.
Mamy 12 627 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Zatrudnienie rodzeństwa

Autor: Marcin Górecki • Opublikowane: 05.12.2012

Czy można zatrudnić rodzeństwo? Mój brat prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą. Ja również mam swoją działalność. Czy brat może mnie zatrudnić i jednocześnie być zatrudnionym w mojej firmie? Chodzi nam o normalne zatrudnienie na podstawie umowy o pracę. Czy ZUS może zakwestionować taki układ?

 


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Na wstępie naszych rozważań należy odnieść się do podstawowego źródła prawa, jakim jest Konstytucja RP, która w art. 65 ust. 1 i 2 stanowi:

 

„Art. 65. 1. Każdemu zapewnia się wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy. Wyjątki określa ustawa.

 

2. Obowiązek pracy może być nałożony tylko przez ustawę”.

 

Następnie, powołując się na akt prawny niższej rangi, tj. Kodeks pracy (K.p.), należy wskazać: „Każdy ma prawo do swobodnie wybranej pracy. Nikomu, z wyjątkiem przypadków określonych w ustawie, nie można zabronić wykonywania zawodu” (art. 10 § 1 K.p.).

 

Powyższe akty prawne określają podstawowe zasady prawa pracy i odnoszą się do swobody wyboru, podejmowania i zmiany pracy.

 

Nie ma w powyższych aktach prawnych przepisów, które zabraniałyby zatrudniać najbliższą rodzinę (w tym rodzeństwo) w prowadzonych przez siebie przedsiębiorstwach.

 

Wyjątki takie co prawda istnieją, jednakże dotyczą one przedsiębiorstw państwowych czy też spółek Skarbu Państwa. W przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z tzw. jednoosobową działalnością gospodarczą.

 

Nie ma również takiego zakazu w przepisach regulujących kwestię szeroko rozumianych ubezpieczeń społecznych. I tak, zarówno ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, jak i ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie przewidują jakichkolwiek ograniczeń pod względem zatrudnienia rodzeństwa w prowadzonej przez siebie firmie, nawet gdy np. zatrudnione przez Panią rodzeństwo (brat) jest również przedsiębiorcą i jednocześnie Pani jest zatrudniona w firmie rodzeństwa (brata).

 

Specyfika zagadnienia prawnego, o które Pani pyta, wymaga przytoczenia licznego orzecznictwa Sądu Najwyższego.

 

Zakład Ubezpieczeń Społecznych może wskazywać na pozorność zawartej pomiędzy stronami umowy o pracę w związku z tym, iż zmierza ona wyłącznie do uzyskania świadczeń z ubezpieczeń. Poniższe orzecznictwo wskazuje, jakie warunki należy spełnić, aby ZUS nie miał podstaw do kwestionowania zawartej umowy o pracę.

 

Nie można przypisać celu obejścia ustawy (art. 58 § 1 K.c. w związku z art. 300 K.p.) stronom umowy o pracę, na podstawie której rzeczywiście były wykonywane obowiązki i prawa z niej wynikające (por. wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 5 października 2005 r., I UK 32/2005, LexPolonica nr 409284, Monitor Prawniczy 2006/5, str. 257, OSNP 2006/15-16, poz. 249).

 

W ramach art. 41 ust. 12 i 13 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 ze zm.) Zakład Ubezpieczeń Społecznych może zakwestionować wysokość wynagrodzenia stanowiącego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, jeżeli okoliczności sprawy wskazują, że zostało wypłacone na podstawie umowy sprzecznej z prawem, zasadami współżycia społecznego lub zmierzającej do obejścia prawa (uchwała Sądu Najwyższego – Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 27 kwietnia 2005 r., II UZP 2/2005, LexPolonica nr 377561, Biuletyn Sądu Najwyższego 2005/4, OSNP 2005/21, poz. 338, Prokuratura i Prawo – dodatek 2005/11, poz. 44, Rzeczpospolita 2005/99, str. C2, Wokanda 2005/9, str. 22, www.sn.pl).

 

Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 4 sierpnia 2005 r., II UK 320/2004, LexPolonica nr 402948, OSNP 2006/7-8, poz. 122:

 

Cel zawarcia umowy o pracę w postaci uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego nie jest sprzeczny z ustawą (art. 58 § 1 K.c.).

 

Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 24 stycznia 2006 r., I UK 105/2005, LexPolonica nr 398342, Rzeczpospolita 2006/22, str. C2, Rzeczpospolita 2006/33, str. F12:

 

Zatrudnienie się i rzetelne wykonywanie umówionego zatrudnienia pracowniczego po to, żeby uzyskać w ten sposób dopełnienie wymaganych warunków wcześniejszej emerytury, nie stanowi obejścia ustawy w rozumieniu art. 58 § 1 K.c. w związku z art. 300 K.p.

 

Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 10 lutego 2006 r., I UK 186/2005, LexPolonica nr 1368960, Gazeta Prawna 2007/85, str. 9:

 

Skorzystanie z ochrony gwarantowanej pracowniczym ubezpieczeniem społecznym jest legalnym celem zawierania umów o pracę. Może ono nawet być głównym motywem nawiązania stosunku pracy. Jednakże podleganie ubezpieczeniu wynika z prawdziwego zatrudnienia, a nie z samego zawarcia umowy o pracę.

 

Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 9 sierpnia 2005 r., III UK 89/2005, LexPolonica nr 384617, OSNP 2006/11-12, poz. 192, OSP 2007/4, poz. 257, Rzeczpospolita 2005/190, str. C5):

 

Ustalenie w umowie o pracę rażąco wysokiego wynagrodzenia za pracę może być, w konkretnych okolicznościach, uznane za nieważne jako dokonane z naruszeniem zasad współżycia społecznego, polegającym na świadomym osiąganiu nieuzasadnionych korzyści z systemu ubezpieczeń społecznych kosztem innych uczestników tego systemu (art. 58 § 3 K.c. w związku z art. 300 K.p.).

 

Podstawą podlegania ubezpieczeniu społecznemu, a w konsekwencji możliwości uzyskania odpowiednich świadczeń, prócz opłacania składek na ubezpieczenie społeczne jest konieczność świadczenia pracy przez pracownika na rzecz pracodawcy. Sam fakt zatrudnienia nie jest tutaj wystarczający. Jeżeli ZUS zdoła wykazać, iż praca rzeczywiście nie jest świadczona, będzie mógł uznać, że umowa została zawarta dla pozoru. Ważne jest przy tym, aby wynagrodzenie objęte umową odpowiadało wartości rynkowej pracy.

 

Świadczona praca musi odpowiadać wymogom art. 22 § 1 Kodeksu pracy, który stanowi:

 

„Art. 22. § 1. Przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca – do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem”.

 

Podleganie ubezpieczeniu społecznemu wynika z prawdziwego zatrudnienia, a nie z samego faktu zawarcia umowy o pracę, natomiast nie stanowi podstawy do objęcia ubezpieczeniem społecznym dokument nazwany umową o pracę, jeżeli rzeczywisty stosunek prawny nie odpowiada treści art. 22 K.p. (por. wyrok Sądu Najwyższego – Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 19 lutego 2008 r., II UK 122/2007, LexPolonica nr 2145304).

 

Prawo do swobodnego kreowania stosunku pracy wynika również z treści art. 3531 Kodeksu cywilnego w związku z art. 300 K.p.

 

„Art. 3531. Strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego”.

 

Powyższy przepis ustanawia zasadę swobody umów, która poprzez art. 300 K.p. znajduje zastosowanie również do sfery stosunków pracy. Wyłącznie z woli stron może wynikać chęć zawarcia umowy o pracę i to strony kreują ten stosunek, więc co do zasady ZUS nie może w te stosunki ingerować.

 

(Art. 300 K.p.: „W sprawach nieunormowanych przepisami prawa pracy do stosunku pracy stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego, jeżeli nie są one sprzeczne z zasadami prawa pracy”).

 

Odpowiadając na zadane pytanie odnośnie możliwości zatrudnienia rodzeństwa, należy wskazać, iż mogą Państwo dowolnie kreować stosunki prawne, których są Państwo stronami.

 

Jednakże warto pamiętać, iż samo zawarcie umowy nie jest wystarczające, zasadnicze znaczenie będzie miała okoliczność, czy praca jest rzeczywiście wykonywana zgodnie z zawartą umową.

 

Ponadto wynagrodzenie za pracę nie może rażąco odbiegać od rynkowej wartości pracy.

 

Jeżeli zostaną spełnione powyższe wymogi, Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie będzie miał podstaw, aby zakwestionować zawarte przez Państwa umowy o pracę.

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • VI minus VIII =
.
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
Szukamy ambitnego prawnika »