Mamy 11 676 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Współwłasność odziedziczonego przed laty gospodarstwa a możliwość przejęcia go w całości przez zasiedzenie

Autor: Łukasz Obrał • Opublikowane: 19.01.2010

Mój dziadek miał gospodarstwo rolne, zmarł 1976 r. Po jego śmierci gospodarstwem zajął się wujek. Ja praktycznie nigdy tam nie mieszkałem. Wiedziałem natomiast, że w 1983 r. wujek uzyskał postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po dziadku, na mocy którego spadek został podzielony między mnie i wujka po połowie. Pół roku temu zmarł wujek, złożyłem wniosek do sądu o stwierdzenie nabycia spadku po nim. Zaraz potem, przeglądając jego stare papiery, znalazłem inne, starsze postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po dziadku z 1978 r. (byłem wówczas dzieckiem), z którego wynika, że dostaję z wujkiem po połowie z majątku spadkowego, a gospodarstwo rolne przypada mi w całości. Oba te postanowienia posiadam, oba są prawomocne.

Złożyłem zażalenie do sądu, że wujek zataił pierwsze postanowienie, oraz o zdecydowanie, które z tych postanowień jest ważniejsze. Dodam, że wuj miał żonę i dziecko, którzy jednak nigdy z nim nie mieszkali. Czy istnieje zatem ryzyko, że teraz mogą zacząć starania o zasiedzenie, skoro on opłacał podatki i używał gospodarstwa jak swojego? Akt własności ziemi i księga wieczysta stoi na dziadka, mimo to wujek uzyskiwał nawet dotacje unijne na to gospodarstwo (w tym świetle chyba nielegalnie). Obawiam się teraz, że mogę stracić spadek tylko dlatego, że tam nie mieszkałem, a jego rodzina, choć również z nim nie mieszkała, zagarnie wszystko przez wniosek o zasiedzenie po nim, choć on sam o zasiedzenie nie występował. Co powinienem zrobić? Obawiam się też, że w obliczu sądu na moją niekorzyść działa fakt, iż mieszkam za granicą.


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Współwłasność odziedziczonego przed laty gospodarstwa a możliwość przejęcia go w całości przez zasiedzenie

Ujawnienie dwóch postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku

Z Pana listu wynika, że istnieją dwa postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po Pańskim dziadku. Oba te postanowienia występują w obrocie prawnym.

 

W pierwszej kolejności powinien Pan wszcząć działania w celu wyeliminowania z obrotu prawnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po dziadku. Może Pan wnieść do sądu wniosek o wznowienie postępowania. Takie działania są dopuszczalne, co potwierdza orzecznictwo Sądu Najwyższego, np. w postanowieniu z dnia 7 listopada 2002 r. (sygn. akt. V CKN 1258/2000). Sąd Najwyższy stwierdził, iż zmiana lub uchylenie kilku z prawomocnych postanowień stwierdzających nabycie spadku po tym samym spadkodawcy może nastąpić w drodze wznowienia postępowania na podstawie art. 403 § 3 w zw. z art. 13 § 2 K.p.c.

 

Można żądać wznowienia w razie późniejszego wykrycia prawomocnego wyroku (postanowienia) dotyczącego tego samego stosunku prawnego. W tym wypadku przedmiotem rozpoznania przez sąd jest nie tylko zaskarżony wyrok (postanowienie), lecz również z urzędu inne prawomocne wyroki (postanowienia) dotyczące tego samego stosunku prawnego.

Pozstępowanie o wznowienie postępowania o stwierdzenie nabycia spadku

W przypadku gdyby wszczął Pan w sądzie postępowanie o wznowienie postępowania, sąd z urzędu rozpozna nie tylko to postanowienie, które Pan zaskarży, ale też drugie z postanowień o stwierdzenie nabycia spadku po dziadku. Po przeprowadzeniu postępowania sąd wyda postanowienie ustalające, kto i w jakim udziale nabył spadek po Pana dziadku, ze szczególnym uwzględnieniem sprawy dziedziczenia gospodarstwa rolnego, którego właścicielem był Pana dziadek.

 

W Pana sprawie należy pamiętać, że postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku nie kreuje nowych stosunków prawnych, a jedynie potwierdza to, kto w chwili śmierci spadkodawcy nabył spadek po nim. Nabycie spadku następuje bowiem z mocy prawa w chwili śmierci spadkodawcy.

 

Należy ocenić, kto nabył spadek po Pana dziadku zmarłym w roku 1976.

Dziedziczenie gospodarstwa rolnego w 1976 roku

Zgodnie z art. 1059 § 1 Kodeksu cywilnego w brzmieniu obowiązującym w chwili śmierci dziadka, a więc w roku 1976, dzieci spadkodawcy dziedziczą z ustawy gospodarstwo rolne, jeżeli:

 

  1. bezpośrednio przed otwarciem spadku pracowały w tym gospodarstwie albo
  2. w chwili otwarcia spadku są członkami rolniczej spółdzielni produkcyjnej lub pracują w gospodarstwie rolnym takiej spółdzielni, albo
  3. w chwili otwarcia spadku bądź prowadzą inne indywidualne gospodarstwa rolne, bądź też pracują w gospodarstwie rolnym swoich rodziców, małżonka lub jego rodziców, albo
  4. w chwili otwarcia spadku bądź są małoletnie, bądź też pobierają naukę zawodu lub uczęszczają do szkół, albo
  5. w chwili otwarcia spadku są trwale niezdolne do pracy.

 

Natomiast art. 1060 § 1 Kodeksu cywilnego mówi, że przepisy artykułu poprzedzającego (art. 1059) stosuje się odpowiednio do dziedziczenia z ustawy przez małżonka spadkodawcy, jak również do dziedziczenia z ustawy przez wnuków spadkodawcy powołanych stosownie do przepisu art. 931 § 2. Dalsi zstępni spadkodawcy nie są powołani z ustawy do dziedziczenia gospodarstwa rolnego.

Według § 2 art. 1060, w granicach określonych w art. 931 § 2 wnuki spadkodawcy, które bezpośrednio przed otwarciem spadku pracowały w należącym do spadku gospodarstwie rolnym i dla których ta praca stanowiła główne źródło utrzymania, dziedziczą gospodarstwo także w wypadku, gdy ich ojciec lub matka nie mogą gospodarstwa dziedziczyć dla braku warunków przewidzianych w art. 1059.

 

Według art. 931 § 2 Kodeksu cywilnego, jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Przepis ten stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych.

 

Z uwagi na powyższe przepisy, w brzmieniu obowiązującym w chwili śmierci Pana dziadka, należy uznać, że jeżeli w chwili jego śmierci Pana rodzic, czyli dziecko dziadka, nie żył (a tak można wnioskować z Pana listu), to ze względu na fakt, że w chwili otwarcia spadku po dziadku (w chwili jego śmierci) był Pan małoletni, dziedziczy Pani spadek po dziadku wraz z należącym do niego gospodarstwem rolnym.

 

Prawidłowym postanowieniem sądu w sprawie stwierdzenia nabycia spadku jest więc postanowienie wydane w roku 1983.

Wniosek o wznowienie postępowania w sprawie stwierdzenia nabycia spadku z roku 1978

Nie mam wiedzy dotyczącej tego, jak brzmi „zażalenie do sadu o zdecydowanie, które postanowienie jest ważniejsze”, jakie Pan złożył w sądzie i jak zostanie ono potraktowane przez sąd, ale proszę pamiętać, że jeżeli sąd wezwie Pana do wskazania, czego dotyczy ten wniosek, powinien Pan wskazać, że jest to wniosek o wznowienie postępowania w sprawie stwierdzenia nabycia spadku z roku 1978.

 

Takie wezwanie może otrzymać Pan z sądu, jeżeli sąd będzie miał wątpliwości co do tego, czego żąda Pan w swoim piśmie.

 

W toku postępowania o wznowienie sąd wyda postanowienie, które wyeliminuje z obrotu prawnego nieprawidłowe postanowienia sądu w sprawie stwierdzenia nabycia spadku oraz wskaże prawidłowo, kto, na jakiej podstawie (testamentu czy ustawy) i w jakim udziale nabył spadek po Pana dziadku.

Zasiedzenie nieruchomości przez spadkobierców

Odnośnie zasiedzenia nieruchomości przez następców prawnych (spadkobierców) Pana wujka, to należy stwierdzić, że jeżeli są oni posiadaczami samoistnymi nieruchomości mogą oni wystąpić o stwierdzenie zasiedzenia nieruchomości, a we wniosku żądać doliczenia do ich czasu posiadania czasu posiadania ich poprzednika.

 

Przesłankami zasiedzenia są: samoistne posiadanie oraz upływ czasu.

 

Według art. 172 § 1 Kodeksu cywilnego posiadacz nieruchomości niebędący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posiada nieruchomość nieprzerwanie od lat dwudziestu jako posiadacz samoistny, chyba że uzyskał posiadanie w złej wierze.

 

Zgodnie z § 2 art. 172 K.c., po upływie lat trzydziestu posiadacz nieruchomości nabywa jej własność, choćby uzyskał posiadanie w złej wierze.

Kto może zasiedzieć nieruchomość?

Z powyższych przepisów wynika, że zasiedzieć nieruchomość może wyłącznie posiadacz samoistny – taka osoba, która włada rzeczą jak właściciel. Posiadacz samoistny jest osobą, która korzysta z rzeczy w taki sposób, jakby była jego własnością. Również otoczenie musi odbierać taką osobę jak właściciela danej rzeczy.

 

Pana wuja będzie można uznać za posiadacza samoistnego, jeżeli czuł się jedynym właścicielem gospodarstwa rolnego i jeżeli za takiego uważało go otoczenie.

 

Pozostaje rozpatrzyć, czy posiadanie wuja i jego następców jest posiadaniem w dobrej czy złej wierze. Jest to istotne, gdyż posiadacz w dobrej wierze nabywa nieruchomość po upływie 20 lat, a w złej wierze po upływie 30 lat samoistnego posiadania nieruchomości.

 

Decydującą dla oceny dobrej i złej wiary posiadacza nieruchomości jest przede wszystkim jego świadomość.

Warunki do nabycia własności nieruchomości w drodze zasiedzenia

Zgodnie z postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 1971 r. (sygn. akt. I CR 302/71), przy ocenie, czy zachodzą warunki do nabycia własności nieruchomości w drodze zasiedzenia, dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu posiadacza, że przysługuje mu takie prawo do władania rzeczą, jakie faktycznie wykonuje.

 

W orzecznictwie sądowym obowiązuje pogląd, iż nawet osoba, która weszła w posiadanie nieruchomości na podstawie umowy mającej na celu przeniesienie własności, zawartej bez zachowania formy aktu notarialnego, nie jest posiadaczem w dobrej wierze (orzeczenie SN z dnia 6 grudnia 1991 r., sygn. akt. III ZCP 108/91).

 

Istotnym w przedstawionej w pytaniu sytuacji faktycznej będzie orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 1998 r. (sygn. akt. II CKN 770/97), w którym stwierdzono, iż dobrą wiarę spadkobiercy, który objął w posiadanie nieruchomość należącą do spadku, wyklucza wiedza o tym, iż istnieją inni spadkobiercy powołani z ustawy do dziedziczenia.

Posiadanie nieruchomości w złej wierze a zasiedzenie

W związku z powyższym należy stwierdzić, że posiadanie Pana wuja było posiadaniem w złej wierze i dlatego ewentualne zasiedzenie nieruchomości może nastąpić po upływie 30-letniego okresu samoistnego posiadania nieruchomości przez wuja i jego następców prawnych, ponieważ posiadanie wuja było posiadaniem w złej wierze.

 

Pozostaje jeszcze pytanie, od kiedy można, w przypadku opisanym w pytaniu, liczyć termin biegu zasiedzenia. Stosownie do orzecznictwa sądowego można stwierdzić, iż początkiem biegu zasiedzenia będzie dzień, w którym Pana wuj ujawnił wolę posiadania nieruchomości (jej części) dla siebie (jak właściciel) w sposób jawny i dostrzegalny dla otoczenia.

 

Pana wuj, jak wynika z Pana listu, wszedł w posiadanie gospodarstwa rolnego po śmierci swojego ojca, w roku 1976. Jednak istnieją w sprawie okoliczności, które przemawiają za tym, iż wuj w chwili objęcia gospodarstwa rolnego nie stał się od razu posiadaczem samoistnym udziału przypadającego Panu w spadku.

 

Za takim rozwiązaniem może przemawiać fakt, iż w roku 1983 wystąpił on o stwierdzenie nabycia spadku i je uzyskał (niezależnie od tego, że w obiegu prawnym było już wcześniejsze orzeczenie sądu), a z tego postanowienia wynikało, że w chwili śmierci Pana dziadka nabył on razem z Panem własność gospodarstwa rolnego, a jego udział we współwłasności wynosi 1/2.

 

W toku ewentualnego postępowania o zasiedzenie sąd ustali, od kiedy można uznać, że Pański wuj czuł się jedynym właścicielem gospodarstwa rolnego, odziedziczonego razem z Panem po Pana dziadku.

 

Fakt ubiegania się przez wuja o dotacje z UE, a także to, że zapewne tylko on opłacał podatki od nieruchomości rolnych przemawia za tym, że można go uznać za samoistnego posiadacza, a więc takiego, który ma wewnętrzne przekonanie, że jest jedynym właścicielem całej nieruchomości. Na marginesie dodam, że o dotacje z UE mogą się ubiegać nie tylko właściciele gruntów rolnych, ale też osoby nimi władające – posiadacze zależni i samoistni (dlatego można uznać, że wuj, ubiegając się o dotacje, nie naruszył prawa).

Kiedy bieg zasiedzenia zostaje przerwany?

Należy pamiętać, że bieg zasiedzenia może być przerwany. Bieg zasiedzenia przerywa się:

 

  1. przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia;
  2. przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje,
  3. przez wszczęcie mediacji.

 

W chwili obecnej powinien Pan podjąć takie działania, które przerwałyby bieg zasiedzenia. Takimi czynnościami nie są w szczególności złożenie wniosku o stwierdzenie nabycia spadku po wujku, czy wniosku o wznowienie postępowania spadkowego po dziadku.

 

Aby przerwać bieg zasiedzenia, może Pan np. wystąpić przeciwko spadkobiercom wujka, którzy weszli w posiadanie gospodarstwa rolnego po nim, o dopuszczenie do współposiadania tego gospodarstwa rolnego, albo np. o dział spadku po dziadku. Takie czynności podjęte przed sądem spowodują, że bieg zasiedzenia zostanie przerwany.

 

Jednak należy stwierdzić, że spadkobiercy Pana wuja będą mogli podnosić zarzut, że zasiedzenie już nastąpiło w okresie wcześniejszym, po 30-letnim, samoistnym posiadaniu gospodarstwa rolnego przez wuja. Mogą oni np. twierdzić, że bieg zasiedzenia Pana udziału w nieruchomościach rozpoczął się w chwili objęcia gospodarstwa rolnego przez wuja po śmierci dziadka, w roku 1976, a więc zasiedzenie nastąpiło w roku 2006.

 

W takiej sytuacji pozostanie Panu udowadnianie w toku postępowania sądowego, że wuj nie od razu po śmierci dziadka stał się posiadaczem samoistnym Pana udziału w gospodarstwie, a stało się to w okresie późniejszym (o ile w ogóle). Istotnym w tej kwestii będzie to, kiedy wuj nabył wewnętrzne przekonanie o tym, iż jest jedynym właścicielem nieruchomości. W toku postępowania, jak wskazałem powyżej, może Pan wskazywać w szczególności, że wuj nie był posiadaczem samoistnym Pana udziału w gospodarstwie, wcześniej niż w roku 1983, kiedy uzyskał on postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, z którego jednoznacznie wynikało, że jest on współwłaścicielem gospodarstwa razem z Panem.

 

Trudno się wypowiadać, jakie szanse mają spadkobiercy wuja na uzyskanie już w chwili obecnej postanowienia sądu o stwierdzeniu zasiedzenia Pana udziału w gospodarstwie rolnym należącym wcześniej do dziadka. Zależy to bowiem od bardzo wielu okoliczności sprawy i od dowodów i twierdzeń, jakie mogliby przedstawić spadkobiercy wuja w toku postępowania sądowego.

 

Proponowałbym Panu z ostrożności podjęcie już teraz kroków zmierzających do przerwania biegu zasiedzenia, bowiem w sytuacji, w której spadkobiercy wuja nie udowodnią, że zasiedzenie już nastąpiło, przerwie Pan bieg zasiedzenia. Po przerwaniu biegu zasiedzenia, biegnie on na nowo.

 

To, że mieszka Pan poza granicami Polski, nie powinno mieć znaczenia w sprawie.

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • IX minus 0 =

»Podobne materiały

Możliwość zasiedzenia domu po 20 latach

Piątka rodzeństwa odziedziczyła dom. Zamieszkali w nim ciocia i mój tato. Pozostałe rodzeństwo zrezygnowało przed laty i przystało na to, że to właśnie mój tato i ciocia w nim zostaną. Niestety sprawy nie załatwiono formalnie. Obecnie zmieniło się nastawienie do sprawy pozostałego rodzeństwa. Tato z

 

Uznanie spadkobiercy posiadaczem samoistnym nieruchomości

W 1972 r. zmarł właściciel gruntów rolnych, który nie pozostawił spadkobierców. Ponieważ był spowinowacony z moją matką, grunty przejęli moi rodzice. Odziedziczyłem po nich gospodarstwo w 1980 r. i od tej pory to ja użytkuję pole, opłacając wszystkie podatki. Czy sąd może mnie uznać za posiadacza sa

 

Porozumienie w sprawie zasiedzenia nieruchomości

Jestem jednym z właścicieli nieruchomości. Inny współwłaściciel wystąpił o zasiedzenie. Odbyła się wizja lokalna działki, podczas której doszliśmy do ugody. W jakim terminie mogę jednak odstąpić od tej ugody i złożyć zażalenie? Rozprawa odbędzie się za miesiąc. Kto ponosi opłaty sądowe? 

 

Niedotrzymanie terminu wykonania usługi

Jako wykonawca mebli na zamówienie nie dotrzymałem terminu wykonania usługi zgodnie z umową. Opóźnienie wyniesie ok. 20 dni. Klientka żąda 30% wartości zamówienia w formie odszkodowania lub zwrotu zaliczki i demontażu mebli. Jak się bronić? 

 

Wyjście na jaw cofnięcia licznika w kupionym samochodzie

Pół roku temu kupiłem jako osoba prywatna samochód od przedsiębiorcy. Auto zarejestrowałem, opłaciłem, ubezpieczyłem. Wczoraj, po wizycie w autoryzowanym serwisie wyszło na jaw, że auto ma cofnięty licznik o 120 tys. kilometrów. Podczas zakupu miało około 94 tys. km. Przejechałem nim około 10 t

 

Wezwanie do zapłaty roszczenia za szkodę wraz z regresem

Dostałam wezwanie do zapłaty roszczenia dotyczącego szkody wraz z regresem. Zdarzenie przebiegało tak: wychodząc z pracy, zauważyłam, że mój samochód ma zbitą lampę i lekko wgnieciony błotnik, zgłosiłam szkodę parkingową i odebrałam wypłatę z AC. Po 5 dniach dostałam wezwanie na policję, gdzie przes

 

Sprzedaż mieszkania otrzymanego w spadku

Sprawa dotyczy sprzedaży mieszkania otrzymanego w spadku. W 2010 roku, w biurze notarialnym, został sporządzony przeze mnie testament dotyczący spadku po mojej śmierci. Ustalone zostało, że spadkobiercami będą moje dzieci – mam ich troje. Jestem od ponad 20 lat wdową, obecnie mam 75 lat. Rozum

 

Kto jest zarządcą nieruchomości w rozumieniu prawa budowlanego?

Województwo – jako właściciel nieruchomości – zawarło umowę dzierżawy. Dzierżawcą jest spółka z o.o. Kto jest zarządcą nieruchomości w rozumieniu Prawa budowlanego?

 

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
Szukamy ambitnego prawnika »