Mamy 10 655 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Umowy pożyczki z nierezydentem zawarte poza granicami kraju – skutki w podatku od czynności cywilnoprawnych

Autor: Artur Nowak • Opublikowane: 06.08.2009

W artykule przedstawione zostały skutki zawarcia umów pożyczki z nierezydentami poza granicami kraju, w podatku od czynności cywilnoprawnych. W szczególności przedstawiony został pogląd doktryny podatkowej oraz polskich organów podatkowych, a także wątpliwość, jaka może się pojawić w związku z zawarciem takiej umowy pożyczki poza granicami kraju.


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Stosownie do postanowień art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych1 jedną z czynności podlegających opodatkowaniu tym podatkiem są umowy pożyczki. Jednakże stosownie do art. 1 ust. 4 tejże ustawy wszelkie czynności cywilnoprawne podlegają opodatkowaniu, jeżeli ich przedmiotem są:

 

  1. rzeczy znajdujące się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub prawa majątkowe wykonywane na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,
  2. rzeczy znajdujące się za granicą lub prawa majątkowe wykonywane za granicą, w przypadku gdy nabywca ma miejsce zamieszkania lub siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i czynność cywilnoprawna została dokonana na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

 

Powyższa klauzula terytorialności oznacza zatem, iż opodatkowanie podatkiem PCC czynności prawnych przedmiotowo podlegających temu podatkowi, w tym umowy pożyczki, zależy co do zasady od miejsca wykonywania praw lub miejsca położenia rzeczy. Drugim kryterium, stosowanym w przypadku gdy prawa wynikające z umowy pożyczki są wykonywane poza RP, jest miejsce siedziby (zamieszkania) nabywcy i dokonania czynności. Tym samym w kontekście umów pożyczek pieniężnych dla skutków w podatku PCC kluczowe jest rozstrzygnięcie, czy pieniądz jest rzeczą czy też prawem majątkowym, a w dalszej kolejności jednoznaczne ustalenie miejsca położenia rzeczy lub miejsca wykonywania prawa majątkowego będącego przedmiotem pożyczki.

 


Interesuje Cię ten temat i chcesz wiedzieć więcej? kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

W ustawie o podatku od czynności cywilnoprawnych nie zostały szczegółowo zdefiniowane czynności prawne objęte opodatkowaniem, stąd należy odwołać się do znaczenia nadanego im w przepisach prawa cywilnego. Zgodnie z Kodeksem cywilnym2, rzeczami są wyłącznie przedmioty materialne. W tym kontekście najczęściej występująca w obrocie pożyczka w formie przelewu bankowego (zdematerializowanych wartości pieniężnych) będzie miała za przedmiot prawa majątkowe, a nie rzeczy. Wskazuje na to również kodeksowa definicja pożyczki, zgodnie z którą dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości.

 

W doktrynie po dziś dzień co do zasady istnieje spór o to, czy pieniądze stanowią rzecz. Zdaniem Sądu Najwyższego3 pieniądze na koncie nie są rzeczą, tylko wierzytelnością posiadacza rachunku w stosunku do banku. Podobnie stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny (NSA), który w kilku wyrokach zapadłych jeszcze na gruncie przepisów o opłacie skarbowej orzekł, iż decydujące dla oceny opodatkowania pożyczek jest miejsce wykonywania praw wynikających z umowy pożyczki.

 

Warto jednakże zauważyć, że dosyć często zapadają również orzeczenia sądowe odbiegające od takiej linii interpretacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 czerwca 2006 r. (sygn. II FSK 819/2005) wskazał, że przepisy Kodeksu cywilnego wyrażenia „pieniądz” używają dla określenia różnych kategorii, między innymi jako szczególnego rodzaju rzeczy ruchomych oznaczonych co do tożsamości.

 

Pogląd polskich organów podatkowych w przedmiotowym zakresie wydaje się być jednolity. Przyjmują one stanowisko traktujące pieniądze jako rzecz. Z praktycznego punktu widzenia można uznać to stanowisko za korzystne dla podatników. W przypadku umów podpisywanych z zagranicznym pożyczkodawcą miejsce położenia tych rzeczy znajduje się z reguły poza granicami kraju, zatem takowe umowy – przyjmując założenie, że pieniądz jest rzeczą – nie podlegałyby podatkowi od czynności cywilnoprawnych, jeżeli zostałyby zawarte poza granicami kraju lub nabywca miałby siedzibę poza granicami Polski.

 

Jednocześnie należy zauważyć, iż problem może się pojawić, gdy organy podatkowe (lub sąd) uznają, że zawarcie umowy pożyczki jest tożsame z wykonaniem praw majątkowych4. Przy takiej interpretacji bez znaczenia pozostanie to, że umowę zawarto za granicą i tam znajdowały się pieniądze, ponieważ zadecyduje miejsce, w którym doszło do przysporzenia majątku. W tej sytuacji decydującym kryterium – w przypadku pieniądza bezgotówkowego – jest miejsce wykonywania praw. Istnieje pogląd, iż skoro umowa pożyczki jest umową konsensualną, dla skuteczności której nie jest istotne wydanie rzeczy, rozważanie miejsca ich położenia w momencie zawarcia umowy jest bezzasadne5. O miejscu wykonywania praw z pożyczki w praktyce decyduje wiele elementów i aby stwierdzić, gdzie wykonywane są prawa z umowy, trzeba dokładnie przeanalizować całą umowę (umowa pożyczki kreuje kilka różnych praw po obu stronach, jak np. prawo żądania wydania przedmiotu pożyczki, prawo otrzymania kwoty zwrotnej wraz z odsetkami, prawo dochodzenia roszczeń w sądzie itd.). Wydaje się, że właściwym byłoby wprost postanowić w umowie pożyczki, w oparciu o prawo którego z państw zawarta jest sama umowa i przed sądem którego z państw strony mogą dochodzić swoich roszczeń.

 

Jeżeli zaś sama umowa nie będzie zawierała postanowień w tym zakresie, za miejsce wykonywania praw z pożyczki należy uznać siedzibę pożyczkobiorcy lub banku prowadzącego jego rachunek. W myśl art. 454 Kodeksu cywilnego „jeżeli miejsce spełnienia świadczenia nie jest oznaczone ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie pieniężne powinno być spełnione w miejscu zamieszkania lub w siedzibie wierzyciela w chwili spełnienia świadczenia”.

 

Tym samym, jeżeli strony w umowie nie postanowiły inaczej, miejscem wykonania pożyczki jest siedziba pożyczkobiorcy, a pierwsze kryterium wyłączenia umowy pożyczki z opodatkowania PCC jest spełnione tylko wtedy, gdy pożyczkobiorca ma siedzibę poza terytorium Polski. Jeżeli zatem pożyczkobiorca będzie miał siedzibę na terytorium Polski, wówczas – przyjmując, iż umowa pożyczki jest tożsama z realizacją praw majątkowych – podlegałaby opodatkowaniu podatkiem PCC w Polsce.

 

 

 


 

  1. Dz. U. z 2007 r. Nr 68, poz. 450 z późn. zm.
  2. Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.
  3. Wyrok SN z dnia 4 grudnia 1998 r. III CKN 49/98.
  4. Tak jak w sprawie rozpatrywanej przez WSA w Gliwicach (I SA/Gl 646/07), gdzie sąd uznał, że skoro pieniądz jest rzeczą decyduje tu miejsce ich położenia w momencie zawarcia umowy. Pieniądze były wypłacane z USA, stąd umowa pożyczki nie podlegała PCC.
  5. Tak m.in. K. Knapik, W. Varga, Pożyczki udzielane w obrocie profesjonalnym – zasady opodatkowania i możliwości zwolnienia (cz. I), PriP 6/2008, s. 20 in.



Stan prawny obowiązujący na dzień 06.08.2009

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

»Podobne materiały

Czym są i jak są prowadzone czynności sprawdzające?

Artykuł przybliża, czym są i jak są prowadzone czynności sprawdzające.

Wartość rynkowa rzeczy i praw majątkowych w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych

Autor omawia problematykę ceny wolnorynkowej rzeczy i praw majątkowych w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych.

Podatek od gier

Artykuł zawiera podstawowe informacje dotyczące podatku od gier.
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
wizytówka Szukamy ambitnego prawnika »