Mamy 11 195 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Stosowanie wariografu (wykrywacza kłamstw) w postępowaniu karnym

Autor: Karol Jokiel • Opublikowane: 22.04.2008

Opracowanie omawia kwestię stosowania wariografu (wykrywacza kłamstw) na poszczególnych etapach postępowania karnego w Polsce.



Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Dopuszczalność oraz stosowanie w praktyce dowodu z badania wariografem (zamiennie nazywanym tu poligrafem) w toku postępowania karnego jest kwestią bardzo kontrowersyjną w wielu systemach prawnych. Dowód ten do niedawna szeroko stosowany w prawie amerykańskim, w Europie częstokroć jest w ogóle niedopuszczalny. Jego istotą jest wszak kontrolowanie oraz ocena nieświadomych reakcji organizmu osoby przesłuchiwanej, co pozbawia ją fundamentalnego prawa do milczenia (w tym uniknięcia samooskarżenia), a uzyskane tą drogą wyjaśnienia przesłuchiwanego nie zawsze budzą pełne zaufanie ze względu na złożoność i delikatność psychiki ludzkiej. Oskarżenie, zwłaszcza o przestępstwo ciężkie, grożące surową karą, stwarza bowiem sytuację stresową, w której oskarżony, nawet wtedy (a może szczególnie wtedy) gdy jest niewinny, reagował będzie na hasła związane z zarzucanym mu czynem.

 

W Polsce badania poligraficzne mają wielu zwolenników wśród przedstawicieli kryminalistyki, wbrew właściwie jednomyślnemu, negatywnemu stanowisku nauki i praktyki prawa karnego procesowego. Przedstawmy więc stanowisko, jakie zajął w tej kwestii ustawodawca, formułując powszechnie obowiązujące przepisy prawa.

 

W przepisie art. 171 § 5 pkt. 2 Kodeksu postępowania karnego (K.p.k.) – ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. (Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 z późn. zm.) – sformułowano ogólną zasadę, zgodnie z którą „niedopuszczalne jest stosowanie hipnozy albo środków chemicznych lub technicznych wpływających na procesy psychiczne osoby przesłuchiwanej albo mających na celu kontrolę nieświadomych reakcji jej organizmu w związku z przesłuchaniem”, przy czym wyjaśnienia, zeznania oraz oświadczenia uzyskane wbrew temu zakazowi nie mogą stanowić dowodu (art. 171 § 7 K.p.k.). Przytoczone przepisy obejmują swoim zakresem również badania wariograficzne.

 

Cytowana regulacja nie wyczerpuje jednak tematyki będącej przedmiotem niniejszego opracowania. Ustawą z dnia 10 stycznia 2003 r. o zmianie: ustawy – Kodeks postępowania karnego, ustawy – Przepisy wprowadzające Kodeks postępowania karnego, ustawy o świadku koronnym oraz ustawy o ochronie informacji niejawnych (Dz. U. Nr 17, poz. 155 z późn. zm.) – wprowadzono bowiem istotne zmiany do K.p.k., które każą, również na kwestię stosowania wariografu w postępowaniu karnym, spojrzeć z nieco innej perspektywy.

 

Wspomnianą nowelą nie zmieniono co prawda treści art. 171 § 5 pkt. 2 K.p.k. lecz dodano dwa nowe przepisy, a mianowicie: art. 192a oraz 199a.

 

Zgodnie z pierwszym z nich, w celu ograniczenia kręgu osób podejrzanych lub ustalenia wartości dowodowej ujawnionych śladów, za zgodą osoby badanej, biegły może zastosować środki techniczne mające na celu kontrolę nieświadomych reakcji organizmu tej osoby (a więc m.in. „wykrywacz kłamstw”). Po wykorzystaniu w sprawie, pobrany lub utrwalony materiał, zbędny dla postępowania, należy jednak niezwłocznie usunąć z akt sprawy i zniszczyć.

 

Innymi słowy, po myśli przepisu art. 192a K.p.k., można powołać biegłego, który w trakcie badania zastosuje wobec osoby badanej wariograf. Może to jednak nastąpić wyłącznie w celu „ograniczenia kręgu osób podejrzanych lub ustalenia wartości dowodowej ujawnionych śladów”. Dowód taki nie może zatem być dowodem przeciwko osobie badanej, gdyby uzyskała ona status podejrzanego (oskarżonego). Co więcej badanie poligrafem możliwe jest tylko za zgodą osoby badanej.

 

Ze swej istoty unormowanie art. 192a K.p.k. może znaleźć zastosowanie we wstępnej fazie postępowania karnego, gdy podejrzany nie został jeszcze jednoznacznie wytypowany i podejmowane są czynności wyjaśniające, ewentualnie dochodzeniowo-śledcze.

 

Tak określony stan prawny uzupełnia nowy przepis art. 199a K.p.k. – „stosowanie w czasie badania przez biegłego środków technicznych, mających na celu kontrolę nieświadomych reakcji organizmu badanej osoby, możliwe jest wyłącznie za jej zgodą”, przy czym złożone przez osobę badaną oświadczenia, z uwagi na okoliczność jej uprzedniej zgody na badanie, mogą stanowić dowód w postępowaniu karnym (art. 199 w związku z art. 199a K.p.k.).

 

Badanie wariografem, według przepisu art. 199a K.p.k., jest zatem możliwe również wobec wytypowanego już podejrzanego, a nawet w postępowaniu sądowym w stosunku do konkretnego oskarżonego – za ich zgodą, bez ograniczeń ustanowionych, co do celu przeprowadzanego badania, przez regulację art. 192a K.p.k.


Stan prawny obowiązujący na dzień 22.04.2008


Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • pięć plus VI =

 

»Podobne materiały

Prawo oskarżonego do rozpatrzenia sprawy przez sąd II instancji

W artykule tym omówiono podstawowe reguły funkcjonowania zasady dwuinstancyjności postępowania karnego.

 

Obrona z urzędu

Artykuł omawia zasady dotyczące przyznania obrońcy z urzędu oraz jego obowiązki i upoważnienia.

 

Prawa oskarżonego

W artykule omówiono uprawnienia przysługujące oskarżonemu w procesie karnym.

 

Wniosek prokuratora o skazanie bez rozprawy

W artykule tym omówiono konsekwencje umieszczenia w akcie oskarżenia wniosku o skazanie oskarżonego bez rozprawy.

 

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
wizytówka Szukamy ambitnego prawnika »