Mamy 10 655 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Stan wyższej konieczności jako okoliczność wyłączająca bezprawność czynu

Autor: Karol Jokiel • Opublikowane: 11.08.2011 • Zaktualizowane: 11.08.2011

Artykuł omawia jedną z podstawowych okoliczności wyłączających bezprawność czynu zakazanego przez Kodeks karny – stan wyższej konieczności.

Karol Jokiel

»Wybrane opinie klientów

Rewelacja!!! Wszystko bardzo klarownie wytłumaczone. Korzystałem z usług nie jednego prawnika, ale tak przygotowane pismo i objaśnienia jakie otrzymałem wprawiło mnie w zdumienie. Wszystko na najwyższym poziomie!!! Polecam serdecznie i dziękuję całemu zespołowi ePorady24, a w szczególności Panu Karolowi Jokielowi.
Zbyszek
Żadna opinia nie wyrazi mojej wdzięczności dla zespołu ePorady. Moja sprawa wydawała mi się tak skomplikowana, że nie do rozwiązania. Nie wiedziałem, od której strony ją zacząć. Szperając w internecie, natrafiłem na ePorady i okazało się, że moją sprawę można zacząć od strony, której absolutnie bym się nie spodziewał.
Jestem bardzo zadowolony z obrotu sprawy, która mnie dotyczy. Z tak znikomych danych, które przekazałem, otrzymałem pismo tak profesjonalnie napisane, jakby zespół ePorady był moim bardzo dobrym znajomym i znał mój problem tak dobrze jak ja. Dziękuję bardzo i będę polecał wszystkim korzystanie z waszych usług.
Henryk
Bardzo, bardzo dziękuję!!! W ciągu dwóch dni otrzymałam więcej wiadomości na temat mojej sprawy niż w ciągu 2 miesięcy od dwóch adwokatów!!!! Do tej pory dowiadywałam się tylko, jakie prawa ma osoba, która naraziła mnie na ogromne szkody, i jakie konsekwencje grożą mi, jeżeli nie będę respektować tych praw. Nawet odpowiedź na dodatkowe pytanie nastąpiła szybciej i była bardziej wyczerpująca niż trwająca od tygodnia dyskusja na ten temat z moim pełnomocnikiem (teraz byłym). O kosztach nie mówiąc. BARDZO POLECAM!!!
Małgorzata
Widziałem już wiele pozwów, ale sporządzony przez prawnika z eporady24.pl jest prawdziwym majstersztykiem i wyrazem profesjonalizmu. Jasno, konkretnie, przy minimum słów, maksimum treści. Do tego relacja jakości do ceny również znajduje swoje uzasadnienie. Z pełnym przekonaniem wygranej sprawy zanoszę pozew do sądu. Nikomu nie należy życzyć sądowych spraw, ale gdyby zaszła potrzeba, z pełnym przekonaniem mogę polecić eporady24.pl.
Jacek
Powiem tak: cuda załatwiane są od ręki! Na sprawie w sądzie sędzina była zaskoczona tak profesjonalnym i rzeczowym przygotowaniem, a wszystko dzięki ePorady24! Zakończyłem sprawę i wygrałem!!!! Polecam ten serwis i serdecznie dziękuję. Tak sprawnej obsługi mógłby pozazdrościć każdy inny serwis! Prawnicy są na najwyższym poziomie!!! Polecam z całego serca!!!
Zbyszek

Istotę instytucji prawnej działania w stanie wyższej konieczności normuje przepis art. 26 Kodeksu karnego, czyli ustawy z dnia 06.12.1997 r. (Dz. U. Nr 88, poz. 553 z późn. zm.) – zgodnie z którym „nie popełnia przestępstwa, kto działa w celu uchylenia bezpośredniego niebezpieczeństwa grożącego jakiemukolwiek dobru chronionemu prawem, jeżeli niebezpieczeństwa nie można inaczej uniknąć, a dobro poświęcone przedstawia wartość niższą od dobra ratowanego”.

 

W świetle przytoczonego przepisu, działanie w stanie wyższej konieczności jawi się jako okoliczność wyłączająca odpowiedzialność karną sprawcy czynu, choć czyn – na pierwszy rzut oka – stanowi przestępstwo. Dla przykładu: ktoś strzela do psa sąsiada, lecz czyni to wyłącznie dlatego, aby uratować dziecko przechodzącej obok posesji kobiety przed nieprzewidywalnym w skutkach atakiem agresywnego zwierzęcia.

 

Dla uznania, że sprawca czynu działał w stanie wyższej konieczności, należy stwierdzić występowanie w danej sprawie – łącznie – kilku elementów, a to:

  1. stanu bezpośredniego niebezpieczeństwa dla określonego, chronionego przez prawo, dobra;
  2. okoliczności, iż korzystający ze stanu wyższej konieczności działał w celu uchylenia niebezpieczeństwa;
  3. zachowania proporcji pomiędzy dobrem ratowanym i poświęcanym; oraz
  4. okoliczności, iż poświęcenie określonego dobra stanowiło jedyną drogę dla uchylenia zaistniałego stanu zagrożenia;

– każdy z tych elementów wypada omówić tu nieco szerzej.

 


Interesuje Cię ten temat i chcesz wiedzieć więcej? kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

Niebezpieczeństwo, stanowiące podstawę działania w stanie wyższej konieczności, polegać musi na zagrożeniu zniszczeniem lub uszczupleniem dobra chronionego prawem (np. życia, wolności, mienia), a nadto być niebezpieczeństwem rzeczywistym, nie zaś wyimaginowanym czy urojonym, a zatem istnieć obiektywnie. Źródłem zagrożenia może być zachowanie się człowieka, zwierzęcia, tak samo jak i działanie sił przyrody (np. powódź albo pożar).

 

Zgodnie z ukształtowaną już linią orzeczniczą sądów powszechnych przez „bezpośrednie niebezpieczeństwo rozumieć należy takie, które grozi określonemu dobru natychmiast, a więc zagraża tak, że wszelka zwłoka w podjęciu czynności ratowniczych mogłaby czynić je bezprzedmiotowymi, względnie, że naruszenie dobra nie musi nastąpić natychmiast, ale ma charakter nieuchronny, a wstrzymanie się od czynności ratowniczych mogłoby powiększyć rozmiary grożącej szkody lub utrudnić zapobieżenie jej” (tak przykładowo wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 maja 1973 r., III KR 6/1973).

 

Jak już wspomniano na wstępie, korzystający ze stanu wyższej konieczności musi działać „w celu uchylenia bezpośredniego niebezpieczeństwa”. Musi mieć zatem świadomość zagrożenia chronionego prawem dobra, wolę uchylenia niebezpieczeństwa oraz przekonanie, iż zaistniałe zagrożenie odwrócić można jedynie przez poświęcenie innego dobra. Mając to na uwadze należy stwierdzić, że jeżeli sprawca celowo powoduje powstanie niebezpieczeństwa po to, aby następnie naruszyć dobro chronione prawem, wtenczas nie będzie on oczywiście mógł powołać się na działanie w stanie wyższej konieczności.

 

Kolejnym warunkiem wyłączenia bezprawności czynu, z uwagi na działanie w stanie wyższej konieczności, jest, aby dobro poświęcone nie przedstawiało wartości oczywiście wyższej od dobra ratowanego (tzw. zasada proporcjonalności). Przy czym, w tak zakreślonych ramach, Kodeks karny odróżnia jednak sytuację, gdy dobro poświęcone jest wartości mniejszej od dobra ratowanego (art. 26 § 1 K.k.), od sytuacji, gdy wartość dobra poświęconego jest równa lub nawet wyższa – ale nie oczywiście – od dobra ratowanego (art. 26 § 2 K.k.) – w tym ostatnim przypadku, zaledwie ją tolerując i warunkowo zrównując w skutkach z pierwszą. Ustawodawca słusznie liczy się bowiem z tym, że od osoby znajdującej się w obliczu bezpośredniego zagrożenia nie można wymagać precyzyjnego wartościowania dobra zagrożonego i dobra poświęconego dla odwrócenia niebezpieczeństwa.

 

Tolerancja dla działającego w warunkach stanu wyższej konieczności nie może jednak iść zbyt daleko i tak też nie jest. Poza jej granice – bez żadnych wątpliwości – wykracza bowiem i nie korzysta z ochrony, poświęcenie dobra o wartości oczywiście większej od dobra ratowanego. Przez określenie „dobro o wartości oczywiście większej” należy rozumieć dobro, które obiektywnie i bezspornie, na pierwszy rzut oka przedstawia wartość większą od innego. Przykładowo, właściciel kury, ściganej przez rasowego psa sąsiada, raczej nie będzie mógł się tłumaczyć stanem wyższej konieczności, gdy zastrzeli psa ratując kurę przed zagryzieniem.

 

Na zasadach wyjątku, w wypadkach usprawiedliwiających przekroczenie granic działania w stanie wyższej konieczności, sąd może tylko zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia (art. 26 § 2 i 3 K.k.), co jednak zależy już wyłącznie od oceny organu orzekającego w danej sprawie.

 

Należy wreszcie wskazać, że rządząca stanem wyższej konieczności zasada subsydiarności polega na tym, że ratować zagrożone dobro przez poświęcenie innego dobra, można tylko wtedy, gdy nie istnieje inny sposób odwrócenia zaistniałego zagrożenia. Innymi słowy, dopóki istnieje możliwość uniknięcia ujemnych następstw niebezpieczeństwa w postaci zniszczenia lub uszczuplenia dobra bez poświęcenia innego dobra chronionego prawem, dopóty poświęcenie takiego dobra nie jest realizacją stanu wyższej konieczności.

 

Zgodnie z przepisem art. 26 § 4 K.k., nie działa w stanie wyższej konieczności, sprawca czynu polegającego na poświęceniu dobra, które ma szczególny obowiązek chronić, nawet z narażeniem się na niebezpieczeństwo osobiste, chyba że dobro poświęcone przedstawia wartość niższą od dobra ratowanego. Rozwiązanie takie jest w pełni uzasadnione, a odnosi się do osób wykonujących takie zawody jak np. konwojent, ochroniarz czy strażnik, a więc zawody, z którymi ryzyko jest immanentnie związane, a osoba wykonująca taki zawód musi się z tym ryzykiem liczyć.

 

Odmianą sytuacji działania w stanie wyższej konieczności jest tzw. kolizja obowiązków, z których tylko jeden może być wykonany (art. 26 § 5 K.k.). Przykładowo, gdy toną równocześnie dwie osoby, a ratujący ocali tylko jedną z nich nie odpowie on za nieudzielenie pomocy drugiej (tj. za przestępstwo z art. 162 K.k.), ponieważ poświęcenie dobra chronionego prawem (tu życia drugiej, tonącej osoby) nie jest zawinione przez ratującego.



Stan prawny obowiązujący na dzień 11.08.2011

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • pięć + 2 =

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

 

 

»Podobne materiały

Instytucja prawna z zakresu Kodeksu karnego - warunkowe umorzenie postępowania karnego

Artykuł przedstawia instytucję prawną z zakresu Kodeksu karnego – warunkowe umorzenie postępowania karnego.

Odpowiedzialność za niezłożenie sprawozdania finansowego do KRS

Artykuł omawia kwestie odpowiedzialności spółki za niezłożenie lub nieterminowe złożenie sprawozdania finansowego do Krajowego Rejestru Sądowego.

Obrona konieczna jako okoliczność wyłączająca odpowiedzialność karną

Artykuł omawia warunki wyłączenia odpowiedzialności karnej w sytuacji działania w obronie koniecznej.
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
wizytówka Szukamy ambitnego prawnika »