Mamy 11 258 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Wydziedziczenie spadkobiercy

Autor: Karol Jokiel • Opublikowane: 02.07.2012 • Zaktualizowane: 02.07.2012

Na czym polega wydziedziczenie spadkobiercy? Artykuł omawia warunki pozbawienia potencjalnego spadkobiercy wszelkich praw do należnego mu udziału w spadku.



Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Przepisy Kodeksu cywilnego (K.c.) nie wykluczają możliwości wyłączenia spadkobiercy ustawowego (małżonka, dziecka, a w dalszej kolejności także rodziców czy rodzeństwa) od dziedziczenia poprzez odpowiedni zapis w testamencie (tzw. testament negatywny), przy czym wyłączenie z dziedziczenia nie pozbawia jednak takiego spadkobiercy prawa do zachowku (wyrok Sądu Najwyższego z 10 kwietnia 1975 r., III CZP 14/75, OSNCP 1976, nr 2, poz. 28).

 

Zachowkiem, zgodnie z art. 991 § 1 K.c., jest pewna, określona przez Kodeks, część spadku przypadająca zstępnym (dzieciom, wnukom), małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z mocy ustawy, niezależnie od woli spadkodawcy wyrażonej w testamencie. Wspomniana część spadku wynosi – w zależności od okoliczności – 2/3 lub 1/2 udziału, jaki przypadłby spadkobiercy w przypadku braku niekorzystnego dla niego testamentu. Uprawnienie do zachowku opiera się na istnieniu więzi rodzinnej między spadkodawcą a uprawnionym.

 

Nie oznacza to jednak, że spadkodawca, wobec skrajnych zachowań jego potencjalnych spadkobierców (wszak członków rodziny), nie ma żadnych środków prawnych, by pozbawić ich należnego zachowku. Owym środkiem prawnym jest tzw. wydziedziczenie.

 

Wydziedziczenie jest uregulowane w art. 1008 K.c. Zgodnie z tym przepisem spadkodawca może w testamencie pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców zachowku, jeżeli ci uprawnieni:

 

  • wbrew woli spadkodawcy postępują uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego;
  • dopuścili się względem spadkodawcy, albo jednej z najbliższych mu osób, umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności, albo rażącej obrazy czci;
  • uporczywie nie dopełniają względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.

 

Jak wynika z przytoczonego przepisu, wydziedziczenie może zostać dokonane jedynie w testamencie. Nieważność tego dokumentu pociąga za sobą nieważność wydziedziczenia.

 

Artykuł 1008 K.c. zawiera szczegółowe oraz wyczerpujące wyliczenie przyczyn wydziedziczenia. Jak zatem należy rozumieć i interpretować wydziedziczenie?

 

Uporczywe postępowanie wbrew woli spadkodawcy, w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego oznacza prowadzenie wbrew woli spadkodawcy nagannego trybu życia (przykładowo: alkoholizm, narkomania). Podkreślić należy, że ustawową przyczyną wydziedziczenia jest postępowanie wbrew woli spadkodawcy i w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego w sposób uporczywy. Przesłanka ta jest spełniona, gdy zachowanie wydziedziczonego bądź jest długotrwałe, bądź wydziedziczony dopuszcza się wielokrotnie nagannych zachowań. Zdarzenie o charakterze jednorazowym, czy stany krótkotrwałe nie uzasadniają wydziedziczenia spadkobiercy.

 

Oceny, kto jest osobą najbliższą spadkodawcy – w ramach przesłanki dopuszczenia się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci – należy dokonywać z uwzględnieniem okoliczności konkretnej sprawy. Nie można określić jakiegokolwiek zamkniętego katalogu takich osób. Umyślność przestępstwa oznacza, że zamiar sprawcy ukierunkowany był na jego popełnienie, a zatem przestępstwo nie było przypadkowe.

 

W pojęciu uporczywego zaniedbywania wobec spadkodawcy obowiązków rodzinnych (np. obowiązków alimentacyjnych czy obowiązku opieki nad spadkodawcą) mieści się również takie zachowanie, które prowadzi do faktycznego zerwania kontaktów rodzinnych i ustania więzi uczuciowej, normalnej w stosunkach rodzinnych (tak wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 7 listopada 2002 r., II CKN 1397/2000). Co do pojęcia „uporczywości” – zostało ono wyjaśnione powyżej.

 

Spadkodawca nie może wydziedziczyć uprawnionego do zachowku, jeżeli przebaczył mu dokonane przewinienie (art. 1010 K.c.). Przebaczenie jest uzewnętrznieniem woli spadkodawcy dokonanym w jakiejkolwiek formie, niekoniecznie pisemnej. Nie jest konieczne, aby spadkodawca w chwili przebaczenia miał pełną zdolność do czynności prawnych, ale przebaczając, musi on jednak działać z dostatecznym rozeznaniem. Dowód przebaczenia spoczywa na wydziedziczonym.

 

Ważne jest, że przyczyna wydziedziczenia spadkobiercy uprawnionego do zachowku powinna wynikać wprost z treści testamentu (art. 1009 K.c.). Innymi słowy, aby wydziedziczenie było skuteczne, konieczne jest wyraźne wskazanie w testamencie jednej z przyczyn z art. 1008 K.c., najlepiej wraz z jej uszczegółowieniem i uzasadnieniem.

 

Zstępni (dzieci, wnuki) wydziedziczonego zstępnego są uprawnieni do zachowku, chociażby wydziedziczony przeżył spadkodawcę (art. 1011 K.c.). Udział spadkowy, który przypadłby wydziedziczonemu przez spadkodawcę dziecku, przypada zstępnym wydziedziczonego (orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 1971 r., III CZP 5/71, RPEiS 1972, nr 1, s. 350). 


Stan prawny obowiązujący na dzień 02.07.2012


Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • I minus IX =

 

»Podobne materiały

Ważność wydziedziczenia

Wydziedziczenie to instytucja prawa cywilnego skutkująca pozbawieniem zdolności dziedziczenia po spadkodawcy, jak również pozbawieniem prawa do zachowku. Wydziedziczenie, aby było ważne, musi zostać dokonane w ważnie sporządzonym testamencie i musi się opierać na jednej z przyczyn określonych w prze

 

Zachowek jako dług spadku w podatku od spadków i darowizn

Artykuł omawia prawne możliwości zaliczenia roszczeń o zachowek do długów spadku pomniejszających wysokość należnego do zapłaty podatku od spadków i darowizn.

 

Uprawnienie małżonka spadkodawcy do żądania przedmiotów urządzenia domowego

Małżonek spadkodawcy posiada specjalne uprawnienia wynikające z przepisów Kodeksu cywilnego. Takim szczególnym uprawnieniem jest możliwość żądania od pozostałych spadkobierców, ponad swój udział spadkowy, przedmiotów urządzenia domowego.

 

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
wizytówka Szukamy ambitnego prawnika »