Mamy 11 195 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Sposoby zniesienia współwłasności

Autor: Karol Jokiel • Opublikowane: 17.09.2012 • Zaktualizowane: 17.09.2012

Artykuł omawia kwestie warunków, sposobów i procedury znoszenia współwłasności rzeczy.



Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Na wstępie wyjaśnijmy, że pod pojęciem współwłasności należy rozumieć również wspólność prawa. Ze współwłasnością rzeczy mamy do czynienia, gdy własność tej samej rzeczy (prawa) przysługuje niepodzielnie kilku osobom. Może być ona albo współwłasnością w częściach ułamkowych, albo współwłasnością łączną (niekiedy zwaną również bezudziałową).

 

Wszelkie zawarte w artykule informacje odnoszą się do kwestii znoszenia współwłasności w częściach ułamkowych, tj. współwłasności, w której każdy ze współwłaścicieli (współuprawnionych) ma swój, precyzyjnie określony udział. Z sytuacją taką mamy do czynienia m.in. w przypadku majątku spadkowego, czy majątku wspólnego małżonków od chwili ustania wspólności majątkowej np. wskutek rozwodu.

 

W świetle obowiązującego prawa, co do zasady, nie jest możliwe zniesienie współwłasności łącznej, która występuje w przypadku wspólności majątku spółki cywilnej w czasie jej trwania, czy wspólności majątkowej małżonków.

 

Unormowanie problematyki znoszenia współwłasności zawierają przepisy art. 210-221 Kodeksu cywilnego. Zniesienie współwłasności nastąpić może w dwojaki sposób: w drodze umowy pomiędzy współwłaścicielami lub przez sąd.

 

Ustawodawca nie uregulował odrębnie umownego trybu zniesienia współwłasności, pozostawiając współwłaścicielom szeroką swobodę w tym zakresie (możliwym jest wykorzystanie sposobów zniesienia współwłasności, o których mowa niżej lub innych, forma zaś takiej umowy jest dowolna). Trzeba jednakże wskazać, że każdorazowo dla zawarcia umowy zniesienia współwłasności niezbędna jest zgoda wszystkich, a nie tylko niektórych, współwłaścicieli. Nadto, umowa zniesienia współwłasności nieruchomości, dla swej ważności, wymaga zachowania formy aktu notarialnego.

 

Postępowanie sądowe w przedmiocie zniesienia współwłasności będzie konieczne zazwyczaj wówczas, gdy co najmniej jeden ze współwłaścicieli sprzeciwia się zniesieniu współwłasności lub wybranemu przez pozostałych sposobowi podziału rzeczy (prawa). W tym przypadku prawo wystąpienia do sądu z żądaniem zniesienia współwłasności przysługuje każdemu, pojedynczemu współwłaścicielowi (art. 210 K.c.), z tym tylko zastrzeżeniem, że uprawnienie to może zostać wyłączone na czas nie dłuższy niż lat pięć, w drodze wcześniejszej umowy wszystkich współwłaścicieli. Dodatkowo, w ostatnim roku przed upływem okresu, na jaki współwłaściciele zgodnie wyłączyli możliwość żądania zniesienia współwłasności, dopuszczalne jest jego przedłużenie na dalsze pięć lat a przedłużenie to można ponowić.

 

Zniesienie współwłasności kwalifikuje się do trybu sądowego postępowania nieprocesowego (art. 606-625 Kodeksu postępowania cywilnego). W związku z tym postępowanie wszczynane jest na wniosek zainteresowanego, a orzeczenie – merytorycznie rozstrzygające sprawę – przybiera formę postanowienia. O wyborze sposobu zniesienia współwłasności rozstrzyga sąd, chociaż jest on zobowiązany uprzednio zasięgnąć stanowiska uczestników postępowania, a w razie zgodnego wniosku jest związany stanowiskiem współwłaścicieli, chyba że projekt podziału sprzeciwia się prawu lub zasadom współżycia społecznego albo narusza w sposób rażący interes osób uprawnionych (art. 622 § 2 K.p.c.). Możliwe jest również zawarcie w takiej sprawie ugody sądowej.

 

Co do podstawowych sposobów zniesienia współwłasności stosowanych przez sądy wskazać należy:

 

  • podział wspólnej rzeczy (prawa), z możliwością ewentualnego zasądzenia dopłat pieniężnych;
  • przyznanie rzeczy (prawa), stosownie do okoliczności, jednemu ze współwłaścicieli z obowiązkiem spłaty pozostałych;
  • sprzedanie rzeczy (prawa), stosownie do przepisów K.p.c. i podział uzyskanych pieniędzy pomiędzy współwłaścicieli.

 

Podział fizyczny rzeczy jest z reguły najprostszym a zarazem pożądanym, zwłaszcza dla niezamożnych współwłaścicieli, dlatego że unika się w ten sposób obciążania któregokolwiek ze współwłaścicieli obowiązkiem spłat na rzecz pozostałych. Zniesienie tą drogą współwłasności zostało jednak wyłączone w sytuacji, gdy podział taki byłby sprzeczny z przepisami ustawy (chodzi tu przede wszystkim o niezgodność podziału z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego) lub ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem rzeczy albo że pociągałby za sobą istotną zmianę rzeczy lub znaczne zmniejszenie jej wartości (art. 211 K.c.).

 

Zniesienie współwłasności w drodze przyznania rzeczy (prawa), stosownie do okoliczności, jednemu ze współwłaścicieli z obowiązkiem spłaty pozostałych, ma zastosowanie przede wszystkim w odniesieniu do rzeczy (praw) wspólnych, których nie można podzielić. Sąd ma w tym zakresie postępować „stosownie do okoliczności”. Okolicznościami tymi mogą być np. zawód, wiek współwłaścicieli, charakter (rodzaj) wspólnej rzeczy lub prawa (co ma szczególne znaczenie w przypadku nieruchomości rolnej), sytuacja rodzinna i majątkowa współwłaścicieli, ich możliwości majątkowe, co ma istotne znaczenie w kwestii spłat.

 

Zniesienie współwłasności może również nastąpić poprzez „podział cywilny”, rozumiany jako sprzedaż rzeczy wspólnej i podział uzyskanej ceny pomiędzy współwłaścicieli. Zastosowanie tego sposobu – na podstawie orzeczenia sądu – wymaga sprzedaży dokonywanej „stosownie do przepisów Kodeksu postępowania cywilnego” (art. 212 § 2 K.c.). Natomiast w przypadku umownego zniesienia współwłasności – uzgodnionej sprzedaży dokonują sami współwłaściciele, nie będąc ograniczonymi w tym zakresie żadnymi szczególnymi przepisami prawa.

 

Należy wskazać, że jeżeli ustalone zostały dopłaty lub spłaty, sąd oznaczy termin i sposób ich uiszczenia, wysokość i termin uiszczenia odsetek, a w razie potrzeby także sposób ich zabezpieczenia. W razie rozłożenia dopłat i spłat na raty terminy ich uiszczenia nie mogą łącznie przekraczać lat dziesięciu. W wypadkach zasługujących na szczególne uwzględnienie sąd na wniosek dłużnika może odroczyć (przesunąć w czasie) termin zapłaty rat już wymagalnych.

 

Szczególne zasady sądowego znoszenia współwłasności dotyczą gospodarstwa rolnego. Jeżeli zniesienie współwłasności gospodarstwa rolnego przez podział między współwłaścicieli byłoby sprzeczne z zasadami prawidłowej gospodarki rolnej (np. prowadziłoby do nadmiernego rozdrobnienia), sąd przyzna to gospodarstwo temu współwłaścicielowi, na którego wyrażą zgodę wszyscy pozostali (art. 213 K.c.).

 

W razie braku zgody wszystkich współwłaścicieli, sąd przyzna gospodarstwo rolne temu z nich, który je prowadzi lub stale w nim pracuje, chyba że interes społeczno-gospodarczy przemawia za wyborem innego współwłaściciela. Jeżeli warunki przewidziane w paragrafie poprzedzającym spełnia kilku współwłaścicieli albo jeżeli nie spełnia ich żaden z nich, sąd przyzna gospodarstwo rolne temu, który daje najlepszą gwarancję jego należytego prowadzenia.

 

Dopiero na wniosek wszystkich współwłaścicieli sąd zarządzi sprzedaż gospodarstwa rolnego – stosownie do przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. Sąd zarządzi sprzedaż gospodarstwa rolnego również w wypadku niewyrażenia zgody przez żadnego ze współwłaścicieli na przyznanie mu gospodarstwa (art. 214 K.c.).

 

W przypadku znoszenia współwłasności gospodarstwa rolnego sąd może nadto obniżyć przysługujące współwłaścicielom spłaty, jeżeli sami nie potrafią oni dojść do porozumienia, co do ich wysokości. Przy określaniu stopnia obniżenia spłat sąd bierze pod uwagę:

 

  1. typ, wielkość i stan gospodarstwa rolnego będącego przedmiotem zniesienia współwłasności,
  2. sytuację osobistą i majątkową współwłaściciela zobowiązanego do spłat i współwłaściciela uprawnionego do ich otrzymania.

 

Jeżeli jednak współwłaściciel, który w wyniku zniesienia współwłasności otrzymał gospodarstwo rolne, wchodzące w skład tego gospodarstwa nieruchomości rolne zbył odpłatnie przed upływem pięciu lat od chwili zniesienia współwłasności, jest on obowiązany pozostałym współwłaścicielom, którym przypadły spłaty niższe od należnych, wydać – proporcjonalnie do wielkości ich udziałów – korzyści uzyskane z obniżenia spłat, chyba że celem zbycia jest zapewnienie racjonalnego prowadzenia tego gospodarstwa (art. 217 K.c.).

 

Współwłaściciele, którzy nie otrzymali gospodarstwa rolnego lub jego części, lecz do chwili zniesienia współwłasności w tym gospodarstwie mieszkali, zachowują uprawnienia do dalszego zamieszkiwania, jednakże nie dłużej niż przez pięć lat, a gdy w chwili znoszenia współwłasności są małoletni – nie dłużej niż pięć lat od osiągnięcia pełnoletniości. Ograniczenie powyższym terminem nie dotyczy współwłaścicieli trwale niezdolnych do pracy, którzy mogą zamieszkiwać w gospodarstwie rolnym bezterminowo (art. 218 K.c.).


Stan prawny obowiązujący na dzień 17.09.2012


Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Komentarze (1):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • V + 7 =

28.01.2013

Zniesienie współwłasności przez podział fizyczny wcale nie jest wyłączone w sytuacji, gdy podział (np.działki) byłby niezgodny z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego. Sąd może dokonać takiego podziału wbrew zapisom w planie, biorąc oczywiście pod uwagę inne okoliczności. Przy zniesieniu współwłasności zapisy w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego są dla Sądu opinią, którą może wziąć pod uwagę, ale nie musi.

Geodeta


Od Autora: Prawda, ustalenia planu nie są bezwzględnie wiążące dla sądu, jednakże w zdecydowanej większości przypadków są jednak w praktyce respektowane. Karol Jokiel

 

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
wizytówka Szukamy ambitnego prawnika »