Mamy 10 803 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Wejście do rodzinnej spółki cywilnej

Autor: Marcin Sądej • Opublikowane: 31.03.2018

Moi rodzice prowadzą działalność gospodarczą, jest to spółka cywilna, trzecim wspólnikiem jest mój brat. Mama chciałaby wyjść z firmy i żebym ja weszła w jej miejsce i weszła w posiadanie 1/3 udziałów. W firmie są dwie nieruchomości, po ich nabyciu VAT został zwrócony spółce. Jakie są koszty w przypadku przejęcia 1/3 udziałów? Jakie są koszty w przypadku darowizny od rodziców? Może jest możliwość zostania współwłaścicielem samych nieruchomości bez udziałów w firmie, jeśli nie chciałabym dalej prowadzić jej z bratem.


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

W przedstawionej sprawie koniecznie należy odnieść się do przepisów Kodeksu cywilnego (K.c.), które regulują zasady funkcjonowania spółki cywilnej.

 

Zgodnie z art. 860 K.c. – przez umowę spółki wspólnicy zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez działanie w sposób oznaczony, w szczególności przez wniesienie wkładów. Art. 863 K.c. stanowi natomiast, że wspólnik nie może rozporządzać udziałem we wspólnym majątku wspólników ani udziałem w poszczególnych składnikach tego majątku. W czasie trwania spółki wspólnik nie może domagać się podziału wspólnego majątku wspólników. W czasie trwania spółki wierzyciel wspólnika nie może żądać zaspokojenia z jego udziału we wspólnym majątku wspólników ani z udziału w poszczególnych składnikach tego majątku. W świetle zaś art. 871 K.c. wspólnikowi występującemu ze spółki zwraca się w naturze rzeczy, które wniósł do spółki do używania, oraz wypłaca się w pieniądzu wartość jego wkładu oznaczoną w umowie spółki, a w braku takiego oznaczenia – wartość, którą wkład ten miał w chwili wniesienia. Nie ulega zwrotowi wartość wkładu polegającego na świadczeniu usług albo na używaniu przez spółkę rzeczy należących do wspólnika. Ponadto wypłaca się występującemu wspólnikowi w pieniądzu taką część wartości wspólnego majątku pozostałego po odliczeniu wartości wkładów wszystkich wspólników, jaka odpowiada stosunkowi, w którym występujący wspólnik uczestniczył w zyskach spółki.

 

Kwestia, czy możliwe jest dokonanie darowizny udziałów w spółce cywilnej, nie jest niestety jednoznacznie uregulowana w przepisach. Przykładowo Urząd Skarbowy w Grodzisku Wielkopolskim w piśmie z dnia 2007.06.04 nr ZM – 436/2/07 wskazał, że:

 

„Spółka cywilna w rozumieniu art. 860 kodeksu cywilnego stanowi stosunek obligacyjny oparty na umowie, w której wspólnicy zobowiązują się do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego, przez działanie w sposób oznaczony, a w szczególności przez wniesienie wkładów. W czasie trwania spółki cywilnej jej majątek jest odrębny od majątku osobistego każdego ze wspólników i ma charakter współwłasności łącznej. Majątek ten stanowią rzeczy objęte umową (wniesione wkłady) lub nabyte na rzecz spółki w późniejszym okresie. Każdy wspólnik jest zatem współwłaścicielem majątku jako całości, jak też każdej rzeczy i praw tworzących tę całość. Współwłasność łączna oznacza niepodzielność majątku i tego konsekwencją jest jego nienaruszalność. To oznacza, że wspólnik nie może rozporządzić ani udziałem w tym majątku, ani udziałem w poszczególnych jego składnikach (art. 863 § 1 kodeksu cywilnego ), np. w drodze darowizny. Ustanie zasady niepodzielności oraz nieoznaczenia wysokości wkładów, następuje w odniesieniu do konkretnego wspólnika dopiero z chwilą jego wystąpienia ze spółki, a w stosunku do wszystkich wspólników z chwilą rozwiązania spółki.

 

Z powyższego wynika, iż do momentu rozwiązania spółki nie może żaden ze wspólników rozporządzić swoim udziałem stanowiącym majątek spółki poprzez darowiznę na rzecz każdego małżonka wspólników.”

 

Spółka cywilna nie jest spółką w rozumieniu przepisów Kodeksu spółek handlowych. Zgodnie z art. 860 K.c. jest ona zobowiązaniem, obligacyjnym stosunkiem prawnym powstałym na podstawie umowy pomiędzy dwoma lub więcej osobami.

 

Wszelki majątek spółki cywilnej wniesiony przez wspólników oraz majątek, jaki powstał w związku z działalnością spółki, jest wspólnym majątkiem wspólników. Majątek spółki cywilnej jest odrębny od majątku osobistego każdego ze wspólników i ma charakter wspólności łącznej. Oznacza to niepodzielność majątku oraz brak określenia wysokości udziałów przysługujących poszczególnym wspólnikom. Każdy wspólnik jest zatem współwłaścicielem majątku jako całości, jak też każdej rzeczy i prawa tworzących tę całość. Ustanie zasady niepodzielności oraz nieoznaczenia wysokości wkładów następuje – w odniesieniu do konkretnego wspólnika – z chwilą jego wystąpienia ze spółki, zaś – w stosunku do wszystkich wspólników – z chwilą rozwiązania spółki. Konsekwencją niepodzielności majątku wspólnego jest jego nienaruszalność, co oznacza, że wspólnik nie może rozporządzać (zbywać, darować) ani udziałem w tym majątku, ani udziałem w poszczególnych jego składnikach. Ponadto wspólnik nie może – w czasie trwania spółki – żądać podziału majątku wspólnego.

 

W kontekście powyższego Sąd Najwyższy w uchwale 7 sędziów z dnia 10 czerwca 2011 r., III CZP 135/10 stwierdził, że zbycie (np. w ramach umowy darowizny) udziału w spółce cywilnej jest niedopuszczalne, zaś umowa przekazania udziału w spółce cywilnej jest nieważna.

 

Z drugiej strony podnosi się głosy, że „udział w spółce cywilnej jest tylko jednym z elementów stosunku prawnego łączącego wspólnika z pozostałymi wspólnikami. Z tej też przyczyny zbycie udziału za zgodą pozostałych wspólników nie prowadzi do zmiany osoby wspólnika. Skutkiem owego zbycia będzie przejście na inną osobę prawa do części majątku spółki, przysługujące wspólnikowi dokonującemu rozporządzenia” (J. Ciszewski, Stosunki majątkowe w spółce cywilnej, Problemy Egzekucji Sądowej 1998, nr 34, s. 22).

 

Przepis art. 863 § 1 K.c. stanowi wprawdzie, że wspólnik nie może rozporządzać udziałem we wspólnym majątku wspólników ani udziałem w poszczególnych składnikach tego majątku. To wskazywałoby na brak możliwości zbycia (również darowania) udziału w spółce cywilnej.

 

Wskazuje się jednak, że „Art. 863 § 1 k.c. nie reguluje w ogóle materii zbywania udziału w spółce cywilnej, a odnosi się wyłącznie do problematyki rozporządzenia dwoma spośród uprawnień wypływających z udziału w spółce, jakim są udział w jej majątku oraz udział w poszczególnych jej składnikach majątkowych. Czym innym jest zaś rozporządzanie udziałem w majątku spółki, czym innym natomiast zbycie całości praw z tytułu należenia do niej (...) Nie można (...) traktować art. 863 § 1 k.c. jako przepisu bezwzględnie zakazującego (...) czynności [zbycia udziału w spółce]. Zmienność układów gospodarczych wymaga dostosowywania konstrukcji osobowych i trudno przyjąć, że jakieś racje wynikające ze specyfiki spółki cywilnej miałyby kreować kostyczność tej struktury. Względy te przemawiają za uznaniem, iż zmienność składu osobowego nie sprzeciwia się naturze stosunku spółki cywilnej” (J. Kuropatwiński, Zbycie udziału w spółce osobowej – aspekty prywatnoprawne, Prawo Spółek 2000, nr 9, s. 4).

 

Wskazane byłoby po takiej darowiźnie zawarcie stosownego aneksu do umowy spółki, wskazującego jej nowych wspólników.

 

Nie jest w zasadzie możliwe przekazanie udziałów spółce cywilnej, a jedynie ogółu praw i obowiązków wspólnika. Jest to bowiem zmiana umowy spółki, a przedmiotem darowizny są elementy wkładu wspólników do spółki. Możliwość takiej zmiany została potwierdzona wciąż aktualną uchwałą Sądu Najwyższego z dnia z 21 listopada 1995 r. w sprawie III CZP 160/95, która stanowi, że dopuszczalne jest wstąpienie do spółki cywilnej nowego wspólnika i przejęcie przez niego dotychczasowych zobowiązań oraz uprawnień za zgodą pozostałych wspólników, w tym i jednocześnie ustępujących z tej spółki.

 

W świetle tych przepisów rzeczy wnoszone do spółek cywilnych jako wkłady, jak również rzeczy nabywane przez spółki cywilne stanowią współwłasność wspólników tych spółek. Co istotne, jest to współwłasność łączna, a nie współwłasność udziałowa (zgodnie bowiem z art. 863 § 1 K.c., wspólnik nie może rozporządzać udziałem we wspólnym majątku wspólników ani udziałem w poszczególnych składnikach tego majątku).

 

Nie ma jednak przeszkód, aby składnik majątku spółki cywilnej został „wyprowadzony” ze spółki. Jak czytamy w wyroku Sądu Najwyższego z 20.06.2007 r., V CSK 132/07: „w przypadku zawiązania spółki prawa cywilnego funkcjonują równolegle obok siebie odrębne masy majątkowe należące do poszczególnych wspólników oraz spółki (wspólność łączna wspólników), przy czym ustawa nie wyklucza przesunięć majątkowych pomiędzy tymi masami. Zakazu takich przesunięć nie można też wyprowadzić z istoty spółki cywilnej, czy też szerzej z istoty stosunku zobowiązaniowego”.

 

Rzeczy wniesione do spółki cywilnej mają status szczególny. Zostają one objęte wspólnością członków spółki. Jest to wspólność bezudziałowa o charakterze łącznym.

 

Wskazuje się, że zakaz rozporządzania przez wspólnika udziałem w majątku wspólnym ma charakter bezwzględnie obowiązujący. Nawet po uzyskaniu zgody pozostałych wspólników na rozporządzenie udziałem w majątku wspólnym albo w poszczególnych składnikach tego majątku bądź też w umowie spółki zawarta byłaby klauzula, zgodnie z którą takie rozporządzenie jest dopuszczalne – dokonanie przez wspólnika odpowiedniej czynności rozporządzającej nie wywołałoby skutków prawnych. Nie byłoby również dopuszczalne zawarcie przez wspólników umowy – w trakcie istnienia spółki – którą wspólnicy znosiliby wspólność łączną na podobieństwo zniesienia współwłasności w częściach ułamkowych (tak R. Uliasz, Komentarz do art. 860-875 K.c.).

 

Wskazuje się jednocześnie, że brak możliwości rozporządzania udziałami w majątku wspólnym czy w poszczególnych składnikach tego majątku, jak również niemożność zniesienia wspólności tego majątku w trakcie trwania spółki nie oznacza, że wykluczone są jakiekolwiek czynności prawne, których skutkiem miałoby być przesunięcie określonego składnika majątkowego z majątku wspólnego do majątku osobistego któregoś ze wspólników (R. Uliasz, jak wyżej).

 

Również w orzecznictwie wskazuje się, że „W przypadku zawiązania spółki prawa cywilnego funkcjonują równolegle obok siebie odrębne masy majątkowe należące do poszczególnych wspólników oraz spółki (wspólność łączna wspólników), przy czym ustawa nie wyklucza przesunięć majątkowych pomiędzy tymi masami. Zakazu takich przesunięć nie można też wyprowadzić z istoty spółki cywilnej, czy też szerzej z istoty stosunku zobowiązaniowego” (wyrok SN z dnia 20 czerwca 2007 r., V CSK 132/07).

 

W doktrynie wskazuje się, że o ile zatem nie można rozporządzić „udziałem” w majątku spółki cywilnej, o tyle dopuszczalne jest przeniesienie konkretnego składnika majątkowego (tu: nieruchomości) z majątku spółki na majątek odrębny wspólnika. Wspólnicy mogą zatem np. darować wspólnikowi (na jego majątek odrębny) nieruchomość.

 

Dla wspólników (prowadzących działalność w formie spółki cywilnej) takie przeniesienie nieruchomości do majątku odrębnego wspólnika nie wywoła konsekwencji w podatku dochodowym – poza zakończeniem możliwości amortyzacji tego składnika majątkowego w prowadzonej działalności (z powodu tego, że nieruchomość ta przestaje być składnikiem majątkowym używanym w spółce cywilnej).

 

Skutki podatkowe powstaną dla wspólnika otrzymującego nieruchomość (musi się on ewentualnie liczyć z konsekwencjami na gruncie podatku od spadków i darowizn). Mając na uwadze koncepcję współwłasności łącznej, w mojej opinii, nie jest możliwe wykorzystywanie części nieruchomości należącej do spółki do innych celów niż działalność gospodarcza, w ramach posiadanego udziału w nieruchomości. Dopuszczalnym rozwiązaniem byłoby całkowite wycofanie nieruchomości z działalności gospodarczej i przekazanie na potrzeby prywatne.

 

Darowizny praw majątkowych między małżonkami są bowiem zwolnione od podatku od spadków i darowizn, pod warunkiem zgłoszenia ich nabycia naczelnikowi urzędu skarbowego (zob. art. 4a ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn; zgłoszenie nie jest jednak konieczne w przypadku darowizny dokonanej w formie aktu notarialnego). W konsekwencji darowanie udziałów w spółce cywilnej małżonkowi nie spowoduje opodatkowania żadnym podatkiem (transakcja taka nie będzie – o ile zostanie zgłoszona – opodatkowana ani podatkiem od spadków i darowizn, ani podatkiem od czynności cywilnoprawnych, ani podatkiem dochodowym od osób fizycznych).

 

W kwestii nieruchomości należącej do spółki cywilnej odnieść się należy do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca 2011 r., sygn. akt III CZP 135/10, gdzie sąd stwierdził, że wobec faktu, iż między wspólnikami spółki cywilnej występuje współwłasność łączna (a nie w częściach ułamkowych), opiera się ona na określonym stosunku osobistym. Zatem współwłasność łączna składników majątkowych należących do wspólników spółki cywilnej ustaje w wyniku zakończenia stosunku podstawowego. Sąd Najwyższy podkreślił, że treść uprawnień zarówno co do całości majątku wspólnego lub poszczególnych składników jest ściśle związana ze statusem wspólnika spółki.

 

Podsumowując, zauważyć należy, że jest możliwe dokonanie darowizny ogółu praw i obowiązków w spółce cywilnej. Taka darowizna nie wywoła skutków w podatku dochodowym, a przy spełnieniu określonych warunków może być również w całości zwolniona od podatku od spadków i darowizn.

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

wersja do druku drukuj

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • 7 plus sześć =

»Podobne materiały

Wystąpienie ze spółki cywilnej z powodu nieuczciwości wspólnika

„Jak mówią jaskółki najgorsze są spółki” – w moim przypadku się sprawdziło. Wspólnik zdefraudował z konta firmy pokaźną kwotę, a co więcej zabrał wszystkie dokumenty, pozbawiając mnie możliwości ruchu. Wypowiedziałem mu w liście poleconym upoważnienie do reprezentowania spółki i we

Wypowiedzenie udziału przez wspólnika spółki

Jestem w spółce cywilnej dwuosobowej, ale chcę wypowiedzieć udział. Jak to zrobić bez sądu? Nie jestem w konflikcie ze wspólnikiem. Czy muszę poczekać z rozwiązaniem na okres obrachunkowy?

Przekazanie samochodu z odpisem VAT do spółki cywilnej

Od kilku lat prowadzę jednoosobową działalność gospodarczą. Od pewnego czasu działalność w tej samej branży prowadzi moja córka. Zamierzamy połączyć nasze firmy, zakładając spółkę cywilną. Na majątek mojej firmy składa się samochód z kratką, przy którego zakupie korzystałem z odliczenia VA
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
wizytówka Szukamy ambitnego prawnika »