Mamy 11 498 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Wyjawienie testamentu – procedury prawne stwierdzające istnienie testamentu, dyspozycje bankowe spadkodawcy

Autor: Łukasz Poczyński • Opublikowane: 07.05.2010

Mój wujek nie miał dzieci, jego żona zmarła wiele lat temu. Posiadał dom i 3 konta w różnych bankach. Zmarł w ubiegłym miesiącu. Najbliższe mu osoby to brat (mój ojciec) i siostra (moja ciocia). Ona niestety odmawia wszelkiej współpracy i informacji na temat testamentu. Jakie kroki powinien podjąć mój ojciec (lub ja), aby dowiedzieć się, czy testament rzeczywiście istnieje? Jeśli nie, to na jakich zasadach dokonuje się podziału spadku? Jeśli ciocia skierowała już do sądu wniosek o otwarcie testamentu, zakładając, że on istnieje, to czy osoby w nim wymienione zostaną automatycznie poinformowane o nabyciu spadku? Czy jeśli się nie pojawią na posiedzeniu, spadek im przeznaczony przepada? I co się stanie ze środkami pieniężnymi zdeponowanymi na kontach bankowych?


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

W celu odpowiedzi na Pańskie pytanie należy sięgnąć do przepisów Kodeksu postępowania cywilnego (K.p.c.) dotyczących spraw z zakresu prawa spadkowego.

 

Na wstępie pragnę zaznaczyć, że przepisy przewidują obowiązek złożenia testamentu przez osobę, która go posiada. Zgodnie bowiem z dyspozycją przepisu art. 646 K.p.c., każda osoba, u której znajduje się testament, obowiązana jest złożyć go w sądzie spadku (czyli sądzie ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy), gdy dowie się o śmierci spadkodawcy.

 

W przypadku testamentów notarialnych, zdeponowanych u notariusza, z wykonaniem przedmiotowego obowiązku nie będzie zapewne większego problemu. W pozostałych przypadkach, jeśli testament, o którym wiadomo, że został spisany, do sądu jednak nie wpływa, ten, kto bezzasadnie uchyla się od wykonania obowiązku jego przedłożenia, ponosi odpowiedzialność za wynikłą stąd szkodę. Ponadto sąd spadku może nałożyć na uchylającego się grzywnę.

 

Czasami mogą pojawić się jednak wątpliwości, czy testament w ogóle istnieje i gdzie się znajduje.

 

W tym miejscu trzeba zwrócić uwagę na treść art. 647 K.p.c., zgodnie z którym „w celu stwierdzenia, czy istnieje testament i gdzie się znajduje, sąd spadku może nakazać złożenie oświadczenia w tym przedmiocie, stosując odpowiednio tryb przewidziany do wyjawienia przedmiotów spadkowych”.

 

Powyższy przepis dotyczy postępowania o wyjawienie testamentu, umożliwiając sądowi spadku stwierdzenie, czy testament w ogóle istnieje oraz gdzie się znajduje, poprzez odebranie oświadczenia w tym przedmiocie od osoby, co do której istnieje pewne prawdopodobieństwo, że taki testament sama posiada lub wie, gdzie się on znajduje.

 

Nakazania złożenia oświadczenia co do tego, czy istnieje testament, a jeżeli tak, to gdzie się znajduje, sąd spadku dokonuje na wniosek lub z urzędu. Należy przyjąć, że owe nakazanie może nastąpić w stosunku do każdej osoby, co do której będzie uprawdopodobnione, że testament się u niej znajduje, bądź że w ogóle wie o istnieniu testamentu.

 

Do postępowania o wyjawienie testamentu stosuje się odpowiednio przepisy art. 655-660 K.p.c. Oznacza to m.in., że oświadczenie, o którym mowa w art. 647 winno być złożone na rozprawie, na którą należy wezwać wszystkich zainteresowanych, w tym osoby, w stosunku do których uprawdopodobniono, że u nich znajduje się testament, albo wiedzą o jego istnieniu i ewentualnie miejscu przechowywania.

 

Mając na uwadze powyższe, Pański ojciec może skierować do sądu rejonowego wniosek o wyjawienie istnienia testamentu, wymieniając w nim jako uczestników wszystkich potencjalnych spadkobierców, a także inne osoby, które mogą posiadać wiedzę odnośnie faktu sporządzenia testamentu przez spadkodawcę.

 

Sąd, jeśli uzna wniosek za uzasadniony, powinien wyznaczyć rozprawę, na którą wezwie wskazane osoby. Na rozprawie sąd wezwie dane osoby do złożenia stosownego oświadczenia. Po wysłuchaniu zaś osoby, u której według uzyskanych wiadomości testament się znajduje, sąd wyda postanowienie nakazujące jej złożenie testamentu w wyznaczonym terminie, który to obowiązek, w razie potrzeby, może być przezeń następnie egzekwowany. Wniosek podlega stałej opłacie sądowej w kwocie 40 zł.

 

Natomiast w przypadku, gdy okaże się, iż testament w ogóle nie istnieje, wówczas w grę będzie wchodziło dziedziczenie ustawowe, tzn. według reguł przewidzianych w przepisach Kodeksu cywilnego (K.c.). Zgodnie z tymi przepisami w pierwszej kolejności do dziedziczenia spadku powołane są z ustawy dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku.

 

Gdyby dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy dziecka przypada jego dzieciom w częściach równych. Przepis ten ma zastosowanie także do dalszych zstępnych.

 

Zgodnie z art. 932 K.c. w sytuacji, kiedy brak jest zstępnych spadkodawcy (czyli zmarły nie miał dzieci), dziedziczą wtedy małżonek zmarłego i rodzice. Każde z rodziców, dziedzicząc razem z małżonkiem spadkodawcy dziedziczy 1/4 całości spadku, w konsekwencji tego małżonek zmarłego otrzyma 2/4 z całości spadku.

 

W sytuacji kiedy spadkodawca nie miał ojca z powodu nieustalenia ojcostwa, matka otrzyma połowę spadku, a drugą połowę otrzyma małżonek zmarłego. W sytuacji kiedy spadkodawca nie miał dzieci i nie trwał w związku małżeńskim cały spadek otrzymają rodzice po połowie w częściach równych. Gdyby jedno z rodziców nie dożyło otwarcia spadku, do grona osób dziedziczących wchodzi rodzeństwo, które dziedziczy w częściach równych. Jeżeli przed otwarciem spadku nastąpiłaby śmierć któregokolwiek z rodzeństwa spadkodawcy, wtedy udział zmarłego przechodzi na jego dzieci do podziału w częściach równych itd.

 

Co do zasady środki zgromadzone na kontach bankowych wchodzą do masy spadkowej i podlegają dziedziczeniu wedle reguł przewidzianych powyżej. Zakładam, że wujek nie złożył w banku żadnych dyspozycji na wypadek śmierci. Na marginesie pragnę zaznaczyć, iż posiadacz rachunku oszczędnościowego, rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego lub rachunku terminowej lokaty oszczędnościowej może zadysponować zgromadzonymi na nich pieniędzmi na wypadek swojej śmierci. Dyspozycja na wypadek śmierci polega na tym, że posiadacz rachunku zleca na piśmie bankowi, aby po jego śmierci wypłacił określoną kwotę wskazanym przez siebie osobom. Uprawnionymi mogą być: małżonek, wstępni, zstępni lub rodzeństwo. Kwoty objętej dyspozycją na wypadek śmierci nie podlegają wliczeniu do masy spadkowej.

 

W zakresie procedur obowiązujących przy dziedziczeniu należy odróżnić dwie rzeczy – otwarcie i ogłoszenie testamentu oraz stwierdzenie nabycia spadku. Jeśli chodzi o otwarcie i ogłoszenie testamentu, to osoba, u której znajduje się testament, ma obowiązek złożyć go w sądzie spadku, gdy dowie się o śmierci spadkodawcy. Następnie sąd otwiera i ogłasza testament. Robi to wówczas, gdy ma dowód, że spadkodawca zmarł. Takim dowodem jest akt zgonu spadkodawcy lub prawomocne postanowienie sądu o uznaniu go za zmarłego albo o stwierdzeniu zgonu.

 

Specyficznym rozwiązaniem prawnym jest przepis art. 649 § 2 K.p.c., stosownie do którego „o terminie otwarcia i ogłoszenia nie zawiadamia się osób zainteresowanych, jednakże mogą one być obecne przy tej czynności”. Otwarcie i ogłoszenie testamentu odbywa się zatem, jak wynika z przytoczonego wyżej unormowania, na posiedzeniu jawnym, o którego terminie nie zawiadamia się osób zainteresowanych, przy czym osoby takie mogą być jednak obecne przy tej czynności, jeśli powezmą (z dowolnego źródła) wiadomość o posiedzeniu. Uprawnienie do uczestnictwa w posiedzeniu oznacza w szczególności, że jeżeli zainteresowani zażądają – w chwili złożenia testamentu – stosownego zawiadomienia o terminie i miejscu posiedzenia, to sąd zobowiązany jest to żądanie spełnić. Równocześnie jednak, aby spełnić wymóg jawności treści testamentu, sąd o dokonanym otwarciu i ogłoszeniu (a nadto o innych istotnych dla zainteresowanych faktach, w szczególności o treści konkretnego rozrządzenia testamentowego) w miarę możności zawiadamia osoby, których rozrządzenia testamentu dotyczą, oraz wykonawcę testamentu i kuratora spadku, jeżeli zostali ustanowieni. W protokole otwarcia i ogłoszenia testamentu sąd opisuje jego stan zewnętrzny oraz wymienia się jego datę, datę złożenia i osobę, która testament złożyła. Testament wraz z protokołem otwarcia i ogłoszenia przechowuje się w sądzie spadku. Oryginału testamentu nie wydaje się osobom zainteresowanym – a tym bardziej niezainteresowanym – ani w toku postępowania spadkowego, ani po jego zakończeniu (§ 142 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 lutego 2007 r. – Regulamin urzędowania sądów powszechnych). Zawsze jednak można wnosić o wydanie jego kserokopii (uwierzytelnionej lub zwykłej) z akt sprawy.

 

Nieobecność przy czynności otwarcia i ogłoszenia testamentu w żaden sposób nie wpływa na prawa do spadku.

 

Natomiast odrębną kwestią jest postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku, w którym sąd ustala, kto i w jakim udziale dziedziczy spadek.

 

Teoretycznie te dwa postępowania (otwarcie i ogłoszenie testamentu oraz o stwierdzenie nabycia spadku) mogą toczyć się osobno, ale w praktyce sąd z reguły dokona otwarcia i ogłoszenia testamentu w trakcie rozprawy w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku.

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • IX - 8 =

»Podobne materiały

Jak odzyskać wkłady terminowe z książeczki oszczędnościowej po zmarłym ojcu?

Jak odzyskać wkłady terminowe z książeczki oszczędnościowej po zmarłym ojcu? Jestem ja, brat i dwie siostry. Jedną książeczkę mamy, ale podobno są jeszcze inne wkłady. Czy można ustalić, ile jest pieniędzy, jeżeli ojciec zgubił jedną książeczkę przed śmiercią? Czy problemem może być tajemnica b

 

Otwarcie i ogłoszenie testamentu

Mam testament notarialny mojej siostry, w którym pozostawia mi cały majątek. Była panną, nie miała dzieci. Czy muszę w sądzie przedstawić dane spadkobierców ustawowych (mojego brata i bratanka), żeby doszło do otwarcia i ogłoszenia testamentów? Czy muszą oni być na rozprawie (to może być trudne

 

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
Szukamy ambitnego prawnika »