Mamy 10 894 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Ustalenie prawa do dziedziczenia po zmarłym przed laty mężu

Autor: Janusz Polanowski • Opublikowane: 04.12.2019

Pytanie dotyczy ustalenia prawa do dziedziczenia ustawowego po moim zmarłym w 1998 r. mężu. Nie mieliśmy dzieci. Nadal żyje matka męża – ojciec zmarł jeszcze w roku 1983. Mąż nie posiadał rodzeństwa, ma jedynie siostrę przyrodnią ze strony ojca, która mieszkająca od 1970 r. w Kanadzie. Majątek wspólny naszego małżeństwa to mieszkanie spółdzielcze własnościowe. Rozważam jego sprzedaż. Jakie kroki powinnam poczynić, aby mieć prawo do sprzedaży lokalu?


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Ustalenie prawa do dziedziczenia po zmarłym przed laty mężu

Fot. Fotolia


Dziedziczenie ustawowe po mężu

W ramach dziedziczenie ustawowego – art. 931 i następne Kodeksu cywilnego (K.c.) – rodzeństwo przyrodnie traktowane jest jako rodzeństwo; wobec tego proszę liczyć się z potrzebą dokonania uzgodnień także z przyrodnią siostrą Pani męża. Pani udział w dziedziczeniu ustawowym po mężu wynosi połowę; choć zmieniano treść poszczególnych przepisów, ale jednak utrzymano regułę, którą wyrażono w treści artykułu 934 K.c.:

 

„§ 1. Udział spadkowy małżonka, który dziedziczy w zbiegu z rodzicami, rodzeństwem i zstępnymi rodzeństwa spadkodawcy, wynosi połowę spadku.

§ 2. W braku zstępnych spadkodawcy, jego rodziców, rodzeństwa i ich zstępnych, cały spadek przypada małżonkowi spadkodawcy.”

Kto dziedziczy po mężu i w jakich częściach?

Od otwarcia spadku – czyli od śmierci Pani męża (art. 924 K.c.) – minęło kilkanaście lat, a więc wykluczone jest odrzucenie spadku, bo na złożenie oświadczenia w sprawie spadku (art. 1012 i następne K.c.) jest sześć miesięcy od dowiedzenia się o tytule swego powołania (art. 1015 K.c.). W takim stanie rzeczy należy założyć, że spadek (art. 922 K.c.) po Pani mężu z ustawy dziedziczą trzy osoby: Pani (jako wdowa) w połowie oraz drugą połowę matka oraz siostra spadkodawcy.

 

Proponuję wykonać swoisty remanent majątkowy dotyczący Pani małżeństwa ze spadkodawcą; proponuję sytuację majątkową zestawić z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (K.r.o.), szczególnie z art. 31 oraz z art. 34 K.r.o. W opisie sytuacji szczególny akcent położony jest na spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu, ale być może w skład spadku wchodzi coś jeszcze. Oczywiście Pani udziały we wspólności majątkowej (np. w tytule prawnym do mieszkania) są poza spadkiem; być może jednak Pani mąż miał jakiś majątek osobisty (np. uzyskany w drodze darowizny).

Udziały żony we wspólnym mieszkaniu po śmierci męża

Gdyby skoncentrować się na tytule prawnym do mieszkania (czyli na spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu), to z uwagi na regułę równości udziałów we wspólności majątkowej małżeńskiej (art. 43 K.r.o.) należy przyjąć (przynajmniej wstępnie), że Pani przysługuje znaczna część udziałów w spółdzielczym prawie do lokalu. Połowa udziałów (czyli ½) z uwagi na ustanie wspólności majątkowej małżeńskiej – co nastąpiło wraz z ustaniem małżeństwa z chwilą śmierci męża. Poza tym część (zapewne połowa) udziałów odziedziczonych przez Panią po mężu. Wstępne szacunki wskazują więc na to, że Pani może przysługiwać łącznie ¾ udziałów w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu. Chodzi o hipotezę, bo to może się zmienić wskutek związanych z dziedziczeniem czynności prawnych, np. nabycia przez Panią udziałów (czy to udziałów w spadku, czy to udziałów w spółdzielczym własnościowy prawie do lokalu) od dwóch pozostałych spadkobierczyń.

Przyjęcie spadku przez spadkobierców wprost

Skoro do tej pory (jak wynika z Pani słów) nie dokonywano żadnych czynności w związku z dziedziczeniem po Pani mężu, to należy przyjąć, że z uwagi na art. 1015 K.c. doszło do przyjęcia spadku przez każdą z trzech spadkobierczyń ustawowych (w tym przez Panią); z uwagi na wcześniej obowiązujące brzmienie artykułu 1015 K.c. należy przyjąć, że doszło do przyjęcia spadku wprost. Zwracam uwagę na ten aspekt szczególnie ze względu na brzmienie art. 1051 K.c.: „Spadkobierca, który spadek przyjął, może spadek ten zbyć w całości lub w części. To samo dotyczy zbycia udziału spadkowego”. Udział w postępowaniu spadkowym (nawet w samym postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku) mógłby okazać się trudny zwłaszcza dla pozostałych spadkobierczyń – być może więc udałoby się zawrzeć umowy, na podstawie których Pani nabyłaby ich udziały w spadku; umowy takie powinny zostać zawarte w formie aktu notarialnego (art. 1052 K.c.) – jest to wymóg formy pod rygorem nieważności. Do uzgodnienia w Pań gronie pozostawać mógłby rodzaj umowy (np. darowizna albo sprzedaż), na podstawie której Pani nabyłaby określone udziały w spadku; określona umowa może skutkować obowiązkami podatkowymi, np. zgłoszeniem darowizny naczelnikowi urzędu skarbowego (co ma duże znaczenie także w przypadku zwolnienia podatkowego na podstawie art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn).

Stwierdzenie nabycia spadku, a następnie dział spadku

Według prawa polskiego „sprawy spadkowe” są na ogół dwuetapowe: wpierw stwierdzenie nabycia spadku, a następnie ewentualnie dział spadku; niekiedy (np. dla dokonania wpisów w księgach wieczystych wystarczy wykazanie się stwierdzeniem nabycia spadku). Przepisy proceduralne (o „sprawach spadkowych”) zawarto w art. 627 i następnych Kodeksu postępowania cywilnego (K.p.c.), zaś art. 95a i następne Prawa o notariacie dotyczą głównie protokołów dziedziczenia i aktów poświadczenia dziedziczenia.

 

Aktualnie obowiązujące przepisy prawne pozwalają doprowadzić do stwierdzenia nabycia spadku nie tylko przed sądem, ale także przez sporządzenie notarialnego protokołu dziedziczenia i aktu poświadczenia dziedziczenia (o którym na ogół się pamięta, bo jego wypis otrzymują spadkobiercy). Jeżeli siostra Pani męża przyjeżdża co jakiś czas do Polski, to być może udałoby się ustalić dogodny dla wszystkich Pań termin dokonania czynności notarialnych (w kancelarii notarialnej zlokalizowanej w odpowiadającym Paniom miejscu). Uzgadnianie w sądzie odpowiadających Paniom terminów rozpraw mogłoby okazać się trudne. Oczywiście, w grę wchodzić może załatwianie spraw przez pełnomocnika (co mogłoby wiązać się z kosztami, zwłaszcza w przypadku zaangażowania prawnika) lub załatwianie spraw na odległość, np. przesyłanie dokumentów z zagranicy (ale zagraniczne dokumenty, np. pełnomocnictwo lub oświadczenie złożone przed notariuszem publicznym powinno być poświadczone przez władze państwowe, np. w przy użyciu klauzuli Apostille). Proponuję uzgodnić określone szczegóły z tamtymi paniami (w tym z siostrą męża).

Dokumenty potrzebne do stwierdzenia nabycia spadku

Załatwiając stwierdzenie nabycia spadku, należy okazać (np. załączyć do wniosku o stwierdzenie nabycia spadku) określone dokumenty – zwłaszcza odpisy aktów stanu cywilnego. Podstawowe znaczenie ma odpis aktu zgonu spadkodawcy, poza tym proszę postarać się o odpis aktu Państwa małżeństwa. Przydadzą się zapewne także akty urodzenia matki spadkodawcy i jego siostry. O szczegóły – zwłaszcza po to, by uniknąć zbędnych wydatków – proszę pytać w sekretariacie właściwego sądu rejonowego („sądu spadku”) lub w kancelarii notarialnej (w przypadku zdecydowania się na załatwianie stwierdzenia nabycia spadku przed notariuszem). Prawdopodobnie potrzebny będzie także odpis aktu zgonu Pani teścia albo odpis aktu małżeństwa rodziców spadkodawcy (z adnotacją o śmierci teścia). Racjonalnie rzecz biorąc, zbędny powinien okazać się odpis aktu małżeństwa siostry Pani męża – jednak różna bywa praktyka w tym zakresie.

Sprzedaż odziedziczonego mieszkania po mężu

Stwierdzenie nabycia spadku (niezależnie od sposobu jego uskutecznienia) oficjalnie określi krąg spadkobierców Pani męża. To powinno pomóc w zbyciu spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu. Pani swe udziały w tym prawie jest uprawniona sprzedać samodzielnie (odpowiednie stosowanie art. 198 K.c. w związku z art. 204 K.c.), ale nabywca mógłby oferować cenę znacznie niższą od rynkowej (biorąc pod uwagę liczbę udziałów). Na zbycie całości prawa do lokalu niezbędna będzie zgoda wszystkich współwłaścicielek – w tym matki spadkodawcy oraz jego siostry. Oczywiście dla Pani byłoby znacznym uproszczeniem nabycie udziałów od owych pań lub uzyskanie od nich pełnomocnictw.

 

Z całą pewnością przyda się Pani opracowanie strategii działania. Zgoda w gronie spadkobierczyń powinna ułatwić sprawne załatwienie tego, co wiąże się z dziedziczeniem po Pani mężu. Gdyby nie było kontaktu z siostrą męża oraz gdyby nieznany był jej adres zamieszkania, to mogłaby zaistnieć potrzeba zawnioskowania do „sądu opiekuńczego” (czyli do jednego z wydziałów sądu rejonowego) o ustanowienie kuratora dla nieobecnego (co przewidziano w art. 184 K.r.o.).

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

wersja do druku drukuj

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • 5 plus 8 =

»Podobne materiały

Ustalenie spadkobierców w sprawie spadkowej

Staram się o odzyskanie nieruchomości po pradziadku. Muszę więc podać dane wszystkich spadkobierców, ale nie do końca są mi znane (dotyczy to trzech osób). Nie wiem, czy te osoby żyją i ewentualnie gdzie mieszkają. Jak postąpić w takiej sytuacji?

Oświadczenie o odrzuceniu spadku

W polskim sądzie będzie przeprowadzane postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po moim wujku, który przed śmiercią mieszkał w Kanadzie. Spadkobiercą jest mój kuzyn (syn wuja) – mieszka on w Kanadzie i nie może wziąć udziału w postępowaniu spadkowym. Kuzyn jest osobą starszą – ma 70&nb
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
wizytówka Szukamy ambitnego prawnika »