Mamy 11 826 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Zabezpieczenie przed długami matki

Autor: Tomasz Krupiński • Opublikowane: 14.09.2010

W jaki sposób mogę skutecznie zabezpieczyć się przed długami mojej matki? Nie chcę odpowiadać za nie po jej śmierci, nie interesuje mnie spadek. Chciałbym być w 100% zabezpieczony przed odpowiedzialnością za zobowiązania mojej matki (dotyczy to także moich dzieci).


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Podstawę prawną odpowiedzi na przedstawione przez Pana pytanie stanowi art. 1048 Kodeksu cywilnego (w skrócie K.c.). Zgodnie z jego treścią „spadkobierca ustawowy może przez umowę z przyszłym spadkodawcą zrzec się dziedziczenia po nim. Umowa taka powinna być zawarta w formie aktu notarialnego”.

 

Umowa o zrzeczenie się dziedziczenia, w ujęciu naszego prawa, to umowa, na mocy której potencjalny spadkobierca zrzeka się dziedziczenia ustawowego po swym spadkodawcy.

 

Umowę tę zawierają – z jednej strony – potencjalny spadkobierca ustawowy, z drugiej zaś strony – jego przyszły spadkodawca.

 

Zrzeczenie się dziedziczenia nie pozbawia zrzekającego się zdolności dziedziczenia.

 

Obejmuje ono, jak już napisałem, jedynie dziedziczenie ustawowe. Nie wyłącza zatem dziedziczenia testamentowego zrzekającego się. Zrzekający się może dziedziczyć na podstawie testamentu sporządzonego zarówno przed, jak i po zrzeczeniu się dziedziczenia (tak uchwała Sądu Najwyższego z dnia 15.05.1972 r., sygn. akt II CRN 38/84, OSN 1972, Nr 11, poz. 197). Może też stać się zapisobiercą testamentowym.

 

Skutki niezachowania przewidzianego w art. 1048 wymagania formy aktu notarialnego określa art. 73 § 2 (nieważność bezwzględna).

 

W każdym jednak przypadku umowa o zrzeczenie się dziedziczenia działa na korzyść jakichś osób (innych spadkobierców ustawowych lub spadkobierców testamentowych). Dopuścić więc trzeba możliwość uzależnienia skuteczności zrzeczenia się dziedziczenia od tego, czy ze zrzeczenia się dziedziczenia odniesie korzyść określona osoba.

 

Wątpliwości budzi dopuszczalność częściowego zrzeczenia się dziedziczenia. Przeciw niej przemawia sposób ujęcia skutków zrzeczenia się dziedziczenia w art. 1049 § 2. Dopuszczenie zaś takiej możliwości wzbogacałoby instrumenty, za pomocą których strony mogą rozwiązywać skomplikowanie sytuacje życiowe i osiągać pożądane i zasługujące na wsparcie cele.

 

Uwzględniając ten ostatni argument, należy uznać za dopuszczalne ograniczenie zrzeczenia się dziedziczenia do ułamkowej części spadku (lub udziału w spadku), mającego przypaść zrzekającemu się na podstawie dziedziczenia ustawowego. Mógł też zrzec się dziedziczenia gospodarstwa rolnego wnuk spadkodawcy mający to gospodarstwo dziedziczyć w warunkach określonych w art. 1060 (jeżeli otwarcie spadku nastąpiło przed 14.2.2001 r. – zob. wyrok TK z dnia 31.01.2001 r.).

 

Art. 1049 K.c. mówi, że „zrzeczenie się dziedziczenia obejmuje również zstępnych zrzekającego się, chyba że umówiono się inaczej. Zrzekający się oraz jego zstępni, których obejmuje zrzeczenie się dziedziczenia, zostają wyłączeni od dziedziczenia, tak jakby nie dożyli otwarcia spadku”.

 

Artykuł 1049 § 1 należy stosować tylko do tych zstępnych zrzekającego się, którzy w ramach dziedziczenia ustawowego (art. 931 § 2, art. 934) mogliby wstąpić w miejsce zrzekającego się, otrzymując to, co miało przypaść zrzekającemu się. Nie znajdzie on więc zastosowania, jeżeli zrzekającymi się dziedziczenia są rodzice spadkodawcy.

 

W przypadku braku odmiennego postanowienia w umowie skutki zrzeczenia się dziedziczenia obejmują nie tylko zrzekającego się, lecz rozciągają się na jego zstępnych. Ma to praktyczne znaczenie w sytuacji, gdy zrzekający się nie przeżyje spadkodawcy.

 

Chodzi tu zarówno o zstępnych żyjących w chwili zrzeczenia się dziedziczenia, jak i zstępnych urodzonych po zawarciu umowy, o której mowa – np. dzieci, które urodzą się już po śmierci Pańskiej mamy, będą także wyłączone z dziedziczenia po niej.

 

Strony umowy mogą jednak ograniczyć skutki zrzeczenia się do osoby zrzekającego się spadkobiercy, wyłączając działanie zrzeczenia się względem zstępnych zrzekającego się. Wyłączenie takie z reguły obejmuje wszystkich zstępnych zrzekającego się. Wydaje się jednak, iż dopuszczalne jest również zróżnicowane potraktowanie w umowie zstępnych zrzekającego się: wyłączenie skutków zrzeczenia się względem niektórych wyraźnie wskazanych zstępnych zrzekającego się, objęcie zaś skutkami zrzeczenia się pozostałych jego zstępnych.

 

Zrzeczenie się dziedziczenia wywołuje skutki prawne w chwili śmierci spadkodawcy (otwarcia spadku). Zrzekający się lub jego zstępni, których obejmuje zrzeczenie się, zostają wyłączeni od dziedziczenia, tak jakby nie dożyli otwarcia spadku. Nie mają też prawa do zachowku po spadkodawcy.

 

Reasumując, zrzeczenie się dziedziczenia jest najskuteczniejszym sposobem wyłączenia od odpowiedzialności za długi spadkowe. Zrzeczenie następuje w drodze umowy, stąd też do jej zawarcia niezbędna jest wola Pańskiej matki. Zrzec dziedziczenia można więc się w każdym czasie, a termin końcowy wyznacza chwila otwarcia spadku, którą to chwilą jest śmierć spadkodawcy.

 

Kwestie odrzucenia spadku reguluje art. 1012 K.c.: „spadkobierca może bądź przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi (przyjęcie proste), bądź przyjąć spadek z ograniczeniem tej odpowiedzialności (przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza), bądź też spadek odrzucić”. Z kolei zgodnie z treścią art. 1015 K.c. „oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania. Brak oświadczenia spadkobiercy w powyższym terminie jest jednoznaczny z prostym przyjęciem spadku. Jednakże gdy spadkobiercą jest osoba nie mająca pełnej zdolności do czynności prawnych albo osoba, co do której istnieje podstawa do jej całkowitego ubezwłasnowolnienia, albo osoba prawna, brak oświadczenia spadkobiercy w terminie jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza”.

 

Początek biegu tego terminu związany jest z chwilą dowiedzenia się przez spadkobiercę o tytule swego powołania. Chodzi tu o pozytywną wiedzę o faktach, z których wynika jego powołanie, pochodzącą z miarodajnego źródła. Po pierwsze więc spadkobierca musi dowiedzieć się o śmierci spadkodawcy. Po drugie – przy dziedziczeniu testamentowym musi dowiedzieć się o istnieniu korzystnej dla niego treści testamentu; przy dziedziczeniu ustawowym zaś – o istnieniu węzła rodzinnego, stanowiącego podstawę powołania do dziedziczenia, i braku silniej powołanych, chcących i mogących dziedziczyć (np. brat spadkodawcy może zawdzięczać swe powołanie zrzeczeniu się dziedziczenia przez zstępnych spadkodawcy).

 

Spadek odrzucony przechodzi na dalszych zstępnych spadkodawcy, a więc na Pana dzieci. W celu uniknięcia takich konsekwencji może Pan jako przedstawiciel ustawowy złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku w imieniu i interesie dzieci.

 

Reasumując – ma Pan dwie możliwości uniknięcia odpowiedzialności za długi spadkowe: zrzec się spadku (forma umowy, która może być zawarta w każdej chwili za życia spadkodawczyni – matki) lub spadek odrzucić w terminie 6 miesięcy od dnia dowiedzenia się o tytule powołania, co w zasadzie odpowiada śmierci spadkodawcy. Oświadczenie takie może Pan złożyć przed sądem rejonowym ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy bądź przed notariuszem.

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • dwa minus 7 =
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
Szukamy ambitnego prawnika »

Poduszki