Mamy 10 970 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Zarządzanie majątkiem dziecka

Autor: Tomasz Krupiński • Opublikowane: 27.11.2015

Kilka lat temu, po rozwodzie, w ramach podziału majątku notarialnie przepisałem swoją część we wspólnym mieszkaniu na dwójkę małoletnich dzieci. W akcie notarialnym darowizny znalazła się klauzula powierzająca zarząd nad lokalem mnie i byłej żonie. Właśnie się dowiedziałem, że mieszkanie jest zadłużone, a była żona chce je sprzedać na wolnym rynku. Potrzebuje na to jednak mojej zgody, a ja się nie zgadzam na sprzedaż, bo dzieci są nieletnie i boję się, że ona zawłaszczy sobie ich pieniądze. Obawiam się też, że mogę być zobowiązany do spłaty zadłużenia. Przyszło mi na myśl, że mógłbym zgodzić się na taką sprzedaż pod warunkiem, że to ja ulokuje na swoim koncie pieniądze dzieci. Czy to dobre rozwiązanie?


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Na samym początku zaznaczę, że stanowisko Pana i Pana byłej żony odnośnie zarządzania częścią majątku należącego do dzieci jest błędne.

 

Zgodnie z art. 101 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego:

 

„§ 1. Rodzice obowiązani są sprawować z należytą starannością zarząd majątkiem dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską.

§ 2. Zarząd sprawowany przez rodziców nie obejmuje zarobku dziecka ani przedmiotów oddanych mu do swobodnego użytku.

§ 3. Rodzice nie mogą bez zezwolenia sądu opiekuńczego dokonywać czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu ani wyrażać zgody na dokonywanie takich czynności przez dziecko.”

 

Przez majątek dziecka podlegający zarządowi rodziców należy rozumieć aktywa, jak też pasywa (S. Grzybowski, w: System…, s. 464; H. Haak, Władza rodzicielska…, s. 101). Źródłem tego majątku jest najczęściej darowizna albo dziedziczenie (zapis), rzadziej wygrana na loterii, roszczenia odszkodowawcze, łącznie z roszczeniami z tytułu zadośćuczynienia lub odszkodowania za znaczne pogorszenie się sytuacji życiowej dziecka.

 

Interesy majątkowe małoletniego dziecka wymagają ochrony, do której powołani są rodzice sprawujący władzę rodzicielską. Ochrona ta dotyczy wszelkich składników majątkowych, z których korzystanie ma wpływ na rozwój osobowości dziecka. Jednakże ochrona sprawowana przez rodziców przybiera różną postać w odniesieniu do różnych składników tego majątku.

 

Podstawową postacią ochrony interesów majątkowych dziecka jest zarząd jego majątkiem. Przez pojęcie zarządu należy rozumieć dbałość o ten majątek. Zarząd jest elementem władzy rodzicielskiej i tym samym rodzice nie mogą się go zrzec ani przenieść na inne osoby. Nie wyłącza to powierzenia tym osobom poszczególnych funkcji z zakresu tego zarządu.

 

W ramach tego zarządu rodzice dokonują:

 

a) czynności faktycznych, np. remont budynku,

b) czynności prawnych, np. zaciągnięcie kredytu na remont budynku, obciążenie nieruchomości hipoteką, kupno-sprzedaż,

c) czynności polegających na reprezentowaniu dziecka przed sądami lub innymi organami w sprawach związanych z realizacją zarządu (J. Ignatowicz, w: Kodeks…, s. 499; T. Smyczyński, Prawo rodzinne…, s. 143).

 

Przytoczony podział czynności ma istotne znaczenie z punktu widzenia skutków ich dokonania z naruszeniem przepisów o zarządzie majątkiem dziecka. Mianowicie, nieprawidłowe dokonanie czynności prawnej pociąga za sobą jej nieważność, a czynności faktycznej rodzić może ewentualny obowiązek odszkodowawczy (J. Ignatowicz, w: Kodeks…, s. 499; H. Haak, Władza rodzicielska…, s. 102).

 

Sprawowanie zarządu majątkiem dziecka, odmiennie niż sprawowanie władzy rodzicielskiej, podlega ex lege nadzorowi sądu opiekuńczego. W związku z tym kontrolowanym zarządem rozróżnia się czynności zwykłego zarządu i czynności przekraczające zwykły zarząd.

 

Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie zawiera katalogu czynności, które wymagają zezwolenia władzy opiekuńczej, posługując się ogólnym pojęciem czynności przekraczających zwykły zarząd, spotykanym także w innych ustawach.

 

Niewątpliwie także w rozumieniu art. 101 § 3 za czynności przekraczające zakres zwykłego zarządu należy uznać czynności bezpośrednio rozporządzające (rzeczowe) lub zobowiązujące do rozporządzenia (obligacyjne), a dotyczące zbycia substancji majątku, obciążenia go prawami rzeczowymi ograniczonymi lub zmiany jego przeznaczenia.

 

Nie można w sposób taksatywny wymienić wszystkich czynności, które przekraczają zakres zwykłego zarządu, zwłaszcza że kryterium to nie ma charakteru bezwzględnego i może być różnie oceniane – zależnie od wartości przedmiotu majątkowego, którego czynność dotyczy, od wartości majątku dziecka, wzajemnego stosunku tych dwóch wartości oraz innych okoliczności. Przykładowo jako czynności przekraczające zwykły zarząd, poza przytoczonymi wyżej, można wymienić zaciąganie pożyczek i zobowiązań wekslowych, czynienie darowizn, zrzeczenie się prawa do dziedziczenia.

 

Sąd opiekuńczy przy wydawaniu zezwolenia w wymienionych sprawach nie może ograniczać się do kontroli formalnej legalności działalności rodziców, lecz powinien badać każdą sprawę także pod względem celowości gospodarczej i korzyści osiąganej dla dobra dziecka. Zezwolenie powinno w swej treści obejmować wszystkie istotne elementy danej czynności (essentialia negotii). W razie zamieszczenia klauzul dodatkowych są one bezwzględnie wiążące, a ich naruszenie może spowodować nieważność całej czynności (por. B. Dobrzański, w: Kodeks…, s. 676).

 

Na uwagę zasługuje uchwała całej Izby Cywilnej SN z 24 czerwca 1961 r. 1 CO 16/61 (LexPolonica nr 315901, OSNCP 1963, nr 9, poz. 187), w której stwierdzono, że: „1. Czynność prawna dotycząca majątku małoletniego, dokonana przez przedstawiciela ustawowego bez uprzedniego zezwolenia władzy opiekuńczej (sądu opiekuńczego) wymaganego przez przepisy art. 101 § 3 i art. 156 K.r.o. jest nieważna i nie może być konwalidowana.

 

W orzecznictwie przyjmuje się, że odpłatne nabycie przez dziecko składnika majątkowego o znacznej wartości jest czynnością przekraczającą zwykły zarząd, natomiast nieodpłatne nabycie nawet nieruchomości w stanie wolnym od jakichkolwiek obciążeń nie wymaga zgody sądu (uchwała SN z 30 kwietnia 1977 r., III CZP 73/76, LexPolonica nr 301201, OSNCP 1978, nr 2, poz. 19).

 

W praktyce jednak często powstają sytuacje, w których można mieć co do tego wątpliwości, a nawet twierdzić w sposób uzasadniony, że chodzi o czynność prawną przekraczającą zakres zwykłego zarządu i wymagającą wobec tego uprzedniego zezwolenia sądu opiekuńczego. Wszystko zależy od tego, co jest przedmiotem darowizny i jaka jest sytuacja osobista obdarowanego. Kłopotliwe może być np. przyjęcie w drodze darowizny czynszowej kamienicy w mieście, wymagającej dużych nakładów i remontu, a nieprzynoszącej żadnego dochodu. To samo może odnosić się do przyjęcia spadku lub zapisu, nawet mimo dobrodziejstwa inwentarza. Od konkretnych zatem okoliczności zależeć będzie, czy dana czynność wymaga lub nie wymaga zezwolenia sądu opiekuńczego.

 

Zwykły zarząd majątkiem dziecka sprawują rodzice samodzielnie, a stosowne czynności w tym zakresie nie podlegają kontroli sądu. Ten rodzaj zarządu dotyczy zwykłego korzystania z rzeczy (z prawa), ma na celu utrzymanie poszczególnych przedmiotów w stanie niepogorszonym (naprawy, remont budynku, wynajem lokalu itd.). Chodzi więc przede wszystkim o bieżące zarządzanie majątkiem z zachowaniem jego substancji (T. Smyczyński, Prawo rodzinne, s. 144).

 

Jak więc z powyższego wynika, jeżeli Pan będzie chciał sprzedać w imieniu dzieci ich udziały osobie trzeciej, to z racji tego, że będzie to czynność przekraczająca zakres zwykłego zarządu, będzie potrzebował Pan do tego zezwolenia sądu rejonowego. Nie ma żadnego obecnie znaczenia, że uprzednio udziały w tej nieruchomości należały do Pana.

 

W konsekwencji stwierdzić należy, że zezwolenie sądu opiekuńczego jest konieczne dla skuteczności czynności prawnej i nie może być udzielone ex post, a czynność prawna dokonana bez zezwolenia sądu jest nieważna.

 

Zezwolenie przewidziane w art. 101 § 3 może mieć w zasadzie charakter ogólny, jeżeli jest to potrzebne do prawidłowego prowadzenia gospodarstwa czy przedsiębiorstwa. Jednakże, jak słusznie przyjmuje J. Ignatowicz, to ogólne zezwolenie nie może obejmować generalnie wszystkich bliżej nieokreślonych czynności. Powinno przynajmniej określać ich kategorię, warunki dokonywania (przedmiot i cenę) oraz zakreślać termin do złożenia sądowi rozliczenia z zawartej transakcji. W ramach składanego sprawozdania rodzice powinni odpowiednio udokumentować przeznaczenie sum uzyskanych z tej transakcji (Z. Bidziński, J. Serda, Wybrane zagadnienia…, s. 78).

 

Udzielenie przez sąd opiekuńczy omawianego zezwolenia nie jest równoznaczne z nakazem dokonania danej czynności. Tak więc rodzice – mimo zezwolenia – mogą odstąpić od zamiaru jej dokonania.

 

W myśl art. 583 K.p.c. zezwolenia na dokonanie przez rodziców czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu lub na wyrażenie przez rodziców zgody na dokonanie takiej czynności przez dziecko sąd opiekuńczy udziela na wniosek jednego z rodziców po wysłuchaniu drugiego. Postanowienie sądu staje się skuteczne dopiero po uprawomocnieniu się i nie może być zmienione ani uchylone, jeżeli na podstawie zezwolenia powstały skutki prawne względem osób trzecich, co ma miejsce przede wszystkim wtedy, gdy została już zawarta umowa, na jaką sąd zezwolił, albo gdy rodzice złożyli w tym przedmiocie ofertę.

 

Jeżeli mieszkanie jest zadłużone, to tak samo jest zadłużona część należąca do matki dzieci mającej udział wynoszący 1/2 jak i część dzieci. Za zadłużenie takiego mieszkania odpowiedzialność odszkodowawczą wobec dzieci ponosi ich matka, w związku z tym iż zobowiązała się do sprawowania należytego zarządu nieruchomością.

 

Obecnie oczywiście może Pan wystąpić o zezwolenie na sprzedaż mieszkania, jednak pieniądze ze sprzedaży zasilą rachunek dzieci (o co zadba już sąd, wydając stosowne zezwolenie i jego warunki) w wysokości przypadających na nie udziałów (po 1/4 wartości mieszkania).

 

Nie ma możliwości, aby środki te zasiliły Pana rachunek, chyba że sąd opiekuńczy na to zezwoli (mało prawdopodobne).

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

wersja do druku drukuj

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • 5 plus 4 =

»Podobne materiały

Uzyskanie zgody przez sąd na wyrobienie paszportu dla dziecka

Czy matka dziecka może poprzez sąd uzyskać zgodę na wyrobienie paszportu małoletniego dziecka jeżeli ojciec dziecka nie wyraża na to zgody i ma sądownie ustalone kontakty z dzieckiem w każdy weekend? Rodzice dziecka nie byli i nie są w związku małżeńskim. Matka chce wyrobić paszport dziecku w celu w

 

Przyjazd do Polski z dzieckiem obcokrajowca bez jego zgody

Dziecko (obecnie ma 2 lata) urodziło się w Polsce, ma tylko obywatelstwo polskie, nosi moje nazwisko i ma stałe zameldowanie w Polsce. Dziecko zostało jednak uznane przez ojca Portugalczyka (nie jesteśmy małżeństwem). Zamieszkaliśmy w Portugalii (ok. 15 miesięcy temu), ale nie układa się między nami

 

Kłamstwo przed sądem

Jestem rodziną zastępczą spokrewnioną z dzieckiem oraz jego opiekunem prawnym. Po 2 latach matka dziecka postanowiła odzyskać prawa rodzicielskie. Mam taki problem: ubiegając się o status rodziny zastępczej nie powiedziałam prawdy w sądzie odnośnie mojego prawdziwego wykształcenia. Te

 

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
wizytówka Szukamy ambitnego prawnika »