.
Mamy 12 290 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Spłata spadkobierców a żądanie zachowku

Autor: Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 17.12.2017

Po śmierci wujka w 2012 r. spadek po nim nabył mój dziadek (ojciec zmarłego) oraz rodzeństwo (w tym moja mama). Dziadek zmarł w 2013 r. Za życia sporządził umowę darowizny na rzecz mamy, w której zapisał 1/2 udziału w nieruchomości, którą odziedziczył po śmierci wujka, a jego syna. Mama spłaciła pozostałych spadkobierców wujka i w ten sposób nabyła całą nieruchomość. Teraz mama otrzymała z sądu wezwanie. Jeden z braci złożył wniosek o ustalenie spadku po ojcu i żąda zachowku. Czy rodzeństwu mamy po dziadku się coś się należy?


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Po śmierci spadkodawcy (dziadka) każdy ze spadkobierców ma prawo założyć sprawę spadkową po nim, żeby ustalić swój udział w spadku. Jeśli dziadek po śmierci zostawił jakiś majątek (ruchomości lub nieruchomości), to powinien on być podzielony między spadkobierców odpowiednio do ich udziałów w spadku. W tym miejscu zaznaczę, że w skład spadku po dziadku nie wejdzie 1/2 udziału w nieruchomości, którą dziadek nabył po Pani wujku, ponieważ ten udział został za życia dziadka przepisany na Pani mamę. O nieruchomość proszę się nie martwić, bowiem nie będzie ona przedmiotem podziału między spadkobiercami dziadka.

 

Jednakże jeśli dziadek nie pozostawił żadnego innego spadku po swojej śmierci, a cały swój majątek (1/2 udziału w nieruchomości) przepisał na rzecz Pani mamy, to będziemy mieli do czynienie z tzw. zachowkiem.

 

Przepisy o zachowku znajdują się w art. 991 i następnych ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ze zmianami, dalej „K.c.”). Prawo do zachowku ustanawia art. 991 K.c., zgodnie z którym:

 

„§ 1. Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek).

§ 2. Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia”.

 

Z cytowanego przepisu wynikają następujące zasady:

 

  • roszczenie z tytułu zachowku jest zawsze roszczeniem o zapłatę określonej sumy pieniężnej (równowartość w pieniądzu 2/3 – gdy uprawniony do zachowku jest trwale niezdolny do pracy albo małoletni lub 1/2 udziału spadkowego – w pozostałych wypadkach – przysługującego spadkobiercy ustawowemu, który nie został powołany do dziedziczenia z mocy testamentu);
  • roszczenie z tytułu zachowku przysługuje wtedy, gdy dany spadkobierca należy do kręgu spadkobierców ustawowych, a przy dziedziczeniu testamentowym nie został powołany do spadku i nie otrzymał od spadkodawcy darowizny i/lub zapisu w testamencie. Należy pamiętać, że o zachowek można wystąpić tylko w ściśle określonym okresie czasu.

 

Roszczenie z tytułu zachowku przedawnia się bowiem w terminie 5 lat od dnia ogłoszenia testamentu (art. 1007 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, w skrócie: „K.p.c.”) albo od dnia otwarcia spadku (którym jest dzień śmierci spadkodawcy).

 

Odnosząc powyższe rozważania do przedstawionej sytuacji, należy stwierdzić, że jako obdarowana przez dziadka Pani mama może zostać zobowiązana po śmierci dziadka do zapłaty zachowku (od darowanej połowy nieruchomości), jeżeli jej rodzeństwo o zachowek wystąpi.

 

Wartość spadku ustala się według cen z daty orzekania o roszczeniach z tytułu zachowku (tak: uchwała składu 7 sędziów SN z 26 marca 1985 r., III CZP 75/84, OSNCP 1985, nr 10, poz. 147, z glosą A. Mączyńskiego, OSPiKA 1988, nr 2, poz. 27). Obecnie za takim stanowiskiem przemawia dodatkowo sformułowanie art. 995, który wartość przedmiotu doliczanej do spadku darowizny każe określać według cen z chwili ustalania zachowku.

 

Aby ustalić wysokość należnego zachowku, należy ustalić wartość aktywów spadku pozostawionego przez spadkodawcę – należy zsumować wartość przedmiotów spadkowych pozostawionych przez zmarłego oraz odjąć od tej kwoty pasywa spadku (długi spadkowe). Do tego należy doliczyć wartość darowizny uczynionej na rzecz Pani mamy. Jak stanowi art. 995 K.c., podstawę ustalenia wartości nieruchomości stanowić będzie jej stan z chwili dokonania darowizny (nie uwzględnia się nakładów, jakie mama poczyniła na darowaną nieruchomość) według cen z chwili ustalania zachowku. Ustalając wartość darowizny, należy odpowiedzieć na pytanie, ile w dniu wystąpienia rodzeństwa Pani mamy o zachowek warta byłaby nieruchomość w stanie podarowanym. Służebność (jeśli taka była ustanowiona na nieruchomości dla dziadka) zmniejszy wartość nieruchomości obliczanej na potrzeby zachowku.

 

Wartość zachowku oblicza się w następujący sposób: wartość spadku ustalona dla potrzeb obliczenia zachowku × (razy) udział danego spadkodawcy wynikający z dziedziczenia ustawowego × (razy) ułamek należnego zachowku – (minus) darowizny dla uprawnionego do zachowku = wartość zachowku.

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • cztery + VI =
.
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
Szukamy ambitnego prawnika »