.
Mamy 12 627 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Testament a roszczenia rodziny

Autor: Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 02.02.2016

We własnoręcznie napisanym testamencie moja 80-letnia ciocia zapisała mi mieszkanie. Czy po jej śmierci zostanę jedynym spadkobiercą, czy muszę podzielić się zachowkiem z rodziną, np. kuzynostwem? W testamencie ciocia nie wspomniała o pozostałej rodzinie, ale ustnie przekazała mi, jak rozdysponować pieniądze, gdybym musiał mieszkanie sprzedać.


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Jak wynika z opisu, jest Pan jedynym przyszłym spadkobiercą testamentowym cioci, czyli odziedziczy Pan cały majątek (aktywa + pasywa), który posiadać będzie ciocia na dzień swojej śmierci. O ile testament jest ważny i nie zostanie podważony przez osoby zainteresowane, to sąd stwierdzi nabycie spadku po cioci przez Pana i wyda stosowne postanowienie w tym temacie. Niestety nie podaje Pan potencjalnego kręgu spadkobierców ustawowych cioci, zatem przedstawię ogólne zasady dotyczące zachowków.

 

Kwestia zachowku została uregulowana w przepisach art. 991-1011 Kodeksu cywilnego (K.c.).

 

Zachowek jest to część spadku należna osobom najbliższym zmarłego niezależnie od tego, kto został przez niego powołany do spadku w testamencie. Ustanowienie prawa do zachowku opiera się na założeniu, że każdy człowiek w razie śmierci ma moralny obowiązek pozostawienia choćby części majątku swoim najbliższym.

 

W praktyce zachowek może być egzekwowany wtedy, gdy zmarły pozostawił testament, w którym albo w ogóle pominął osoby najbliższe, albo zapisał im zbyt małą część majątku. Problem zachowku nie istnieje, gdy osoby do niego uprawnione otrzymają w spadku po zmarłym lub w formie darowizny część majątku równą lub wyższą od tej, jaka należałaby się im z racji zachowku.

 

Zgodnie z art. 991 § 1 K.c.: „zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek)”.

 

Niewątpliwie osobami uprawnionymi do zachowku po śmierci cioci byliby jej zstępni (dzieci, wnuki) oraz małżonek. Pan jako spadkobierca testamentowy byłby osobą zobowiązaną do zapłaty zachowku tym osobom, jeśli wystąpią do Pana z takim roszczeniem w ciągu 5 lat od dnia ogłoszenia testamentu. W Pana sprawie radzę jak najszybciej przeprowadzić stwierdzenie nabycia spadku po cioci, ponieważ od chwili ogłoszenia testamentu przez sąd zacznie biec termin przedawnienia zachowku. Jeśli Pan nie przeprowadzi takiego postępowania, to osoby uprawnione do zachowku mogą same wystąpić do sądu z takim wnioskiem nawet wiele lat po śmierci cioci.

 

Co do zasady roszczenie o zachowek powinny wytoczyć osoby uprawnione do zachowku przeciwko spadkobiercy i domagać się zapłaty określonej kwoty pieniężnej, zależnej oczywiście od wartości przysługującego im udziału spadkowego. Zachowek to 1/2 lub 2/3 od udziału, który by przypadł spadkobiercom ustawowym, gdyby spadkodawca nie sporządził testamentu.

 

Sposób na wyliczenie zachowku jest następujący:

 

Wartość spadku ustalona dla potrzeb obliczenia zachowku (wartość spadku + wartość darowizn) x (razy) udział danego spadkodawcy wynikający z dziedziczenia ustawowego x ułamek należnego zachowku (1/2 lub 2/3) – (minus) darowizny (lub wartość spadku, który otrzymał uprawniony do zachowku w spadku) dla uprawnionego do zachowku = wartość zachowku.

 

Przyjmijmy dla przykładu taką sytuację: zmarła pozostawiła testament na Pana rzecz. Zmarła na dzień śmierci miała 2 dzieci oraz małżonka, którzy za jej życia ani po śmierci nie otrzymali żadnego wartościowego majątku. Gdyby nie testament na Pana rzecz, to spadek dziedziczyłyby jej dzieci oraz małżonek, każdy po 1/3. Zachowek dla każdego ze spadkobierców ustawowych wyniósłby zatem:

 

  1. 1/2 z 1/3, czyli 1/6 wartości spadku – w sytuacji gdy na dzień śmierci spadkodawcy spadkobierca uprawniony do zachowku był zdolny do pracy oraz pełnoletni;
  2. 2/3 z 1/3, czyli 2/9 wartości spadku – w sytuacji gdy na dzień śmierci spadkodawcy spadkobierca uprawniony do zachowku był niezdolny do pracy lub nieletni.

 

Tak to wygląda na przykładzie.

 

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego punktem odniesienia przy obliczaniu stanu czynnego spadku dla potrzeb obliczenia wysokości należnego zachowku może być jedynie chwila otwarcia spadku będąca chwilą śmierci spadkodawcy (art. 922 § 1; 924 i 925 K.c.).

 

Trzeba bowiem pamiętać, że bardzo istotne podczas ustalania zachowku jest określenie wartości schedy, od której będzie on wyliczony. Od tego zależy, jaki komu przysługuje zachowek, kto i ile ma komu dopłacić. Na tę wartość składa się nie tylko to, co spadkodawca pozostawił w chwili śmierci.

 

Ważnymi w Pana sprawie regulacjami prawnymi będą przepisy Kodeksu cywilnego (K.c.) dotyczące doliczania do spadku darowizn uczynionych przez spadkodawcę.

 

Stosownie do art. 993 K.c. przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów i poleceń, natomiast dolicza się do spadku – zgodnie z poniższymi przepisami – darowizny uczynione przez spadkodawcę.

 

Natomiast według art. 994 § 1 K.c.: „przy obliczaniu zachowku nie dolicza się do spadku drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych, ani dokonanych przed więcej niż 10 laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, darowizn na rzecz osób niebędących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku”.

 

Dlatego też do ostatecznego obliczenia wartości zachowku należy najpierw obliczyć wartość spadku zgodnie z jego stanem (składnikami, wierzytelnościami oraz długami) w chwili śmierci spadkodawcy, po czym obliczyć wartość tego spadku po cenach aktualnych (cenach spełnienia roszczenia o zapłatę zachowku) i dopiero dokonać kalkulacji ułamkowej wartości tego spadku stanowiącej odpowiedni zachowek.

 

Nie ma ustawowego obowiązku dokonywania obliczenia wartości składników majątku spadku i zachowku przez rzeczoznawcę i obliczenia takiego można dokonać samodzielnie. W razie jakiegokolwiek sporu pomiędzy spadkobiercą a osobami uprawnionymi do zachowku co do jego wysokości niezbędne może się jednak okazać przeprowadzenie postępowania sądowego, w którym sąd może posiłkować się wiedzą biegłego – wówczas on wycenia wartość spadku i należnego zachowku.

 

Reasumując, prawo do zachowku posiadają jedynie zstępni (czyli dzieci, wnuki), małżonek oraz rodzice osoby zmarłej. Innym członkom rodziny zachowek nie przysługuje. W testamencie ciocia nie musiała wskazywać pozostałej rodziny, bowiem wystarczy, że wskazała Pana jako spadkobiercę całego majątku. Ustalenia ustne w świetle prawa nie mają żadnego znaczenia.

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • 9 - osiem =
.
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
Szukamy ambitnego prawnika »