Mamy 10 894 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Zasady rozporządzania majątkiem wspólnym przez małżonków

Autor: Monika Cieszyńska • Opublikowane: 13.07.2009

W artykule tym omówiono zasady rozporządzania majątkiem wspólnym przez małżonków.


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Z chwilą zawarcia związku małżeńskiego między małżonkami powstaje ustawowa wspólność majątkowa, chyba że zawrą oni umowę majątkową modyfikującą tę wspólność, bądź wyłączającą ją w ogóle (tzw. umowa o rozdzielności majątkowej).

 

Ustawowa wspólność majątkowa jest bezudziałową wspólnością łączną, co w praktyce oznacza, że małżonkowie w czasie jej trwania nie mogą dokonać podziału majątku ani rozporządzić lub zobowiązać się do rozporządzenia udziałem w majątku wspólnym czy w poszczególnych składnikach tego majątku, który w razie ustania wspólności przypadłby im w majątku wspólnym (art. 35 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Z tych samych względów małżonkowie nie mogą dokonywać między majątkiem wspólnym a ich majątkami osobistymi takich przesunięć majątkowych, które prowadziłyby de facto do podziału majątku wspólnego. Zakaz ten z oczywistych względów nie rozciąga się na rozrządzenia dokonywane na wypadek śmierci. Tym samym każdy z małżonków może sporządzić testament, w którym przekaże swój udział określonej osobie (czy określonym osobom).

 

Każdy z małżonków może samodzielnie zarządzać majątkiem wspólnym. Niemniej małżonkowie – mimo braku obowiązku wspólnego dokonywania czynności zarządu majątkiem wspólnym – powinni współdziałać w tym zarządzie oraz wzajemnie informować się o stanie majątku wspólnego (art. 36 K.r.io.).

 

Od tej zasady ustawodawca przewidział trzy wyjątki, a mianowicie: po pierwsze, przedmiotami majątkowymi służącymi małżonkowi do wykonywania zawodu lub prowadzenia działalności zarobkowej małżonek ten zarządza samodzielnie (art. 36 § 3 K.r.io.); po wtóre, istnieją czynności prawne, dla których dokonania potrzebna jest pod rygorem nieważności zgoda drugiego z małżonków (art. 37 § 1 K.r.io.); wreszcie po trzecie, małżonkowie wspólnie winni dokonywać czynności dotyczących istotnych spraw rodziny, np. wyboru miejsca zamieszkania (art. 24 K.r.io.).

 

Przez czynności zarządu należy rozumieć zarówno czynności faktyczne jak i procesowe, w tym czynności zmierzające do zachowania majątku wspólnego. Małżonek dokonujący czynności prawnej zarządu wspólnego działa we własnym imieniu, ale ze skutkiem wobec współmałżonka.

 

Czynności prawne, dla których zawsze potrzebna jest zgoda współmałżonka, to:

 

  1. zbycie, obciążenie, odpłatne nabycie nieruchomości lub użytkowania wieczystego, czy też oddanie nieruchomości do korzystania i pobierania pożytków;
  2. zbycie, obciążenie, odpłatne nabycie prawa rzeczowego, którego przedmiotem jest lokal lub budynek (np. zbycie spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu);
  3. zbycie, obciążenie, odpłatne nabycie lub wydzierżawienie przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego;
  4. darowizna z majątku wspólnego z wyjątkiem darowizn drobnych zwyczajowo przyjętych.

 

Należy zauważyć, iż do nabycia wymienionych rzeczy lub praw konieczna jest zgoda współmałżonka tylko wówczas, gdy nabycie jest odpłatne. Jeśli te przedmioty majątkowe zostaną nabyte pod tytułem darmowym zgoda współmałżonka nie jest potrzebna dla skuteczności nabycia.

 

O tym, czy darowizna jest drobna, przesądza jej wartość. Co do zasady, będzie tu chodziło o drobne darowizny uczynione z okazji imienin, urodzin, komunii świętej, obronienia dyplomu, itp.

 

Drugi z małżonków może udzielić swej zgody: przed dokonaniem czynności, jednocześnie z tą czynnością, bądź – w przypadku umów – po jej dokonaniu. W tym ostatnim przypadku zgoda przyjmuje postać potwierdzenia. Należy pamiętać, iż w przypadku czynności jednostronnych (np. wypowiedzenie stosunku prawnego, przyrzeczenie) zgoda może być wyrażona tylko przed lub w trakcie dokonania czynności.

 

Czynność prawna podjęta bez zgody współmałżonka jest czynnością niezupełną. Od chwili zawarcia umowy do czasu jej potwierdzenia przez drugiego współmałżonka istnieje stan bezskuteczności zawieszonej. W tym czasie umowa wiąże jej strony i żadna z nich nie może od niej odstąpić. Kontrahent współmałżonka może jednak wyznaczyć termin do wyrażenia tej zgody, po bezskutecznym upływie którego nie będzie on już związany umową. Termin ten może zostać przedłużony.

 

Brak potwierdzenia czynności prawnej powoduje, iż umowa jest bezwzględnie nieważna od samego początku. Á contrario złożenie potwierdzenia powoduje, iż umowa jest ważna od samego początku.

 

Jednostronna czynność prawna podjęta bez zgody współmałżonka jest czynnością bezwzględnie nieważną.

 

Zgoda jest oświadczeniem wiedzy, winna być złożona w tej samej formie, co czynność prawna (art. 63 § 2 Kodeksu cywilnego). Zgoda nie musi być złożona kontrahentowi małżonka, wystarczy, że odbierze ją współmałżonek. Wyrażenie zgody nie powoduje, iż współmałżonek, który nie uczestniczył w czynności prawnej, stanie się jej stroną.

 

Gdy jeden z małżonków odmawia zgody na daną czynność prawną, drugi – w celu dokonania tej czynności – może zwrócić się do sądu o wydanie zezwolenia. Sądem właściwym będzie sąd rejonowy. Wniosek o zezwolenie winien być opłacony opłatą sądową w wysokości 40 zł. Postępowanie toczy się w trybie nieprocesowym. Przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne, niemniej sąd w składzie jednego sędziego bez udziału ławników winien wysłuchać współmałżonka wnioskodawcy, chyba że uzna to za niecelowe, bądź porozumienie z nim napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody. Sąd powinien wyrazić zgodę, jeśli podjęcia danej czynności prawnej wymaga dobro rodziny. Wówczas zezwolenie sądu zastąpi zgodę współmałżonka.

 

Należy mieć na uwadze, że może zdarzyć się sytuacja, że czynność prawna, dla której ustawa wymaga zgody współmałżonka, będzie ważna, nawet jeśli takowa zgoda nie została udzielona. Dzieje się tak, gdy kontrahenta współmałżonka chroni rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych. Zdarza się bowiem, że w księdze wieczystej wpisany jako właściciel jest tylko jeden z małżonków, mimo że dana nieruchomość stanowi ich majątek wspólny. Jeśli zatem małżonek wyłącznie wpisany do księgi wieczystej dokona zbycia tej nieruchomości bez zgody współmałżonka, to umowa będzie ważna, gdyż nabywcę chroni rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych.

 

W celu zapobieżenia takim sytuacjom, drugi ze współmałżonków winien za wczasu wystąpić z powództwem o uzgodnienie księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Natomiast do czasu prawomocnego wpisu jego jako współwłaściciela, winien domagać się wpisu ostrzeżenia, który wyłącza rękojmię wiary publicznej ksiąg wieczystych.

 

Ustawodawca przyznał każdemu z małżonków prawo do złożenia sprzeciwu co do czynności zarządu majątkiem wspólnym zamierzonej przez jednego z nich (art. 36¹ K.r.io.). Niemniej wprowadzono tu pewne ograniczenia co do charakteru czynności. Otóż, drugi z małżonków nie może sprzeciwić się czynności:

 

  • zmierzającej do zaspokojenia zwykłych potrzeb rodzinny,
  • w bieżących sprawach życia codziennego (np. opłata rachunków, zakupy żywności, odzieży, książek do szkoły),
  • podejmowanej w ramach działalności zarobkowej.

 

Sprzeciw musi być wyrażony przed dokonaniem danej czynności. Sprzeciw jest skuteczny między małżonkami. Natomiast względem osób trzecich będzie on skuteczny, jeśli kontrahent wiedział o sprzeciwie lub przed dokonaniem czynności miał rzeczywistą możliwość się z nim zapoznać. W takim wypadku czynność podjęta wbrew sprzeciwowi powinna zostać uznana za nieważną jako sprzeczna z ustawą (art. 56 K.c.).

 

Natomiast jeśli sprzeciw nie był skuteczny względem osób trzecich, czynność prawna będzie zawsze ważna.

 

Sprzeciw może być uchylony przez zezwolenie sądu na warunkach wskazanych przy braku zgody na dokonanie czynności prawnej.

 

Małżonek, który nagminnie nadużywa prawa do samodzielnego zarządu majątkiem wspólnym, nie informuje współmałżonka o zaciąganych zobowiązaniach albo dokonuje czynności wbrew sprzeciwowi tego drugiego, może zostać pozbawiony samodzielnego zarządu majątkiem wspólnym przez sąd na żądanie pokrzywdzonego współmałżonka (art. 40 K.r.io.).



Stan prawny obowiązujący na dzień 13.07.2009

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • sześć + IX =

 

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
wizytówka Szukamy ambitnego prawnika »