.
Mamy 12 389 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Wspólne mieszkanie w związku partnerskim a dziedziczenie - jak zabezpieczyć majątek?

Autor: Elżbieta Kaczmarek • Opublikowane: 01.09.2021 • Zaktualizowane: 01.09.2021

Sprawa dotyczy dziedziczenia w związku partnerskim. Jestem w związku partnerskim. Kupiliśmy wspólnie mieszkanie (pól na pół) na łączną kwotę 500 tys. zł. Spisaliśmy testament wzajemny, przepisując swoje połowy na siebie. Proszę o informację, jak wyglądać będzie dziedziczenie, jaka jest kwota zachowku w przypadku śmierci partnera dla jego dzieci z innego związku (troje dzieci: 11, 16, 22 lata). Jaką kwotę podatku ewentualnie trzeba zapłacić przy przepisaniu drugiej połówki mieszkania na mnie?


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Wspólne mieszkanie w związku partnerskim a dziedziczenie - jak zabezpieczyć majątek?

Zachowek po śmierci jednego partnera

Instytucja zachowku uregulowana jest w art. 991 i następnych ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny. Celem tej instytucji jest ochrona interesów majątkowych najbliższych członków rodziny przez zapewnienie im niezależnie od woli spadkodawcy, a nawet wbrew jego woli, roszczenia pieniężnego odpowiadającego ułamkowi wartości udziału w spadku, który by im przypadł przy dziedziczeniu ustawowym.

 

Zgodnie z art. 991 § 1 zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek)”.

 

Zachowek stanowi ułamek wartości tego, co uprawniony do zachowku otrzymałby, gdyby dziedziczenie po zmarłym następowało na podstawie porządku ustawowego. Regułą w tej mierze jest połowa wartości takiego udziału, wyjątkowo zaś dwie trzecie wartości, jeżeli uprawniony do zachowku jest osobą trwale niezdolną do pracy bądź małoletnim zstępnym spadkodawcy. O wielkości ułamka przysługującego uprawnionemu decyduje stan istniejący w chwili otwarcia spadku, tj. ustalenie, czy uprawniony w tej chwili jest trwale niezdolny do pracy bądź małoletni.

 

Podstawę obliczenia zachowku stanowi tzw. substrat zachowku, który stanowi czystą wartość spadku powiększoną o zapisy windykacyjne i darowizny podlegające zaliczeniu zgodnie z zasadami art. 994 i następnymi Kodeksu cywilnego. Ustalenie substratu zachowku jest operacją czysto rachunkową. Od wartości aktywów odlicza się długi spadkowe.

 

Z treści art. 994 wynika, że „nie podlegają doliczeniu:

 

1) drobne darowizny zwyczajowo w danych stosunkach przyjęte niezależnie od tego, na czyją rzecz zostały dokonane (prezenty imieninowe, świąteczne, komunijne);

2) darowizny dokonane na rzecz osób niebędących spadkobiercami ani uprawnionymi do zachowku przed więcej niż 10 laty, licząc wstecz od otwarcia spadku – darowizny poczynione na rzecz spadkobierców lub uprawnionych do zachowku podlegają doliczeniu niezależnie od tego, kiedy zostały dokonane;

3) w wypadku zachowku obliczanego dla zstępnego – darowizny poczynione w czasie, gdy spadkodawca nie miał zstępnych (jakichkolwiek zstępnych), chyba że były uczynione na mniej niż 300 dni przed urodzeniem się zstępnego;

4) gdy zachowek jest obliczany dla małżonka – nie dolicza się darowizn dokonanych przed zawarciem z nim małżeństwa (chodzi o związek z małżonkiem uprawnionym do zachowku)”.

 

Uprawniony należny mu zachowek obliczony w powyższy sposób może otrzymać przede wszystkim w postaci powołania do spadku, zapisu lub uczynionej przez spadkodawcę na jego rzecz darowizny (art. 991 § 2). Dopiero gdy uzyskane w ten sposób przysporzenia nie pokrywają wysokości należnego zachowku, uprawnionemu przysługuje przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.

Wypłata zachowku

Uprawniony do zachowku w pierwszej kolejności może domagać się zapłaty od spadkobierców ustawowych i zapisobierców windykacyjnych. W myśl art. 1000 § 1 „jeżeli uprawniony nie może otrzymać należnego mu zachowku od spadkobiercy lub osoby, na której rzecz został uczyniony zapis windykacyjny, może on żądać od osoby, która otrzymała od spadkodawcy darowiznę doliczoną do spadku, sumy pieniężnej potrzebnej do uzupełnienia zachowku. Jednakże obdarowany jest obowiązany do zapłaty powyższej sumy tylko w granicach wzbogacenia będącego skutkiem darowizny”.

Spadek dla dzieci partnera

Z opisu stanu faktycznego wynika, że Pani partner ma troje dzieci. W przypadku jego śmierci dzieci byłyby powołane do dziedziczenia jako spadkobiercy ustawowi w udziałach po 1/3. Jeżeli w chwili otwarcia spadku (tzn. w chwili śmierci spadkodawcy) któreś z dzieci byłoby niepełnoletnie, jego udział należałoby pomnożyć razy 2/3, w innym natomiast wypadku razy 1/2. Na potrzeby obliczenia wysokości zachowku udział spadkowy wynosiłby więc odpowiednio 2/9 albo 1/6 (1/3 x 2/3 i 1/3 x 1/2).

 

W dalszym kroku konieczne byłoby ustalenie substratu zachowku, a więc ustalenie czystej wartości spadku (różnicy między stanem czynnym spadku a stanem biernym, czyli długami spadkowymi) bez uwzględnienia zapisów i poleceń, a następnie doliczenie do tej wartości poczynionych przez spadkodawcę darowizn, z wyłączeniem darowizn określonych w art. 994  (o ile oczywiście spadkodawca dokonał takich darowizn).

 

Zgodnie z uchwałą składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26 marca 1985 r., (sygn. akr III CZP 75/84) „wartość spadku ustala się według cen z daty orzekania o roszczeniach z tytułu zachowku”. „Obliczenie wartości stanu czynnego spadku następuje według stanu z daty otwarcia spadku i cen z daty orzekania o zachowku, przy czym chwilą tą powinna być chwila orzekania przez sąd drugiej instancji, jako sąd merytorycznie rozpoznający sprawę” (np. wyrok SN z 25 maja 2005 r., sygn. akt I CK 765/04). Z powołanych orzeczeń wynika, że wyceny wartości spadku dokonuje się na moment orzekania przez sąd spadku o zachowku.

 

Przykładowo: jeżeli w chwili orzekania o zachowku wartość udziału w mieszkaniu wynosić będzie 300 000 zł, zachowek wynosić będzie 66 666,66 zł (dla małoletniego dziecka) albo 50 000 zł (dla pełnoletniego dziecka).

Związek partnerski a podatek od spadków i darowizn

Na gruncie ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1813 z późn. zm.) – dalej: „u.p.s.d.” osoby żyjące w związku partnerskim traktowane są jako osoby obce, zaliczane do III grupy podatkowej. Wyłącza to możliwość skorzystania przez partnerów ze zwolnienia od podatku od spadków i darowizn, o którym mowa w art. 4a ust. 1 u.p.s.d., jak również powoduje, że podatek ten obliczony zostanie przy zastosowaniu najniższej kwoty wolnej od podatku (w wysokości 4 902 zł – art. 9 ust. 1 pkt 3 u.p.s.d.) oraz według najwyższych stawek podatku ( art. 15 ust. 1 u.p.s.d.), tj. stawki 12% (od nadwyżki ponad kwotę wolną od podatku do kwoty 10 278 zł), 1 233 zł 40 gr i stawki 16% (od nadwyżki ponad kwotę 10 278 zł do kwoty 20 556 zł) oraz 2 877 zł 90 gr i stawki 20% (od nadwyżki ponad kwotę 20 556 zł).

 

Zgodnie z art. 7 ust. 1 u.p.s.d. podstawę opodatkowania stanowi wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych po potrąceniu długów i ciężarów (czysta wartość), ustalona według stanu rzeczy i praw majątkowych w dniu nabycia i cen rynkowych z dnia powstania obowiązku podatkowego. Jeżeli przed dokonaniem wymiaru podatku nastąpi ubytek rzeczy spowodowany siłą wyższą, do ustalenia wartości przyjmuje się stan rzeczy w dniu dokonania wymiaru, a odszkodowanie za ubytek należne z tytułu ubezpieczenia wlicza się do podstawy wymiaru. Do długów i ciężarów zalicza się m.in. wypłaty z tytułu zachowku (art. 7 ust. 3 u.p.s.d.).

Wartość rynkowa spadku

W myśl art. 8 ust. 1 u.p.s.d. „wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych przyjmuje się w wysokości określonej przez nabywcę, jeżeli odpowiada ona wartości rynkowej tych rzeczy i praw, a wartość praw do wkładów oszczędnościowych – w wysokości tych wkładów” (ust. 1). „Wartość rynkową rzeczy lub praw majątkowych określa się na podstawie przeciętnych cen stosowanych w obrocie rzeczami tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem ich miejsca położenia, stanu i stopnia zużycia, oraz w obrocie prawami majątkowymi tego samego rodzaju, z dnia powstania obowiązku podatkowego” (ust. 3). „Jeżeli nabywca nie określił wartości nabytych rzeczy lub praw majątkowych albo wartość określona przez niego nie odpowiada, według oceny naczelnika urzędu skarbowego wartości rynkowej, organ ten wezwie nabywcę do jej określenia, podwyższenia lub obniżenia, w terminie nie krótszym niż 14 dni od dnia doręczenia wezwania, podając jednocześnie wartość według własnej, wstępnej oceny. Jeżeli nabywca, pomimo wezwania, nie określił wartości lub podał wartość nieodpowiadającą wartości rynkowej, naczelnik urzędu skarbowego dokona jej określenia z uwzględnieniem opinii biegłego lub przedłożonej przez nabywcę wyceny rzeczoznawcy. Jeżeli organ podatkowy powoła biegłego, a wartość określona z uwzględnieniem jego opinii różni się o więcej niż 33% od wartości podanej przez nabywcę, koszty opinii biegłego ponosi nabywca” (ust. 4).

 

Powyższe oznacza, że przy ustalaniu wartości rynkowej należy odwołać się do cen, jakie na danym terenie można uzyskać w przypadku sprzedaży praw lub rzeczy tego rodzaju (w tym przypadku byłby to udział w lokalu stanowiącym odrębną nieruchomość). Jako wartość rynkową przyjąć należy przeciętne ceny za dane rzeczy lub prawa, które byłyby zapłacone w dniu powstania obowiązku podatkowego. Przy ustalaniu wartości rynkowej należy brać pod uwagę również stan i stopień zużycia danej rzeczy, a w przypadku nieruchomości także jej stan prawny i stan faktyczny, dotyczący jej stanu technicznego, położenia i stopnia zużycia.

 

Podsumowując, dla obliczenia podatku od spadków należałoby od wartości nabytego udziału odjąć kwotę wolną 4 902 zł, a następnie zastosować stawkę podatkową 2 877 zł 90 gr + 20% od nadwyżki ponad kwotę 20 556 zł. Termin na złożenie zeznania podatkowego wynosi miesiąc. Jeżeli następnie zapłaciłaby Pani zachowek na rzecz dzieci, należałoby dokonać korekty zeznania podatkowego i pomniejszyć wartość nabytego majątku o równowartość wypłaconego zachowku (co automatycznie spowodowałoby obniżenie kwoty podatku).

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • cztery minus siedem =
.
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
Szukamy ambitnego prawnika »