.
Mamy 12 435 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Śmierć wspólnika spółki cywilnej

Autor: Tomasz Krupiński • Opublikowane: 25.07.2012

Jesteśmy wspólnikami dwuosobowej spółki cywilnej. Mamy równe wkłady. Chcemy wprowadzić do spółki nowych wspólników (członków naszych rodzin), aby zabezpieczyć spółkę przed rozwiązaniem w razie śmierci któregoś z nas. Nowymi wspólnikami będą: żona jednego z dotychczasowych wspólników oraz córka drugiego. Oto nasze pytania:

  1. Czy mamy sporządzić nową umowę spółki?
  2. Czy nowy wspólnik może być ustanowiony w umowie reprezentantem spadkobierców? Czy do tego wystarczy zapis w umowie, czy musi zostać sporządzony akt notarialny?
  3. Czy jeśli umrze dotychczasowy wspólnik, to należy przeprowadzić inwentaryzację?
  4. Co się dzieje w przypadku śmierci nowego wspólnika?
  5. Jak w przypadku wstąpienia nowych wspólników wygląda sytuacja nieruchomości nabytej przez dotychczasowych wspólników na kredyt?


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Podstawę prawną dla przedstawionego przez Pana problemu stanowi art. 860 i następne Kodeksu cywilnego (w skrócie K.c.).

 

Członkostwo w spółce cywilnej powstaje w wyniku zawarcia umowy spółki (art. 860 K.c.) lub zmiany już istniejącej umowy spółki polegającej na przystąpieniu (przyjęciu) nowego wspólnika. W Państwa przypadku optymalnym rozwiązaniem jest zmiana umowy spółki w drodze aneksu poprzez dokooptowanie nowych wspólników.

 

Stanowisko to potwierdza orzecznictwo sądowe. Przyjmuje się, że w spółce cywilnej obowiązuje zasada niezmienności składu osobowego; źródłem statusu wspólnika jest zawarcie umowy, a wspólnicy mogą przyjąć nowego wspólnika, zmieniając umowę spółki (por. uchwałę SN z 21 listopada 1995 r., III CZP 160/95, OSN 1996, nr 3, poz. 33).

 

Przepis art. 872 K.c. dotyczy skutków ustąpienia wspólnika w wyniku jego śmierci; zasadniczo prowadzi to do wygaśnięcia stosunku, jaki łączył zmarłego z pozostałymi wspólnikami, a sytuacja spadkobierców upodabnia się do sytuacji ustępującego wspólnika uregulowanej w art. 871 K.c. Tak więc śmierć wspólnika skutkowałaby rozwiązaniem spółki jedynie w sytuacji spółki dwuosobowej. W innym wypadku spółka trwa między pozostałymi wspólnikami.

 

Jednocześnie jednak, na podstawie komentowanego przepisu, ustawodawca dopuszcza skutek odmienny, zasadniczo następujący wprost z ustawy (łac. ex lege) – wejście do spółki spadkobierców w miejsce zmarłego wspólnika; wymaga to zastrzeżenia takiego skutku w umowie (także uchwale) spółki. Ustawa nie wymaga formy aktu notarialnego dla uregulowania wstąpienia spadkobiercy w miejsce zmarłego wspólnika. Spadkobiercami w pierwszej grupie są żona i dzieci, wobec czego nie ma obowiązku zawierania w umowie zapisu dotyczącego osoby nowego wspólnika jako reprezentanta pozostałych spadkobierców. Obowiązek ten powstaje dopiero z momentem otwarcia spadku – śmierci wspólnika. W celu uniknięcia możliwych kolizji spadkobiercy zmarłego wspólnika obowiązani są wskazać spółce jedną osobę, która będzie wykonywała ich prawa. Sankcją braku wskazania takiej osoby jest odsunięcie wstępujących od prowadzenia spraw spółki – dopóki to nie nastąpi, pozostali wspólnicy są upoważnieni do prowadzenia wszystkich spraw spółki.

 

Przyjęte przez ustawodawcę rozwiązanie z jednej strony chroni bieżącą działalność spółki w oderwaniu od ewentualnego braku współdziałania spadkobierców, z drugiej ma na celu „pogodzenie” odmiennych konstrukcyjnie stosunków, jakie zachodzą pomiędzy wspólnikami (wspólność łączna) oraz spadkobiercami (współwłasność w częściach ułamkowych), które w objętych komentowanym uregulowaniem sytuacjach mogą nakładać się na siebie. Zasadniczo przy takim składzie osobowym nie ma zagrożeń dla dalszego funkcjonowania przedsiębiorstwa spółki.

 

Jeśli wstępujący spadkobiercy nie mają woli uczestniczenia w spółce, to mogą z niej wystąpić jedynie na zasadach przewidzianych dla ustąpienia wspólnika. Ten sam skutek można też osiągnąć poprzez odrzucenie spadku (a w konsekwencji utratę przymiotu spadkobiercy zmarłego wspólnika), co jednak wywołuje skutek także w odniesieniu do innych niż związane ze spółką elementów majątku spadkodawcy.

 

W przypadku śmierci wspólnika nie ma potrzeby przeprowadzenia inwentaryzacji. Problematykę rozliczeń wspólników reguluje art. 871 K.c., który stanowi:

 

„Art. 871. § 1. Wspólnikowi występującemu ze spółki zwraca się w naturze rzeczy, które wniósł do spółki do używania, oraz wypłaca się w pieniądzu wartość jego wkładu oznaczoną w umowie spółki, a w braku takiego oznaczenia – wartość, którą wkład ten miał w chwili wniesienia. Nie ulega zwrotowi wartość wkładu polegającego na świadczeniu usług albo na używaniu przez spółkę rzeczy należących do wspólnika.

 

§ 2. Ponadto wypłaca się występującemu wspólnikowi w pieniądzu taką część wartości wspólnego majątku pozostałego po odliczeniu wartości wkładów wszystkich wspólników, jaka odpowiada stosunkowi, w którym występujący wspólnik uczestniczył w zyskach spółki”.

 

Zasadą jest, że występujący wspólnik może żądać zwrotu wniesionych wkładów. Stosownie do art. 871 § 1 K.c. zwrotowi w naturze podlegają jedynie wkłady polegające na wniesieniu do spółki rzeczy tylko do używania. Wkłady polegające na wniesieniu do spółki własności rzeczy nie podlegają zwrotowi w naturze (chyba że wspólnicy inaczej się umówią), ale w pieniądzu. W braku oznaczenia wartości takiego wkładu w umowie spółki przyjmuje się taką wartość, jaką miał wkład w chwili jego wniesienia. W ogóle nie zwraca się wkładów polegających na wniesieniu usług lub na używaniu rzeczy należących do wspólnika.

 

Według art. 871 § 2 K.c. występującemu wspólnikowi zwraca się ponadto w pieniądzu taką wartość majątku spółki, pozostałego po odliczeniu wartości wkładów wszystkich wspólników (obliczonej stosownie do art. 871 § 1, a więc – w braku odpowiedniego postanowienia w umowie spółki – według wartości z chwili wniesienia wkładów), jaka odpowiada stosunkowi, w którym występujący wspólnik uczestniczył w zyskach spółki. Przy takim obliczeniu możliwa jest sytuacja, w której wartość majątku wspólnego w chwili dokonywania rozliczenia będzie niższa od wartości wkładów wszystkich wspólników. W takim wypadku występujący wspólnik będzie – na podstawie art. 871 § 2 – zobowiązany do dopłaty.

 

Rozliczenie z występującym wspólnikiem jest dokonywane według chwili wygaśnięcia jego członkostwa w spółce (zob. art. 869 § 1 i 2 oraz art. 870).

 

Dopuszczalne jest uregulowanie w treści umowy spółki sposobu rozliczenia z tej umowy odmiennie od przewidzianego w art. 871 (orz. SN z dnia 5 listopada 1998 r., I CKN 879/97, niepubl.).

 

Powyższe zasady mają w pełni zastosowanie do ustania członkostwa w wypadku śmierci wspólnika.

 

Do śmierci „nowego” wspólnika mają zastosowanie uregulowania dotyczące śmierci „starego” wspólnika. Z tą chwilą ustaje jego członkostwo, a pozostali wspólnicy mają obowiązek rozliczyć się ze spadkobiercami zmarłego. Oczywiście powyższe nie będzie miało zastosowania w wypadku zamieszczenia w umowie (uchwale wspólników) klauzuli o wstąpieniu spadkobierców w miejsce zmarłego.

 

Można ustalić wartość przedsiębiorstwa spółki w drodze oszacowania składników majątkowych (aktywów), stanu zadłużeń, oszacowania nieruchomości i ruchomości.

 

Zastrzeżenie w umowie spółki spłaty spadkobierców w ratach jest bezskuteczne. Ustawa przyznaje prawo podmiotowe spadkobiercom i wspólnicy spółki nie mogą w drodze umowy ingerować w prawa spadkobierców. Oczywiście zawarcie takiej umowy (poza umową spółki cywilnej) jest możliwe ze spadkobiercami zmarłego.

 

Majątek spółki stanowi wspólność łączną wszystkich wspólników. Decydującego znaczenia nabiera kwestia daty nabycia wspomnianej przez Pana nieruchomości spółki cywilnej (w trakcie trwania umowy czy przed jej zawarciem). Jeśli nieruchomość została nabyta jeszcze przed zawiązaniem umowy, jest traktowana jako wkład wspólników i rozliczana zgodnie z zasadami powyżej przedstawionymi.

 

W innym wypadku ma zastosowanie art. 871 § 2 K.c.: „Ponadto wypłaca się występującemu wspólnikowi w pieniądzu taką część wartości wspólnego majątku pozostałego po odliczeniu wartości wkładów wszystkich wspólników, jaka odpowiada stosunkowi, w którym występujący wspólnik uczestniczył w zyskach spółki”.

 

Decydujące znaczenie ma więc ustalony w umowie udział wspólników w zyskach spółki cywilnej.

 

Sposób sprzedaży nieruchomości uzależniony jest od woli stron stosunku spółki (umowa w formie aktu notarialnego).

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • dziesięć minus I =
.
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
Szukamy ambitnego prawnika »