Mamy 11 195 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Zasady stosowania prawa łaski (ułaskawienia)

Autor: Monika Cieszyńska • Opublikowane: 18.08.2009

W artykule autorka omówiła zasady stosowania prawa łaski (ułaskawienia), w tym procedury obowiązujące przy składaniu wniosków.



Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Instytucja ułaskawienia została przewidziana w art. 139 Konstytucji RP, który stanowi, iż prawo łaski należy do kompetencji Prezydenta, z tym zastrzeżeniem, iż nie stosuje się go do osób skazanych przez Trybunał Stanu (chodzi tu w głównej mierze o polityków).

 

Prawo łaski należy odróżniać od abolicji czy amnestii, gdyż nie są to pojęcia tożsame. Abolicja i amnestia to akty o charakterze generalnym. Prawo łaski ma zawsze charakter indywidualny – dotyczy konkretnej osoby. Istota ułaskawienia polega na darowaniu lub złagodzeniu kar i środków karnych oraz skutków skazania. Może ono przykładowo polegać na zastosowaniu względem skazanego instytucji warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności lub warunkowego przedterminowego zwolnienia, a także na zamianie kary pozbawienia wolności na karę łagodniejszą, np. na grzywnę. Ułaskawienie może dotyczyć także wcześniejszego zatarcia skazania.

 

Zasady stosowania tej instytucji zostały określone w art. 560-568 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 z późn. zm.) – dalej w skrócie K.p.k.

 

Zanim wniosek trafi do Prezydenta najpierw należy przedstawić go sądowi, który wydał wyrok w pierwszej instancji, w celu wydania opinii (wniosek o ułaskawienie należy skierować do Prezydenta za pośrednictwem sądu, który wydał wyrok w pierwszej instancji). Prośba o ułaskawienie złożona bezpośrednio do Prezydenta nie zostanie jednak odrzucona, lecz przekazana Prokuratorowi Generalnemu w celu przejścia przez wszystkie etapy, poczynając od rozpoznania jej przez sąd pierwszej instancji.

 

Jeżeli prośba dotyczy wyroku łącznego, właściwym do jej rozpoznania jest sąd, który wydawał wyrok łączny.

 

Ustawodawca w art. 562 § 1 K.p.k. postuluje, by w sprawie o ułaskawienie podejmowali decyzję – w miarę możliwości – ci sami imiennie sędziowie i ławnicy, którzy brali udział w wydanym wyroku. W sytuacji, gdy sąd orzekał jednoosobowo, prośbę o ułaskawienie sąd rozpoznaje w składzie jednego sędziego i dwóch ławników. Sąd odwoławczy rozpoznaje sprawę w składzie trzech sędziów zawodowych.

 

Jeśli w sprawie, której dotyczy prośba o ułaskawienie, orzekał tylko sąd pierwszej instancji, od opinii tego sądu zależy, czy prośba zostanie w ogóle przedstawiona Prezydentowi. Tylko bowiem w wypadku wydania pozytywnej opinii – akta sprawy wraz z opinią przesyła się Prokuratorowi Generalnemu, który wraz ze swym wnioskiem przekaże prośbę Prezydentowi. Natomiast w razie braku podstaw do wydania opinii pozytywnej – sąd pierwszej instancji prośbę pozostawia bez dalszego biegu.

 

W przypadku gdy w sprawie orzekał również sąd drugiej instancji, sąd pierwszej instancji musi – niezależnie od swojej opinii – przesłać akta sprawy wraz z tą opinią sądowi odwoławczemu. Ten ostatni pozostawia prośbę bez dalszego biegu tylko wtedy, gdy również wyda opinię negatywną; w innych wypadkach sąd odwoławczy musi przesłać Prokuratorowi Generalnemu akta sprawy wraz z opiniami.

 

Tym samym, jeżeli prośbę o ułaskawienie choćby jeden sąd zaopiniował pozytywnie, Prokurator Generalny przedstawia Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej prośbę o ułaskawienie wraz z aktami sprawy i swoim wnioskiem. Dalszy los prośby będzie zależał już od swobodnego uznania Prezydenta. Prezydent decyduje, czy zastosować prawo łaski niezależnie od opinii sądowych i sugestii Prokuratora Generalnego zawartych we wnioskach.

 

Ponowna prośba o ułaskawienie, wniesiona przed upływem roku od negatywnego załatwienia poprzedniej prośby, może (choć nie musi) być przez sąd pozostawiona bez rozpoznania. Wszystko zależy od decyzji sądu pierwszej instancji.

 

Sąd pierwszej instancji powinien rozpoznać prośbę o ułaskawienie w ciągu 2 miesięcy od daty jej otrzymania. Termin ten ma jednakże charakter instrukcyjny, toteż jego bezskuteczny upływ nie powoduje utraty kompetencji sądu do wydania opinii. Zastrzeżony termin ma jedynie dyscyplinować sąd.

 

Z wnioskiem o ułaskawienie można wystąpić tylko po uprawomocnieniu się wyroku ze względu na szczególne wydarzenia jakie nastąpiły po jego wydaniu. Te szczególne wydarzenia winny dotyczyć osoby samego skazanego lub osób mu najbliższych. Chodzi tu tylko o takie wydarzenia, które w świetle zasad etycznych i moralnych uzasadniają zastosowanie instytucji ułaskawienia, a więc przykładowo powodem skorzystania z prawa łaski może być ciężka choroba, konieczność sprawowania opieki przez skazanego nad osobą mu bliską, inne zdarzenia losowe.

 

Sąd, rozpoznając wniosek o ułaskawienie, bada także zachowanie się skazanego po wydaniu wyroku, rozmiary wykonanej już kary, stan zdrowia skazanego i jego warunki rodzinne, naprawienie szkody wyrządzonej przestępstwem.

 

Z wnioskiem o ułaskawienie, oprócz skazanego, mogą wystąpić następujące osoby: osoba uprawniona do składania na jego korzyść środków odwoławczych (np. obrońca, przedstawiciel ustawowy nieletniego lub ubezwłasnowolnionego, prokurator), krewni w linii prostej (a więc rodzeństwo, rodzice, dziadkowie, pradziadkowie, wnukowie, prawnukowie), przysposabiający lub przysposobiony, dzieci, małżonek i osoba pozostająca ze skazanym we wspólnym pożyciu (konkubent, konkubina).

 

Wniosek o ułaskawienie jest rodzajem pisma procesowego, toteż powinien spełniać wymogi ogólne przewidziane dla każdego takiego pisma, a określone w art. 120 K.p.c. Wniosek o ułaskawienie należy złożyć na piśmie.

 

Pierwsza prośba o ułaskawienie nie podlega opłacie. Od ponownej (i każdej następnej) obowiązuje opłata w aktualnej wysokości 45 zł, którą należy uiścić wraz ze złożeniem prośby. Osoba, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść tej opłaty bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny, może ubiegać się o zwolnienie od opłaty.

 

Ustawodawca przewidział również możliwość wszczęcia postępowania ułaskawieniowego z urzędu. Kompetencję w tym zakresie posiada Prokurator Generalny. Dodać jeszcze należy, że jeśli postępowanie o ułaskawienie zarządzi Prezydent – zawsze musi ono zostać wszczęte z urzędu.

 

Jeśli postępowanie ułaskawieniowe zostanie wszczęte z inicjatywy Prokuratora Generalnego, może on żądać przedstawienia sobie akt sprawy z opiniami sądów bądź bez nich, przy czym opinie nie są dla Prokuratora wiążące. Natomiast w razie polecenia wszczęcia postępowania ułaskawieniowego Prokurator powinien zasięgnąć opinii sądów. Niemniej nawet w przypadku wydania obu opinii negatywnych sprawa o ułaskawienie wszczęta z inicjatywy Prezydenta musi zostać mu przekazana. To Prezydent ostatecznie podejmie decyzję, czy zastosować prawo łaski.

 

Wszczęcie postępowania ułaskawieniowego może wywołać skutki w zakresie wykonania kary. Zarówno sąd wydający opinię jak i Prokurator Generalny mogą wstrzymać wykonanie kary lub zarządzić przerwę w jej wykonaniu do czasu ukończenia tego postępowania, jeżeli za ułaskawieniem przemawiają szczególnie ważne względy, a nadto istnieje duże prawdopodobieństwo, iż zapadnie decyzja o ułaskawieniu. W razie istotnej zmiany okoliczności sprawy powyższe decyzje mogą zostać odwołane jeszcze przed rozstrzygnięciem sprawy o ułaskawienie.


Stan prawny obowiązujący na dzień 18.08.2009


Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • 0 + 10 =

 

»Podobne materiały

Stan wyższej konieczności jako okoliczność wyłączająca bezprawność czynu

Artykuł omawia jedną z podstawowych okoliczności wyłączających bezprawność czynu zakazanego przez Kodeks karny – stan wyższej konieczności.

 

Fałszowanie palet EUR

Artykuł omawia konsekwencje prawne wprowadzania do obrotu fałszywych palet EUR oraz palet nieodpowiadających specyfikacji palet EUR.

 

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
wizytówka Szukamy ambitnego prawnika »