Mamy 11 195 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Problemy przy zbyciu przedsiębiorstwa w świetle nowych regulacji ustawy o podatku od towarów i usług

Autor: Aleksander Słysz • Opublikowane: 15.04.2009

Autor omawia problemy występujące przy zbyciu przedsiębiorstwa w świetle nowych regulacji ustawy o podatku od towarów i usług.



Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Dzisiejsza rzeczywistość gospodarcza, nawet pomijając kryzys, który dotyka Europę, wymusza na przedsiębiorcach elastyczność. By utrzymać firmę na powierzchni, trzeba szybko podejmować określone działania, niekiedy – aby gospodarczo nie stracić lub nawet zyskać – przedsiębiorstwo, czy też jego część, w ramach procesów restrukturyzacyjnych należy zbyć. Pojawia się wtedy problem określenia czym jest „zbycie”, czym jest zorganizowana część przedsiębiorstwa – odpowiedź na te pytania rzutuje na należyte opodatkowanie transakcji podatkiem od towarów i usług.

 

Omawiane zagadnienie ustawodawca reguluje w artykule 6 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2004 r. Nr 54, poz. 535), który obecnie wskazuje, że:

 

Przepisów ustawy o podatku od towarów i usług nie stosuje się do transakcji zbycia przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa.

 

Przepis ten zmieniony został przez art. 1 pkt 3 lit. a) ustawy z dnia 7 listopada 2008 r. (Dz. U z 2008 r. Nr 209, poz. 1320) zmieniającej ustawę z dniem 1 grudnia 2008 r. – wcześniej obowiązywał on w brzmieniu wskazującym, iż przepisów ustawy nie stosuje się do „transakcji zbycia przedsiębiorstwa lub zakładu (oddziału) samodzielnie sporządzającego bilans”. Widać więc wyraźnie, iż obecne uregulowanie jest dla podatników korzystniejsze, ułatwia restrukturyzację firm, gdyż zmniejsza obciążenia podatkowe z nią związane. Niestety ciągle pozostaje wiele kontrowersji wokół omawianego wyłączenia (nie jest to zwolnienie, gdyż zbycie przedsiębiorstwa ustawodawca w ogóle wyłącza spod regulacji ustawy o podatku od towarów i usług).

 

Część kontrowersji rozwiewa art. 1 pkt 27e, dodany przez art. 1 pkt 1 lit. d) ustawy z dnia 7 listopada 2008 r. (Dz. U. z 2008 r. Nr 209, poz. 1320) zmieniającej ustawę o podatku od towarów i usług (Dz. U. 2004 r. Nr 54, poz. 535 ze zmian.) z dniem 1 grudnia 2008 r. Wskazuje on, iż jeżeli jest w ustawie mowa o zorganizowanej części przedsiębiorstwa, rozumie się przez to: „organizacyjnie i finansowo wyodrębniony w istniejącym przedsiębiorstwie zespół składników materialnych i niematerialnych, w tym zobowiązania, przeznaczonych do realizacji określonych zadań gospodarczych, który zarazem mógłby stanowić niezależne przedsiębiorstwo samodzielnie realizujące te zadania”.

 

Istotne znaczenie dla oceny, czy transakcja podlega wyłączeniu, ma fakt, czy w praktyce zbywana zorganizowana część przedsiębiorstwa mogłaby stanowić niezależne, samodzielne przedsiębiorstwo – mowa o tym w końcowej części przywołanej powyżej definicji.

 

Nie oznacza to, że nabywca musi nabytą część przedsiębiorstwa prowadzić jako osobne przedsiębiorstwo, może oczywiście włączyć nabyty zespół składników materialnych i niematerialnych w struktury prowadzonej już działalności gospodarczej – musi jednak mieć taką hipotetyczną możliwość. Zatem uznać należy, iż nabyty zespół składników materialnych i niematerialnych musi być kompletny i pozwalać na prowadzenie działalności bez ponoszenia nakładów.

 

Omawiana zmiana przepisów uwzględnia orzecznictwo w przedmiotowym zakresie, gdyż sądy od dawna w swoich orzeczeniach wskazywały czym jest przedsiębiorstwo na gruncie prawa podatkowego.

 

Przykładowo w wyroku z dnia 17 października 2000 r. Sąd Najwyższy (sygn. I CKN 850/98) uzasadnia, iż: „strony – jak wynika z art. 552 K.c. – mają pozostawioną swobodę co do tego, jakie elementy tworzące pojęcie przedsiębiorstwa objąć przedmiotem czynności prawnej, z tym że swoboda w wyłączeniu poszczególnych składników nie może iść tak daleko, aby zakres wyłączeń przekreślił istotę przedsiębiorstwa (art. 551 K.c.). Dlatego też zbycie przedsiębiorstwa powinno obejmować co najmniej te składniki, które determinują funkcje spełniane przez przedsiębiorstwa.”

 

Co więcej, sądy wskazywały, jaki kierunek ewolucji omawianego uregulowania wymusza prawo europejskie. W wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawiez dnia 12 sierpnia 2008 r. (sygn. III SA/Wa 666/08) przeczytać możemy, iż celem art. 19 Dyrektywy 112 jest wyłączenie z zakresu opodatkowania VAT wszelkich przypadków zbycia przedsiębiorstwa lub jego części, jeżeli zbywane przedsiębiorstwo lub zbywana część przedsiębiorstwa mogą funkcjonować jako samodzielny podmiot gospodarczy.

 

Otwarte pozostaje pytanie: czym jest zbycie? W wyroku z dnia 28 maja 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy (sygn. I SA/Bd 135/08) wskazuje, że: „w zakresie wyłączenia przewidzianego w art. 6 pkt 1 ustawy z 2004 r. o podatku od towarów i usług mieści się zarówno transakcja odpłatna, jak i transakcja nieodpłatna. Nie ma znaczenia też tytuł prawny zbycia. Z opodatkowania wyłączone będą transakcje sprzedaży, zamiany, darowizny, czy też aportu, jeśli ich przedmiotem będzie przedsiębiorstwo lub samodzielny oddział”.

 

Zatem uznać należy, iż poprzez termin zbycie, należy rozumieć każdą czynność, która w świetle obowiązujących przepisów skutkuje przeniesieniem własności (tak: wyrok z dnia 7 lutego 2008 r. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, sygn. III SA/Wa 934/07).

 

W przywołanym już wyroku z dnia 28 maja 2008 r. (sygn. I SA/Bd 135/08) przeczytać również możemy, iż – zdaniem sądu – „artykuł 6 pkt 1 ustawy z 2004 r. o podatku od towarów i usług dotyczy tylko takiej transakcji, która skutkuje przeniesieniem prawa do rozporządzania przedsiębiorstwem jak właściciel. Umowy obligacyjne, takie jak: umowy najmu i użyczenia nie niosą ze sobą skutków w postaci przeniesienia prawa do rozporządzania rzeczą jak właściciel. Jeżeli nie doszło w sprawie do transakcji zbycia (przeniesienia prawa do rozporządzania przedsiębiorstwem jak właściciel) składników przedsiębiorstwa stanowiących minimum, bez którego konkretne przedsiębiorstwo nie mogło realizować swoich zadań gospodarczych, to przeprowadzona transakcja nie mieści się w zakresie art. 6 pkt 1 i w konsekwencji nie korzysta z wyłączenia spod działania tej ustawy”.

 

Pamiętać należy, iż transakcja zbycia przedsiębiorstwa, która zostaje wyłączona z zakresu regulacji ustawy o podatku od towarów, automatycznie staje się transakcją pozostającą w obrębie opodatkowania podatkiem od czynności cywilnoprawnych. Ciężar rozliczenia i zapłaty podatku od czynności cywilnoprawnych spoczywa na nabywcy przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części.


Stan prawny obowiązujący na dzień 15.04.2009


Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
wizytówka Szukamy ambitnego prawnika »