Mamy 11 279 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Czy udziały w spółdzielni są majątkiem odrębnym

Autor: Tomasz Krupiński • Opublikowane: 31.01.2013

Niedawno rozwiodłam się z mężem, ale mieszkamy nadal razem we wspólnym domu, który kupiliśmy podczas trwania małżeństwa. Mąż przed ślubem został członkiem spółdzielni, dwa lata później wzięliśmy ślub. W 2001 r. spółdzielnia została sprzedana, a mąż za swoje udziały w spółdzielni otrzymał 150 tys. zł. Czy te pieniądze są jego majątkiem odrębnym? Wartość domu to ok. 250 tys. zł. Jeżeli byłby to jego majątek oddzielny, to jakie udziały mamy w nieruchomości?


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Kwestie przynależności przedmiotów majątkowych do majątków osobistych bądź wspólnego małżonków są uregulowane w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym.

 

Stosownie do art. 31 § 1 „chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny)”.

 

„Do majątku wspólnego należą w szczególności:

 

1) pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków,

2) dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków,

3) środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków,

4) kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych”.

 

Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków.


Zgodnie z art. 33 tej ustawy „do majątku osobistego każdego z małżonków należą:

 

1) przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej,

2) przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił,

3) prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom,

4) przedmioty majątkowe służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków,

5) prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie,

6) przedmioty uzyskane z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia albo z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę; nie dotyczy to jednak renty należnej poszkodowanemu małżonkowi z powodu całkowitej lub częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej albo z powodu zwiększenia się jego potrzeb lub zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość,

7) wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej jednego z małżonków,

8) przedmioty majątkowe uzyskane z tytułu nagrody za osobiste osiągnięcia jednego z małżonków,

9) prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy,

10) przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej”.

 

W Państwa sytuacji należy uznać, że doszło do likwidacji spółdzielni (sprzedaż przedsiębiorstwa spółdzielni nastąpiła później). Przy likwidacji spółdzielni zaliczenie poszczególnych praw do majątku wspólnego lub majątków osobistych nastręcza dużych problemów. W Pani sprawie sąd będzie miał również wiele dylematów, do którego z majątków wchodzą poszczególne prawa wynikające z członkostwa w spółdzielni (m.in. sprzedaż udziałów w spółdzielni).

 

Jak wynika z postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 2006 r. (sygn. akt IV CSK 97/05), „o przynależności przedmiotów do majątku wspólnego decyduje czas ich nabycia. Przedmioty nabyte po ustaniu wspólności nie należą do dorobku małżonków z wyjątkiem jednak przedmiotów nabytych w wyniku realizacji ekspektatywy powstałej w czasie trwania małżeństwa”.

 

Na podstawie tego orzeczenia należy zaznaczyć, że członkostwo w spółdzielni jest ściśle związane z osobą członka, jednak łączy się z nim nierozerwalnie majątkowe uczestnictwo w spółdzielni wyrażające się w obowiązku zadeklarowania i objęcia co najmniej jednego udziału w spółdzielni.

 

Wniesiony udział nie może istnieć poza spółdzielnią. Z chwilą wpłaty udziału powstaje prawo podmiotowe do udziału w spółdzielni, wyrażające uczestnictwo członka w funduszu udziałowym, które istnieje przez cały czas trwania stosunku członkostwa. Z ustaniem członkostwa prawo do udziału przekształca się w roszczenie byłego członka, ewentualnie jego spadkobierców, o wypłatę wniesionych udziałów, a więc wierzytelność wobec spółdzielni. Natomiast w okresie trwania członkostwa możliwy jest zwrot wpłat dokonywanych na tzw. udziały nadobowiązkowe. Objęcie udziału dodatkowego (nadobowiązkowego) i dokonanie wpłaty nie powoduje powstania dalszego członkostwa, jest natomiast częścią majątkowego obligacyjnego stosunku łączącego członka ze spółdzielnią. Roszczenie o wypłatę udziałów dodatkowych powstaje z chwilą złożenia spółdzielni oświadczenia zawierającego stosowne żądanie tzw. wypowiedzenia udziałów nadobowiązkowych.

 

Udział wniesiony przez członka jest kwotą powstałą z wpłat, dopisanej nadwyżki i odpisanych strat. Stanowi on składnik funduszu udziałowego i określa pozycję majątkową członka względem spółdzielni. Jego znaczenie polega miedzy innymi na tym, że wpływa na wielkość uprawnień członka w przypadku wystąpienia ze spółdzielni oraz jej likwidacji.

 

Na prawo podmiotowe członka – prawo członkostwa – składają się przysługujące mu wobec spółdzielni uprawnienia organizacyjne i majątkowe. Uprawnieniami majątkowymi członka są: prawo do nadwyżki bilansowej, do żądania zwrotu udziału po wystąpieniu ze spółdzielni, do objęcia udziałów nadobowiązkowych – z czym wiąże się wysokość uczestnictwa w podziale nadwyżki bilansowej, prawo do żądania zwrotu udziałów nadobowiązkowych. Bezwarunkowe roszczenie członka o wypłatę stosownej kwoty z tytułu podziału nadwyżki bilansowej powstaje z chwilą podjęcia uchwały przez walne zgromadzenie o podziale nadwyżki między członków.

 

Członkowie mają prawo do udziału w zysku w postaci dywidendy kapitałowej, usługowej lub towarowej. Podział zysku może nastąpić także w drodze oprocentowania udziałów w spółdzielni. Wniesione udziały w spółdzielni są niezbywalne, natomiast dopuszczalne jest rozporządzenie roszczeniem o wypłatę udziału.

 

Jeżeli spółdzielnia weszła w stan likwidacji, członkowi może przysługiwać uprawnienie do uczestnictwa w podziale majątku pozostałego po zaspokojeniu dłużników. Uprawnienie takie nie wynika z ustawy, która jednak przewiduje możliwość przyznania go członkom w statucie.

 

Jeżeli statut zawiera taki zapis, to członek z momentem przyjęcia do spółdzielni nabywa prawo do partycypacji w majątku pozostałym po jej likwidacji, które traci warunkowy charakter i przekształca się w wierzytelność wobec spółdzielni po spełnieniu warunków określonych w ustawie. W razie niewprowadzenia takiego postanowienia do statutu spółdzielni członek może nabyć uprawnienie do części majątku spółdzielni dopiero na podstawie uchwały ostatniego walnego zgromadzenia, przewidującej podział pozostałego majątku spółdzielni między członków.

 

Członkowi przysługują w stosunku do spółdzielni pozostającej w stanie likwidacji uprawnienia do żądania zwrotu udziałów (art. 125 § 3 Prawa spółdzielczego). Tak jak w przypadku ustania członkostwa, uprawnienie do zwrotu udziału, powstające z momentem jego wniesienia, ma charakter warunkowy. Traci taki charakter i przekształca się w roszczenie bezwarunkowe wobec spółdzielni, jeżeli zostaną spełnione następujące warunki: spółdzielnia przejdzie w stan likwidacji, zostaną spłacone lub zabezpieczone należności spółdzielni i upłynie 6 miesięcy od opublikowania ogłoszenia wzywającego wierzycieli do zgłoszenia swoich wierzytelności. Roszczenie to staje się wymagalne po zatwierdzeniu sprawozdania finansowego przez walne zgromadzenie.

 

Jak już wspomniałem, z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny).

 

Pojęcie „przedmioty majątkowe” obejmuje majątkowe prawa bezwzględne prawa majątkowe względne, w tym wierzytelności, jak też tzw. oczekiwanie prawne nabycia prawa majątkowego w przyszłości, czyli ekspektatywę. Konstrukcja ekspektatywy (praw podmiotowych tymczasowych) służy ochronie sytuacji prawnej adresata normy prawnej, która nie jest jeszcze w pełni ukształtowana, ale pewna i wyraża się w oczekiwaniu na nabycie określonego prawa (np. własności lub roszczenia), gdy nie nabył on jeszcze tego prawa z uwagi na częściowe jedynie zrealizowanie się zdarzenia objętego hipotezą tej normy.

 

Zawartym w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym przepisom o stosunkach majątkowych między małżonkami podlegają prawa majątkowe wynikające z członkostwa w spółdzielni, w szczególności prawo do wkładu, udziału w spółdzielni, prawo do części majątku spółdzielni w razie jej likwidacji, prawa wynikające ze spółdzielczego stosunku pracy. Mogą one należeć do majątku wspólnego małżonków, także gdy związane są z członkostwem jednego małżonka. W kategoriach przynależności do majątku wspólnego małżonków lub do majątku odrębnego nie mogą być natomiast rozpatrywane uprawnienia wynikające z członkostwa w spółdzielni, który jest stosunkiem prawnym niemajątkowym.

 

W skład majątku wspólnego Pani i Pani męża weszły więc związane z członkostwem prawa majątkowe nabyte prze uczestnika w czasie trwania wspólności ustawowej, jak i prawa nabyte – na rzecz obojga małżonków – w czasie od ustania wspólności do podziału majątku wspólnego, w wyniku realizacji istniejącej przed jej ustaniem ekspektatywy uprawniającej do ich uzyskania.

 

Zwrot wartości wkładu, na którego Pani mąż przeznaczył środki pochodzące z majątku osobistego, wchodzi moim zdaniem do majątku osobistego.

 

Jednak zgodnie z art. 183 § 1 Prawa spółdzielczego na wynagrodzenie w spółdzielni pracy składa się wynagrodzenie bieżące i udział w części nadwyżki bilansowej przeznaczonej do podziału miedzy członków, zgodnie z zasadami określonymi w statucie. Sądy przyjmują, że przepis ten obejmuje swoim działaniem także tę część nadwyżki bilansowej, która na podstawie art. 77 § 2 Prawa spółdzielczego przeznaczona jest do podziału w postaci oprocentowania udziałów.

 

Takie rozumienie oprocentowania udziałów w spółdzielni jako elementu wynagrodzenia za pracę Pani męża doprowadza do zaliczenia do majątku wspólnego tej jego części, którą pobrał do dnia rozwodu, a która nie została skonsumowana na bieżące potrzeby rodziny.

 

Wskazane powyżej orzeczenie Sądu Najwyższego wraz z przytoczeniem niektórych jego podstaw, odnoszące się (przynajmniej pośrednio) do Pani przypadku, nie zostało potwierdzone w późniejszych orzeczeniach, dlatego nie można mówić w tym przypadku o utrwalonym orzecznictwie w tym zakresie.

 

Do zgoła odmiennych wniosków dochodzimy, stosując odpowiednio orzeczenia dotyczące spółek kapitałowych (z uwagi na fakt, iż spółdzielnia ma osobowość prawną i jest także przedsiębiorcą), a mianowicie prawa majątkowe ucieleśnione w udziałach w spółdzielni należą do majątku odrębnego, jeżeli udziały te zostały wniesione do spółki ze środków pochodzących z majątku osobistego.

 

Przyjmując drugą koncepcję bez wyjątków, należy stwierdzić, iż kwota wypłacona Pani mężowi z tytułu sprzedaży (likwidacji) spółdzielni wejdzie w skład jego majątku osobistego.

 

Co do kwestii podziału domu to nie mam wiedzy, czy uzyskana kwota ze sprzedaży spółdzielni została spożytkowana na dom w całości.

 

Jeżeli środki uzyskane przez Pani męża (150 tys. zł) wchodzą do jego majątku osobistego i zostały przeznaczone na dom w całości, to dom ten wejdzie do majątku wspólnego Pani i Pani byłego męża, zaś Pani były mąż będzie mógł żądać zwrotu nakładów (w wysokości 150 tys. zł) jako poczynionych z jego majątku osobistego na majątek wspólny. Wysokość kwoty potrzebnej do spłaty męża to byłoby ok. 200 tys. zł. Zgodnie bowiem z art. 45 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego:


„§ 1. Każdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek osobisty, z wyjątkiem wydatków i nakładów koniecznych na przedmioty majątkowe przynoszące dochód. Może żądać zwrotu wydatków i nakładów, które poczynił ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny. Nie można żądać zwrotu wydatków i nakładów zużytych w celu zaspokojenia potrzeb rodziny, chyba że zwiększyły wartość majątku w chwili ustania wspólności.

 

§ 2. Zwrotu dokonuje się przy podziale majątku wspólnego, jednakże sąd może nakazać wcześniejszy zwrot, jeżeli wymaga tego dobro rodziny.


§ 3. Przepisy powyższe stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy dług jednego z małżonków został zaspokojony z majątku wspólnego”.

 

W konsekwencji sąd uznałby, iż nakład z majątku osobistego na dom wynosi 150 tys. zł, zaś z majątku wspólnego 100 tys. zł. Gdyby ten dom został przyznany Pani, musiałaby Pani spłacić męża.

 

W takiej skomplikowanej sprawie i dużej wartości przedmiotu postępowania sugerowałbym skorzystanie z pomocy fachowego pełnomocnika. 

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • dziewięć - 0 =

»Podobne materiały

Zwrot wydatków poniesionych na wykończenie mieszkania

Moja żona przed ślubem nabyła mieszkanie. Zaciągnąłem kredyt na jego wykończenie, ale ona była jedyną właścicielką. Wzięliśmy ślub z rozdzielnością majątkową. Niedawno żona ode mnie odeszłam, sprzedała swoje mieszkanie, a ja zostałem z niczym. Wniosłem pozew o rozwód. Czy mogę starać się o zwrot wyd

 

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
wizytówka Szukamy ambitnego prawnika »