.
Mamy 12 435 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Spółka cywilna założona przed małżeństwem a podział majątku

Autor: Tomasz Krupiński • Opublikowane: 07.12.2020

Przed zawarciem małżeństwa założyłem z bratem spółkę cywilną, jest nas dwóch wspólników, każdy miał wkład po 50%. Niedługo po założeniu spółki wziąłem ślub, przez trzy lata mieliśmy z żoną wspólnotę majątkową. Czekamy na rozprawę rozwodową. Chcemy wcześniej zrobić podział majątku. Proszę o informacje jak będzie wyglądał taki podział majątku i jak będzie brana do tego spółka cywilna. Czy towary i pojazdy zakupione po ślubie podlegają wspólnocie majątkowej? Czy dochody spółki podlegają wspólnocie majątkowej?


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Spółka cywilna założona przed małżeństwem a podział majątku

Spółka cywilna a majątek wspólny

Kwestia przynależności przedsiębiorstwa spółki cywilnej do majątku wspólnego jest bardzo problematyczna w szczególności poprzez uznanie, jaki charakter mają dochody uzyskiwane przez Pana w ramach prowadzonej spółki. Nie można z pewnością mówić, że środki te są własnością spółki cywilnej, bowiem spółka cywilna nie posiada osobowości prawnej. Posiada ona wprawdzie swój majątek, który stanowi wspólność wspólników spółki.

 

Potwierdza to art. 863 Kodeksu cywilnego (w skrócie K.c.), który stanowi:

 

„§ 1. Wspólnik nie może rozporządzać udziałem we wspólnym majątku wspólników ani udziałem w poszczególnych składnikach tego majątku.

§ 2. W czasie trwania spółki wspólnik nie może domagać się podziału wspólnego majątku wspólników.

§ 3. W czasie trwania spółki wierzyciel wspólnika nie może żądać zaspokojenia z jego udziału we wspólnym majątku wspólników ani z udziału w poszczególnych składnikach tego majątku”.

 

Przyjmuje się w doktrynie, że bez względu na pochodzenie wkładu wniesionego do spółki cywilnej uprawnienia związane z uczestnictwem w spółce cywilnej należą do majątku osobistego małżonka będącego wspólnikiem zgodnie z dyspozycją art. 33 pkt 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (w skrócie K.r.io.), jako prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom. Z chwilą wniesienia wkład w spółce cywilnej staje się częścią wspólnego majątku wspólników tej spółki, a powstała masa majątkowa zaczyna podlegać przepisom Kodeksu cywilnego regulującym stosunek spółki cywilnej.

Majątek spółki i majątki jej wspólników

Co do zasady, z chwilą zawarcia umowy spółki pomiędzy wspólnikami spółki cywilnej powstaje wspólność łączna, która obejmuje nie tylko wkłady wnoszone przy powołaniu spółki, ale również wszelkie inne składniki majątkowe nabyte w trakcie jej działalności. Powstały w ten sposób majątek nie stanowi majątku spółki, lecz majątek wspólników. Nie wchodzi on jednak do majątków poszczególnych wspólników, a wspólnik nie jest uprawniony do rozporządzania udziałem we wspólnym majątku, ani też udziałem w poszczególnych składnikach tego majątku. Prawa majątkowe wynikające z uczestnictwa małżonka w spółce cywilnej wejdą do jego majątku osobistego, jednak w majątku wspólnym wystąpi zysk przypadający małżonkowi – wspólnikowi.

Podział majątku a spółka cywilna

Moim zdaniem Pana udziały w spółce cywilnej, a także zobowiązania, jakie ciążą na wspólnikach tej spółki (kredyty), nie stanowią majątku wspólnego, a tym samym nie będą podlegać podziałowi.

 

Generalnie więc w sprawie o podział majątku wspólnego małżeńskiego prawa małżonka pozostającego we wspólności majątkowej ze wspólnikiem spółki cywilnej, w sytuacji gdy stroną spółki był tylko jeden z małżonków pozostający w takiej wspólności, nie obejmują składników majątkowych nabytych przez spółkę, lecz ograniczają się do tych praw majątkowych, które przysługują wspólnikowi w czasie trwania spółki, jako wynik zarządzania majątkiem spółki, tj. do zysków i podziału majątku spółki, który nastąpić może wyłącznie po rozwiązaniu umowy spółki. Takie zasady wynikają z artykułów 868 i 875 Kodeksu cywilnego.

 

Wspólność łączna majątku wspólników spółki cywilnej jest regulowana przez przepisy Kodeksu cywilnego (art. 860 i nast.). Dopiero po rozwiązaniu spółki do majątku wspólnego małżonków należą zbywalne wierzytelności spółkowe:

 

  • o zwrot wkładu (po zapłaceniu długów),
  • nadwyżka pozostałego wspólnego majątku (art. 875 § 1 i 2 K.c.) oraz
  • wypłata zysku (art. 868 § 1 K.c.).

 

Tak więc dopóki trwa stosunek prawny spółki, wspólność łączna majątku wspólnego jest nienaruszalna (art. 863 K.c.).

 

Rozwód jednego ze wspólników nie może być przyczyną rozwiązania spółki cywilnej i rozliczenia wspólników. W skład majątku wspólnego podlegającego podziałowi przez sąd (art. 648 Kodeksu postępowania cywilnego) nie wchodzi więc żadna wierzytelność związana z majątkiem, jaki otrzyma wspólnik po rozwiązaniu i likwidacji spółki (postanowienie SN z 17 stycznia 2007 r. w sprawie II CSK 321/06).

 

Wynik działalności wspólników spółki cywilnej, stanowiący środki pieniężne, które można nazywać dochodem czy zyskiem, są przedmiotem majątkowym w majątku łącznym wspólników i zamiana ich, w tym majątku, na rzeczowy przedmiot majątkowy np. kupno nieruchomości, jest pozostawieniem tego wyniku działalności nadal w majątku łącznym wspólników, a nie wypłatą do rąk poszczególnym wspólnikom. Podział tego przedmiotu majątkowego może nastąpić dopiero po rozwiązani spółki (art. 868 i 875 K.c.).

 

Wyraźnie jeszcze raz stwierdzam, że prawa małżonka pozostającego we współwłasności majątkowej ze wspólnikiem spółki cywilnej w sytuacji, gdy stroną spółki był tylko jeden z małżonków pozostający w takiej wspólności, nie obejmują składników majątkowych nabywanych przez spółkę (por. wyrok Sądu Apelacyjnego z dnia 14 stycznia 2000 r., sygn. akt I ACa 941/99).

Pobieranie środków na spółkę z majątku wspólnego małżonków

Nabycie przez wspólników spółki cywilnej, której wspólnikiem był małżonek, przedmiotu majątkowego na współwłasność łączną wspólników, nie można utożsamiać z nabyciem przedmiotu przez jednego z małżonków do majątku odrębnego. Nieruchomość nabyta została przez wspólników z majątku wspólników do majątku wspólników, czyli nie doszło do uszczuplenia w majątku wspólnym małżonków. Do uszczuplenia tego majątku doszłoby, gdyby wspólnik pobrał określoną kwotę z majątku wspólnego na wkład do majątku spółki cywilnej (art. 45 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego).

 

Tak więc Pan jako wspólnik powinien zwrócić do majątku wspólnego wartość środków pieniężnych pobranych tytułem pokrycia wkładu w spółce cywilnej, jako nakład z majątku wspólnego na majątek wspólników (uchwała SN z 15 09 2004 r., w sprawie III CZP 46/04).

 

Reasumując, można stwierdzić, że w sprawie o podział majątku wspólnego małżeńskiego, w sytuacji gdy stroną spółki był tylko jeden z małżonków pozostający w takiej wspólności, wartości materialne nie obejmują składników majątkowych nabytych przez spółkę, lecz ograniczają się do tych praw majątkowych, które przysługują wspólnikowi w czasie trwania spółki, jako wynik zarządzania majątkiem spółki, tj. do zysków i podziału majątku spółki, który nastąpić może wyłącznie po rozwiązaniu umowy spółki (art. 868 i art. 875 k.c.). W sytuacji gdy jeden z małżonków jest wspólnikiem spółki cywilnej, sąd powinien więc ustalić nie majątek wspólników, ale jakie wymagalne roszczenia (wierzytelności) do wspólników spółki cywilnej miał małżonek wspólnik w chwili ustania wspólności majątkowej małżeńskiej. W skład majątku wspólnego do podziału nie wejdzie żadna wierzytelność związana z majątkiem, jaki otrzyma wspólnik po rozwiązaniu i likwidacji spółki (postan. SN z dn. 12 01 2007 r. w sprawie II CSK 321/06).

 

W postanowieniu z dnia 16 stycznia 2013 r. (sygn. akt II CSK 193/2012) Sąd Najwyższy doszedł do przekonania, że w obecnym stanie prawnym małżonek nie może żądać zwrotu (rozliczenia) wartości usług świadczonych przez drugiego małżonka na rzecz spółki cywilnej na podstawie art. 45 K.r.io.

 

Jak zauważył Sąd Najwyższy, treść art. 33 pkt 10 K.r.io. mogłaby prowadzić do wniosku, że prawa majątkowe nabyte przez małżonka należą do majątku osobistego małżonka wspólnika. Jednakże zastosowanie powyższego przepisu wyłączone jest treścią art. 31 § 1 zd. 1 K.r.io., zgodnie z którym do majątku wspólnego należą przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania wspólności ustawowej przez jednego z małżonków. Do majątku wspólnego podlegającego podziałowi wchodzą zatem prawa majątkowe uzyskane przez małżonka wspólnika z tytułu udziału w nadwyżce wspólnego majątku zlikwidowanej spółki cywilnej, pozostałej po zapłaceniu długów.

Sąd uzasadnił to tym, że istnienie między małżonkami ustawowego ustroju majątkowego oznaczało równoległe czasowe istnienie dwóch wspólności łącznych, podlegających samodzielnym reżimom prawnym. Co do zasady już ustanie którejkolwiek z nich powodowało zmiany w sferze drugiej. W tym wypadku wcześniejsze rozwiązanie spółki cywilnej oznacza, że jej następstwa podlegają ocenie także w oparciu o przepisy dotyczące trwającej wspólności ustawowej i po jej ustaniu odpowiednio przepisy dotyczące podziału majątku wspólnego. Po drugie skoro uczestnik postępowania świadczył na rzecz spółki cywilnej jedynie usługi, to nie stanowiły one wkładu wchodzącego do majątku spółki i po rozwiązaniu spółki nie przysługiwał mu zwrot ich wartości (art. 871 § 1 w zw. z art. 875 § 2 K.c.). Po trzecie małżonkowi – wspólnikowi po rozwiązaniu spółki przysługiwał ostatecznie udział w nadwyżce wspólnego majątku, pozostałej po zapłaceniu długów, która mogła obejmować prawa rzeczowe, wierzytelności i inne (art. 875 § 3 K.c.). Po czwarte następstwem rozwiązania spółki od tej chwili była zmiana statusu prawnego, wspólność łączna majątku przekształciła się odpowiednio we wspólność masy majątkowej, do której odpowiednio zastosowanie mają przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych (art. 875 § 1 K.c.).

 

Rozstrzygnięcia wymaga, czy z uwagi na specyfikę świadczenia na rzecz spółki (usługi) w wypadku podziału majątku wspólnego po ustaniu wspólności ustawowej między małżonkami, może być ono zakwalifikowane jako poczyniony z niego nakład lub wydatek w rozumieniu art. 45 K.r.io., podlegający rozliczeniu na podstawie wskazanego przepisu. Za takim stanowiskiem, przyjmując konstrukcję „sumy zaoszczędzonych wydatków” powodujących wzrost wartości majątku odrębnego, podlegającego zwrotowi przy podziale majątku wspólnego opowiadał się uprzednio Sąd Najwyższy (por. postanowienie z dnia 10 lipca 1976 r., sygn. akt II CRN 126/79) oraz część przedstawicieli doktryny. W odniesieniu do przeznaczenia ze środków majątku wspólnego kwot pieniężnych na pokrycie wkładu jednego małżonków w spółce cywilnej przeważało stanowisko, że jest to nakład, a wierzytelność z tego tytułu podlega rozliczeniu przy podziale majątku wspólnego na podstawie art. 45 K.r.io. (por. m.in. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 13 marca 2008 r., sygn. akt III CZP 9).

 

Zważywszy, że świadczenie takich usług jest ściśle związane z daną osobą zobowiązaną, prawem majątkowym o charakterze niezbywalnym i bezzwrotnym, nie ma ekwiwalentu w postaci odpowiadającego mu wartościowo wkładu, a konstrukcja objęta wskazanym przepisem jest nieadekwatna do zbiegu wynikającego z równoległego czasowego istnienia dwóch wspólności łącznych, Sąd Najwyższy stwierdził, że w obecnym stanie prawnym, małżonek nie może żądać zwrotu (rozliczenia) wartości usług świadczonych przez drugiego małżonka na rzecz spółki cywilnej na podstawie art. 45 K.r.io.

Majątek spółki aż do jej rozwiązania

Celowo wskazałem poglądy orzecznictwa i doktryny na aspekt podziału majątku wspólnego, w przypadku gdy jeden z małżonków prowadzi działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej, gdyż zmiany te są i mogą być w przyszłości dynamiczne. Generalnie jednak na podstawie powyższego orzecznictwa należy stwierdzić, że do majątku wspólnego Pana i żony obecnie nie wchodzi majątek spółki cywilnej w postaci maszyn, pojazdów czy budynków oraz środków finansowych na rachunkach firmowych. Jest to majątek wspólników i pozostaje takim, dopóki taka spółka nie ulegnie rozwiązaniu. Jeżeli do takiego rozwiązania doszłoby w czasie trwania Pana małżeństwa (wspólności małżeńskiej), to do majątku wspólnego Pana i żony wejdą zbywalne wierzytelności spółkowe:

 

  • o zwrot wkładu (po zapłaceniu długów),
  • nadwyżka pozostałego wspólnego majątku (art. 875 § 1 i 2 K.c.) oraz
  • wypłata zysku (art. 868 § 1 K.c.).

 

Podobnie Pana żona nie może żądać zwrotu (na podstawie art. 45 K.r.o.) wartości świadczonych przez Pana nieodpłatnie usług na rzecz spółki, co potwierdził powyżej Sąd Najwyższy.

 

Moim zdaniem Pańskiej żonie w czasie trwania spółki cywilnej nie przysługuje także roszczenie o spłatę z połowy przysługujących Panu roszczeń wobec spółki na wypadek jej rozwiązania w przyszłości (sąd musiałby wtedy przyjąć fikcję rozwiązania spółki na czas orzekania o podziale majątku wspólnego, co nie mogłoby się ostać, bowiem z majątku wspólnego małżonków na rzecz spółki cywilnej nie zostały dokonane żadne nakłady).

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • osiem + pięć =
.
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
Szukamy ambitnego prawnika »