127 K.r.o.). Artykuł 125 K.r.o. stanowi:

 

„§ 1. Z ważnych powodów zarówno przysposobiony, jak i przysposabiający mogą żądać rozwiązania stosunku przysposobienia przez sąd. Rozwiązanie stosunku przysposobienia nie jest dopuszczalne, jeżeli wskutek niego miałoby ucierpieć dobro małoletniego dziecka. Orzekając rozwiązanie stosunku przysposobienia, sąd może, stosownie do okoliczności, utrzymać w mocy wynikające z niego obowiązki alimentacyjne.

§ 2. Po śmierci przysposobionego lub przysposabiającego rozwiązanie stosunku przysposobienia nie jest dopuszczalne, chyba że przysposabiający zmarł po wszczęciu sprawy o rozwiązanie stosunku przysposobienia. W wypadku takim na miejsce przysposabiającego w procesie wstępuje kurator ustanowiony przez sąd”.

 

Przysposobiona osiągnęła pełnoletność (art. 10 K.c.), a więc przestała być małoletnia, co ułatwia możliwość rozwiązania przysposobienia.

 

Sprawa byłaby dla Pana łatwiejsza – jako spadkobiercy testamentowego – gdyby jego żona zasadnie wydziedziczyła przysposobioną; czyli w samej treści testamentu (art. 1009 K.c.) pozbawiła ją zachowku po sobie z uwagi na jeden z powodów wskazanych przez ustawodawcę w artykule 1008 K.c.

 

Ogłoszenie testamentu jest bardzo ważne – zwłaszcza z uwagi na treść artykułu 1007 K.c. (o upływie przedawnienia roszczenia z tytułu zachowku). W przypadku dziedziczenia testamentowego przedawnienie takiego roszczenia biegnie od daty ogłoszenia testamentu. Obowiązująca w czasie otwarcia spadku wersja artykułu 1007 K.c. przewidywała trzyletni okres przedawnienia takiego roszczenia – licząc od ogłoszenia testamentu. Zwlekanie z ogłoszeniem testamentu odwleka rozpoczęcie biegu przedawnienia roszczenia z tytułu zachowku.

 

Z podanych przez Pana informacji – zwłaszcza tych o zachowaniu przysposabiającej – może wynikać, że wolno (przynajmniej hipotetycznie) rozważać zaistnienie w tym przypadku niegodności dziedziczenia, której przesłanki wskazano w artykule 928 K.c.:

 

„§ 1. Spadkobierca może być uznany przez sąd za niegodnego, jeżeli:

1) dopuścił się umyślnie ciężkiego przestępstwa przeciwko spadkodawcy;

2) podstępem lub groźbą nakłonił spadkodawcę do sporządzenia lub odwołania testamentu albo w taki sam sposób przeszkodził mu w dokonaniu jednej z tych czynności;

3) umyślnie ukrył lub zniszczył testament spadkodawcy, podrobił lub przerobił jego testament albo świadomie skorzystał z testamentu przez inną osobę podrobionego lub przerobionego.

§ 2. Spadkobierca niegodny zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku”.

 

Samo popsucie relacji lub wyprowadzenie się może być czymś zbyt mało doniosłym, aby można było zasadnie domagać się uznania (przez sąd, w procesie) kogoś za niegodnego dziedziczenia, ale warto mieć na to na uwadze. W praktyce wiele może zależeć od tego, jakie były zachowania przysposobionej wobec spadkodawczyni; także te, o których mógł Pan się dowiedzieć po otwarciu spadku.

 

Należy pamiętać o terminach, stosownie do treści artykułu 929 K.c.: „Uznania spadkobiercy za niegodnego może żądać każdy, kto ma w tym interes. Z żądaniem takim może wystąpić w ciągu roku od dnia, w którym dowiedział się o przyczynie niegodności, nie później jednak niż przed upływem lat trzech od otwarcia spadku”. O znaczeniu tych terminów przekonuje orzecznictwo sądowe. Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z 1 sierpnia 2007 r. (sygn. akt: V ACa 269/07) stwierdził: „Określone w art. 929 zd. 2 K.c. terminy są terminami zawitymi prawa materialnego przewidzianymi do dochodzenia roszczenia o ukształtowanie prawa, po upływie których roszczenie takie wygasa. Nie jest więc możliwe przywrócenie terminu do wystąpienia z takim żądaniem do sądu. Instytucja przywrócenie terminu uregulowana w art. 167 K.p.c. dotyczy bowiem wyłącznie terminów procesowych i nie ma zastosowania do terminów materialnoprawnych. Nie jest także możliwa ocena wykazanego w procesie uchybienia terminów określonych w art. 929 K.c. w świetle art. 5 K.c. Co prawda stosowanie art. 5 K.c. mającego charakter klauzuli generalnej nie powinno podlegać dalej idącym ograniczeniom niż tym, które pozwalają się wyprowadzić z treści tego przepisu. Nie jest jednak właściwe unicestwianie skutków upływu wszystkich terminów przewidzianych w prawie cywilnym za pomocą tego przepisu, ponieważ prowadziłoby to do burzenia ustalonego porządku prawnego. O tym, jakie terminy mogą wchodzić w rachubę, decyduje sama natura konkretnego terminu. Ponieważ terminy określone w art. 929 K.c. zostały umieszczone w nauce prawa w grupie terminów służących do ukształtowania prawa nie jest dopuszczalne nieuwzględnienie upływu tych terminów poprzez wykorzystanie art. 5 K.c.”.

 

Z kolei teza wyroku Sądu Najwyższego z 30 stycznia 1998 r. (sygn. akt: I CKN 448/97) jest następująca:

 

„1. Do oceny, czy uprawniony do zachowku jest niegodny dziedziczenia po danym spadkodawcy, nie jest konieczne, by był on formalnie powołany do spadku w charakterze spadkobiercy. Wystarczy, że jest uprawniony do żądania zachowku od spadkobiercy (art. 991 § 1 i 2 K.c.).

2. Do terminów określonych w art. 929 K.c. nie można, nawet w drodze ostrożnej analogii, stosować przepisów o przedawnieniu roszczeń majątkowych”.

 

Sytuacja jest rzeczywiście delikatna. Zgodnie z orzecznictwem sądowym uprawniony z tytułu zachowku może zgłosić swe roszczenie nawet podczas postępowania sądowego o stwierdzenie praw do spadku (chodzi o uniknięcie przedawnienia roszczeń). Wystąpienie z roszczeniem przedawnionym daje dłużnikowi (np. pozwanemu z tytułu zachowku) możliwość zgłoszenia zarzutu przedawnienia (art. 117 K.c.).

 

Będzie Pan musiał podjąć różne decyzje. Jedna z nich dotyczy tego, czy lepiej zawrzeć ugodę (art. 917, art. 918 K.c.), czy kwestionować roszczenie o zachowek. Również w procedurze cywilnej przewidziano szerokie możliwości załatwiania spraw na drodze mediacji lub podczas sądowego posiedzenia pojednawczego (art. 1831-186 K.p.c.).

 

Pomocnicze znaczenie – jako środek obronny – ma treść artykułu 5 K.c.: „Nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony”. Także w tym przypadku warto odwołać się do treści orzecznictwa, gdyż Sąd Najwyższy dopuszcza korzystanie powoływanie się na zasady współżycia społecznego w przypadku praw spadkowych (np. wyrok z 7 kwietnia 2004 r., sygn. akt: IV CK 215/03).

 

22 kwietnia 2009 r. Sąd Apelacyjny w Szczecinie (sygn. akt: I ACa 459/08) orzekł:

 

„1. Celem instytucji zachowku jest ochrona interesów majątkowych najbliższych członków rodziny wymienionych w art. 991 § 1 K.c. poprzez zapewnienie im niezależnie od woli spadkodawcy, a nawet wbrew jego woli, roszczenia pieniężnego odpowiadającego określonemu w powołanym przepisie ułamkowi wartości udziału w spadku, który by im przypadł przy dziedziczeniu ustawowym. Jednakże w pewnych szczególnych i wyjątkowych sytuacjach dopuszczalne jest obniżenie należności z tego tytułu na podstawie art. 5 K.c. przy uwzględnieniu zwłaszcza klauzuli zasad współżycia społecznego. Ma to w szczególności zastosowanie, gdy głównym składnikiem majątku jest prawo do lokalu, które służy zaspokajaniu niezbędnych potrzeb mieszkaniowych zobowiązanego do zapłaty zachowku w razie braku innych możliwości do zaspokojenia tych potrzeb oraz gdy inne składniki spadku nie wystarczają na pokrycie zobowiązania z tytułu zachowku.

2. Prawa uprawnionego do zachowku służą urzeczywistnieniu obowiązków moralnych, jakie spadkodawca ma względem swoich najbliższych. W tym kontekście nie można jednak zapominać, że nie mogą zostać pominięte te zachowania uprawnionego, które wskazują na to, jak ten wywiązywał się ze swych obowiązków względem najbliższych, ze szczególnym uwzględnieniem spadkodawcy. Przy orzekaniu o zachowku nie należy zatem pomijać oceny moralnej także postępowania uprawnionego do zachowku”.

 

W wyroku Sądu Najwyższego z 7 kwietnia 2004 r. (sygn. akt: IV CK 215/03) czytamy: „Ocena sądu, czy żądanie zapłaty sumy odpowiadającej wysokości zachowku stanowi nadużycie prawa (art. 5 K.c.), nie powinna pomijać, że prawa osoby uprawnionej do zachowku służą urzeczywistnieniu obowiązków moralnych, jakie spadkodawca ma wobec swoich najbliższych”. Kwestionowanie roszczeń o wypłatę (równowartości) zachowku warto wesprzeć argumentacją, że chodzi o sytuację szczególną – zwłaszcza z powodu uporczywego (nawet wieloletniego) zachowania adoptowanej córki. W wyroku z 25 stycznia 2001 r. (sygn. akt: IV CKN 250/00) Sąd Najwyższy stwierdził: „Zachowek stanowi minimum zagwarantowanego udziału w spadku spadkobiercy ustawowemu i pozbawić tego udziału na podstawie art. 5 K.c. można tylko w sytuacjach rzeczywiście wyjątkowych”.

 

Zameldowanie (tak zwany meldunek) jest zagadnieniem ewidencyjnym, a nie prawem do rzeczy (jak wiele osób błędnie sądzi). Jednak z uwagi na błędne mniemanie wielu osób, nieruchomość, w której kogoś zameldowano, może być mniej atrakcyjna na rynku.

 

Jeśli chodzi o Pańskie zobowiązania wobec adoptowanej córki, tj. kupno mieszkania – nie ma obowiązku kupowania innym osobom niczego – poza przypadkami szczególnymi. Zna Pan zapewne przysposobioną na tyle, by móc przewidzieć, czy złożenie wniosku o jej wymeldowanie lub zwrócenie się do sądu o rozwiązanie przysposobienia spowodują kontrakcję. Trudno jest mi powiedzieć, czy lepiej jest (po ogłoszeniu testamentu spadkodawczyni) poczekać, aż dojdzie do przedawnienia roszczenia z tytułu zachowku, czy lepiej wcześniej podjąć kroki prawne. Praktycznie rzecz biorąc, dobrze byłoby ustalić, czy przysposobiona jest zameldowana (zwłaszcza na stałe) w innym miejscu. Artykuł 28 K.c. stanowi bowiem: „Można mieć tylko jedno miejsce zamieszkania”.

 

Rozwiązanie przysposobienia zamknęłoby raz na zawsze zagadnienie alimentacji (art. 128-1441 KRO)– i to wzajemnie – między Panem a adoptowaną córką. Skoro przysposobiona jest osobą pełnoletnią, to przestała ją chronić jedna z najważniejszych zasad K.r.o., czyli prawna zasada dobra dziecka. Z tego wynika, że jej ewentualne roszczenia alimentacyjne wobec Pana przestały być specjalnie chronione prawnie. Jest określone uprzywilejowanie – z uwagi na treść artykułu 133 K.r.o. w związku z artykułem 121 K.r.o. – ale można bronić się przeciwko żądaniom alimentacyjnym osoby pełnoletniej przez odwołanie się do zasad współżycia społecznego (art. 1441 K.r.o.). Duże znaczenie mogą mieć relacje między stronami oraz to, czy przysposobiona stara się wykorzystać swe możliwości zarobkowe (art. 135 K.r.o.) oraz to, czy znajduje się w niedostatku (art. 133 § 2 K.r.o.). Porzucenie szkoły, niewłaściwy tryb życia mogą zmniejszać szanse na skuteczne dochodzenie alimentów.

 

W każdym sporze prawnym bardzo ważne są dowody, które należy przedstawiać organowi rozstrzygającemu. Warto pamiętać o prawnym obowiązku udowodnienia twierdzeń, z których wywodzi się skutki prawne – art. 6 K.c., art. 232 K.p.c. Zapoznanie się z przepisami o dowodach i ich przeprowadzaniu (art. 227 – art. 315 K.p.c.) może pomóc w kierowaniu wniosków dowodowych.

Jeśli masz podobny problem prawny, zadaj pytanie naszemu prawnikowi (przygotowujemy też pisma) w formularzu poniżej  ▼▼▼

Zapytaj prawnika - porady prawne online

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • VII - trzy =
.
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
Szukamy ambitnego prawnika »

spadek.info

prawo-budowlane.info

odpowiedziprawne.pl