.
Mamy 12 290 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Zakwestionowanie umowy-zlecenia przez ZUS

Autor: Izabela Nowacka-Marzeion • Opublikowane: 29.10.2013

Zawarłam umowę-zlecenie na miesiąc przed porodem i wywiązałam się z niej. Otrzymałam wynagrodzenie od zleceniodawcy. Dowiedziałam się, że istnieje przepis mówiący o tym, że nie ma okresu wyczekiwania do pozyskania zasiłku macierzyńskiego, więc zgłosiłam do ZUS wniosek o przyznanie takiego zasiłku. ZUS przeprowadził postępowanie wyjaśniające i zakwestionował tę umowę. Według niego nie ma żadnych przesłanek potwierdzających, że to ja wykonałam owo zlecenie. Zażądał od zleceniodawcy wyrejestrowania mnie z ubezpieczeń za okres tej umowy bądź odwołania się do sądu. Jakie byłyby konsekwencje wyrejestrowania mnie z ubezpieczeń? Co z umową-zlecenia, która nie może być przecież bez składek do ZUS? Jak wyglądałaby sprawa w sądzie?


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

W decyzji zapewne stwierdzono, że umowa-zlecenie była fikcyjna. Od decyzji bezwzględnie powinna się Pani odwołać.

 

ZUS może podważyć umowę na dwa sposoby. Pierwszym z nich jest wykazanie, że umowa miała charakter pozorny. Drugim sposobem jest wykazanie, że umowa została zawarta w celu obejścia prawa lub jest ona niezgodna z zasadami współżycia społecznego. Każde z tych ustaleń prowadzi do stwierdzenia nieważności umowy.

 

Przepis art. 58 Kodeksu cywilnego (K.c.) stanowiący o sprzeczności czynności prawnej z ustawą (jak i jej obejściem) oraz zasadami współżycia społecznego będzie dotyczył przede wszystkim sprzeczności treści takiej czynności ze wspomnianymi regułami.

 

Uregulowanie normatywne art. 58 § 1 K.c. wskazuje na nieważność czynności prawnej sprzecznej z ustawą albo mającą na celu obejście ustawy, chyba że właściwy przepis wskaże skutek inny od nieważności. Inny skutek może przewidywać, że w miejsce dotkniętych nieważnością postanowień czynności prawnej wejdą odpowiednie regulacje ustawowe.

 

Sprzeczność z ustawą i obejście ustawy są to zasadniczo dwie odrębne podstawy stanowiące przesłankę do stwierdzenia nieważności danej czynności prawnej.

 

Czynność prawna mająca na celu obejście ustawy polega na takim ukształtowaniu jej treści, które z punktu widzenia formalnego (pozornie) nie sprzeciwia się ustawie, ale w rzeczywistości (w znaczeniu materialnym) zmierza do zrealizowania celu, którego osiągnięcie jest przez nią zakazane. Pojęcie obejścia prawa i pozorności są sobie znaczeniowo bliskie i niejednokrotnie pokrywają się. W uchwale z 8 marca 1995 r. (I PZP 7/95, OSNAPiUS 18/95, poz. 227) i w wyroku z 23 września 1997 r. (I PKN 276/97, OSNAPiUS 13/98, poz. 397) Sąd Najwyższy wskazał, że przykładem czynności mającej na celu obejście prawa (art. 58 § 1 K.c.), a także oświadczenia woli składanego dla pozoru (art. 83 § 1) może być „szczególnie często” umowa o pracę „z samym sobą”, zawarta z członkiem jednoosobowego zarządu, będącym jedynym udziałowcem spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Ustalenie, że umowa taka zmierza do obejścia prawa lub jest pozorna, wymaga poczynienia konkretnych ustaleń faktycznych, dotyczących okoliczności jej zawarcia, celu, jaki strony zamierzały osiągnąć, charakteru wykonywanej pracy i zachowania koniecznego elementu stosunku pracy, jakim jest wykonywanie pracy podporządkowanej.

 

W treści odwołania do sądu pracy należy wskazać poniższe argumenty.

 

Zgodnie z wyrokiem Izby Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego z 2 czerwca 2006 r. (I UK 337/2005, LexPolonica nr 1044703 Rzeczpospolita 2006/293 str. C2, Wokanda 2006/12 str. 29) wady oświadczeń woli dotykające umowę o pracę, nawet powodujące jej nieważność, nie skutkują w sferze prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego.

 

Z kolei, jak określono w wyroku Izby Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych SN z 14 marca 2006 r. (I UK 168/2005 nr 402347 OSNP 2007/5-6 poz. 79 Rzeczpospolita 2006/64 str. C2 Rzeczpospolita 2006/92 str. F12), zawarcie przez kobietę w ciąży, opłacającą składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej i działalność tę kontynuującą, umowy o pracę w celu uzyskania wyższych zasiłków przysługujących z ubezpieczenia chorobowego może być ocenione jako sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 58 § 2 i 3 K.c. w związku z art. 300 Kodeksu pracy – dalej K.p.).

 

Stosownie do art. 58 § 1 K.c. nieważna jest czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy. Wykładnia powołanego przepisu prowadzi do wniosku, że czynnością prawną podjętą w celu obejścia ustawy jest czynność, wprawdzie nieobjęta zakazem prawnym, ale przedsięwzięta w celu osiągnięcia skutku zakazanego przez prawo. SN w uzasadnieniu wyroku z 25 listopada 2004 r. (I PK 42/2004, OSNP 2005/14 poz. 209) stwierdził, że czynności mające na celu obejście ustawy zawierają jedynie pozór zgodności z ustawą. Czynność prawna mająca na celu obejście ustawy polega na takim ukształtowaniu jej treści, która pozornie nie sprzeciwia się ustawie, ale w rzeczywistości zmierza do zrealizowania celu, którego osiągnięcie jest przez nią zakazane. Chodzi tu więc o wywołanie skutku sprzecznego z prawem. Obejście ustawy to zatem zachowanie podmiotu prawa, który napotykając prawny zakaz dokonywania określonej czynności prawnej, „obchodzi” go w ten sposób, że dokonuje innej niezakazanej formalnie czynności w celu osiągnięcia skutku związanego z czynnością zakazaną, a tym samym sprzecznego z prawem. Dążenie przez kobietę w ciąży do podlegania pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu przy uwzględnieniu, że do daty zawarcia umowy o pracę opłacała składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej i mimo zawarcia umowy działalności tej nie zaprzestała, wiąże się niewątpliwie z możliwością skorzystania przez nią z wysokich zasiłków przysługujących z ubezpieczenia chorobowego, będących konsekwencją ustalenia w umowie wysokiego wynagrodzenia za pracę. Jednakże osiągnięcie takiego celu nie może być uznane za sprzeczne z prawem. Skorzystanie z ochrony gwarantowanej pracowniczym ubezpieczeniem społecznym jest legalnym celem zawierania umów o pracę. Może ono być głównym motywem nawiązania stosunku pracy zamiast wykonywania zatrudnienia na innych podstawach prawnych, nawet gdyby cel umowy o pracę nienaruszającej art. 22 K.p. dyktowany był wyłącznie chęcią uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego (por. powołany wyżej wyrok z 25 stycznia 2005 r., I PK 42/2004 oraz wyrok SN z 9 sierpnia 2005 r, III UK 89/2005 OSNP 2006/11-12 poz. 192). Oznacza to, że stronom umowy o pracę, na podstawie której rzeczywiście były wykonywane obowiązki i prawa płynące z tej umowy, nie można przypisać działania w celu obejścia ustawy w rozumieniu art. 58 § 1 K.c. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2005 r. II UK 141/2004 OSNP 2005/15 poz. 235).

 

Brak podstaw do przyjęcia nieważności czynności prawnej jako zawartej w celu obejścia ustawy nie oznacza jednak, że czynność ta nie może być oceniana w płaszczyźnie zgodności jej celu z zasadami współżycia społecznego. W myśl art. 58 § 2 K.c.: „nieważna jest czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego”, natomiast zgodnie z art. 58 § 3 K.c.: „jeżeli nieważnością jest dotknięta tylko część czynności prawnej, czynność pozostaje w mocy co do pozostałych części, chyba że z okoliczności wynika, iż bez postanowień dotkniętych nieważnością czynność nie zostałaby dokonana”. W przepisie art. 58 § 3 K.c. chodzi zatem o to, czy przy uwzględnieniu konkretnych okoliczności, w jakich czynność prawną podjęto, i zakładając rozsądną ich ocenę, doszłoby do dokonania czynności prawnej przez strony bez nieważnych postanowień, czy też nie. Zachowania wnioskodawczyni i wspólników spółki cywilnej w okolicznościach sprawy należy uznać za naganne i szkodliwe społecznie na tle szerokiego zjawiska wyłudzania świadczeń z systemu ubezpieczeń społecznych, polegającego na zawieraniu umów o pracę na krótki okres przed zajściem zdarzenia rodzącego uprawnienie do świadczenia z ubezpieczenia społecznego i ustalaniu wygórowanego wynagrodzenia w celu uzyskania przez osobę ubezpieczoną naliczonych od takiej podstawy świadczeń z ubezpieczenia społecznego (zasiłków chorobowego i macierzyńskiego). W opisanym wyżej stanie faktycznym sprawy należy podzielić pogląd Sądu Apelacyjnego, że: „rzeczywistym celem zawarcia przedmiotowej umowy nie była wola realizowania przez wnioskodawczynię obowiązków pracowniczych, ale skonstruowanie okoliczności faktycznych świadczących o pozostawaniu w stosunku pracy”. Uzasadnione jest w konsekwencji twierdzenie, że celem zawartej umowy o pracę nie było wykonywanie przez skarżącą obowiązków pracowniczych przez nieoznaczony czas (co jest istotą umowy o pracę na czas nieokreślony) oraz objęcie ochroną ubezpieczeniową, którą posiadała jako osoba opłacająca składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, i kontynuująca tę działalność, lecz stanowiące nadużycie wykorzystanie stosunku pracy wyłącznie do osiągnięcia nieuzasadnionych korzyści z systemu ubezpieczeń społecznych kosztem innych uczestników tego systemu, a nadto, że bez postanowień dotyczących wysokości wynagrodzenia – przy przyjęciu, iż samo zawarcie umowy o pracę przez kobietę w ciąży nie jest naganne – umowa ta nie zostałaby zawarta (art. 58 § 3 K.c.).

 

Jeśli zleceniodawca wyrejestruje Panią z ZUS, to przyzna, że umowa była fikcyjna. Będzie Pani musiała wnosić do sądu cywilnego sprawę o ustalenie istnienia stosunku prawnego, potem – po wygranej, pracodawca będzie musiał zapłacić znowu składki.

 

ZUS zakwestionował umowę-zlecenie, ale nie oznacza to na gruncie prawa cywilnego, że umowa przestała istnieć. To są odrębne zagadnienia. Nie rzutują na siebie w tym kierunku, że ZUS podważył umowę – zakwestionował tytuł ubezpieczenia i nic więcej.

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • jeden plus IV =
.
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
Szukamy ambitnego prawnika »

spadek.info

prawo-budowlane.info

odpowiedziprawne.pl

ozdobne poduszki Hampton