.
Mamy 12 290 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Rozwód a firma

Autor: Tomasz Krupiński • Opublikowane: 16.11.2014

Od kilkudziesięciu lat pracuję z mężem w zarejestrowanej na niego firmie – jednoosobowej działalności gospodarczej. Jestem jedną z jego dwóch asystentek w biurze, ale nie jestem oficjalnie zatrudniona. Obecnie mąż zdecydował o rozstaniu ze mną i spodziewam się pozwu rozwodowego. Ostatnio ograniczył też mój czas pracy na korzyść drugiej asystentki, stąd mam przypuszczenie, że w ogóle chce się mnie pozbyć z firmy. Ciężko będzie mi znaleźć pracę, mając prawie 50 lat, dlatego chciałabym wiedzieć: czy firma, którą do tej pory uważałam za wspólną, jest rzeczywiście męża i czy ja mam jakieś możliwości zachowania dotychczasowej pracy?


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Z chwilą wejścia w związek małżeński między małżonkami powstaje wspólność ustawowa, chyba że zawarli oni małżeńską umowę majątkową. W małżeństwie, w którym panuje ustawowa wspólność majątkowa, istnieją trzy masy majątkowe: majątek wspólny oraz dwa majątki osobiste (żony i męża). O przynależności danego przedmiotu decydują tu względy obiektywne, a nie wola małżonków.

 

Kwestie przynależności przedmiotów majątkowych do majątków osobistych bądź wspólnego małżonków są uregulowane w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym.

 

Stosownie do art. 31 § 1 K.r.o. z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny).

 

Do majątku wspólnego należą w szczególności:

 

  1. pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków,
  2. dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków,
  3. środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków,
  4. kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

 

Dochody z innej działalności zarobkowej, w rozumieniu powyższego przepisu, to niebędące wynagrodzeniem za pracę wszelkie dochody z jakiejkolwiek działalności podjętej przez małżonka w celach zarobkowych. Dochodami takimi są np. wynagrodzenie należne na podstawie umowy agencyjnej, umowy o dzieło, umowy-zlecenia, a także umów nienazwanych, do których – na podstawie art. 750 K.c. – stosuje się przepisy o zleceniu. Są nimi także dochody osiągane z prowadzonej przez jedno z małżonków działalności gospodarczej, np. przedsiębiorstwa należącego do jego majątku osobistego. Nie będą zaś nimi inne wierzytelności powstałe w ramach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej.

 

Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków.

 

Zgodnie z art. 33 K.r.o. – do majątku osobistego każdego z małżonków należą:

 

  1. przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej,
  2. przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił,
  3. prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom,
  4. przedmioty majątkowe służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków,
  5. prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie,
  6. przedmioty uzyskane z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia albo z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę; nie dotyczy to jednak renty należnej poszkodowanemu małżonkowi z powodu całkowitej lub częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej albo z powodu zwiększenia się jego potrzeb lub zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość,
  7. wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej jednego z małżonków,
  8. przedmioty majątkowe uzyskane z tytułu nagrody za osobiste osiągnięcia jednego z małżonków,
  9. prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy,
  10. przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

 

Przez pojęcie „przedmioty majątkowe” należy rozumieć własność i inne prawa rzeczowe (a więc przykładowo użytkowanie wieczyste, służebność gruntowa, służebność drogi koniecznej, posiadanie, spółdzielcze własnościowe prawa do lokalu), a także wierzytelności czy ekspektatywę (tj. oczekiwanie prawne) nabycia określonego przedmiotu majątkowego w przyszłości (na skutek zajścia określonego zdarzenia prawnego).

 

Dochody, które przynosi rzecz lub prawo, należą do majątku wspólnego bez względu na to, czy rzecz wchodzi do majątków osobistych czy do majątku wspólnego. Chodzi tu o pożytki naturalne, które rzecz przynosi (np. owoce z drzewa, płody rolne); pożytki cywilne czyli dochody, jakie rzecz przynosi na podstawie stosunku cywilnoprawnego (np. czynsz uzyskiwany z wynajmu lokalu czy z dzierżawy; oraz pożytki prawa, czyli dochody, jakie prawo przynosi zgodnie ze swym społeczno-gospodarczym przeznaczeniem (np. odsetki od wkładu oszczędnościowego).

 

Nie mam informacji dotyczących czasu, kiedy Pani mąż założył firmę (jednoosobową działalność gospodarczą), czy było to przed zawarciem małżeństwa, czy też po jego zawarciu. Jeżeli po jego zawarciu, to bez względu na to, kto widnieje w ewidencji działalności gospodarczej, działalność ta wchodzi do majątku wspólnego małżonków.

 

Jeżeli jednak zarówno lokal na prowadzenie działalności gospodarczej jak i jego wyposażenie zostało zakupione przed zawarciem małżeństwa, albo ze środków pochodzących z jego majątku osobistego, należy stwierdzić, iż firma w takim rozumieniu wejdzie do majątku osobistego Pani męża, a Pani może rozliczać jedynie dochody z tej działalności, jeżeli oczywiście uzna Pani, że w czasie trwania małżeństwa Pani mąż tych dochodów nie ujawniał wobec Pani i nie przeznaczał na cele rodziny.

 

Jednak często w praktyce się zdarza, iż w trakcie małżeństwa dochodzi do mieszania się mas majątkowych małżonków. By nakreślić problem, należy stwierdzić, iż zgodnie z art. 55 zn. 1 Kodeksu cywilnego przedsiębiorstwo jest zorganizowanym zespołem składników materialnych i niematerialnych przeznaczonym do prowadzenia działalności gospodarczej. Obejmuje ono w szczególności:

 

  1. oznaczenie indywidualizujące przedsiębiorstwo lub jego wyodrębnione części (nazwa przedsiębiorstwa);
  2. własność nieruchomości lub ruchomości, w tym urządzeń, materiałów, towarów i wyrobów, oraz inne prawa rzeczowe do nieruchomości lub ruchomości;
  3. prawa wynikające z umów najmu i dzierżawy nieruchomości lub ruchomości oraz prawa do korzystania z nieruchomości lub ruchomości wynikające z innych stosunków prawnych;
  4. wierzytelności, prawa z papierów wartościowych i środki pieniężne;
  5. koncesje, licencje i zezwolenia;
  6. patenty i inne prawa własności przemysłowej;
  7. majątkowe prawa autorskie i majątkowe prawa pokrewne;
  8. tajemnice przedsiębiorstwa;
  9. księgi i dokumenty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej.

 

W związku z taką definicją przedsiębiorstwa powstaje pytanie, czy w ramach jednego przedsiębiorstwa mogą istnieć składniki należące do różnych mas majątkowych, skoro przedsiębiorstwo jest zorganizowaną całością. Chodzi np. o odpowiedź na pytanie: czyje są poszczególne przedmioty wchodzące w skład przedsiębiorstwa (np. nowe meble) zakupione z majątku wspólnego, które wstawione zostały do budynku stanowiącego wraz z gruntem majątek osobisty jednego z małżonków? Na to pytanie nie ma w literaturze prawniczej jednoznacznej odpowiedzi. Pojawiają się dwie koncepcje:

 

  • meble wchodzą do majątku osobistego małżonka – przedsiębiorcy, gdyż z majątku osobistego pochodziła decydująca część składników przedsiębiorstwa. Oznaczałoby to, że wyposażenie to nie mogłoby być objęte podziałem majątku wspólnego (skoro weszło do osobistego), a małżonek nieprowadzący działalności mógłby żądać tylko zwrotu nakładów, które poniesione zostały z majątku wspólnego na majątek osobisty drugiego małżonka.
  • meble wchodzą do majątku wspólnego, a reszta przedsiębiorstwa należy do majątku osobistego małżonka. Koncepcja ta jest bardziej logiczna, ale warto zwrócić uwagę, że przyjęcie tej koncepcji rodziłoby wiele wątpliwości z punktu widzenia rozporządzania przedsiębiorstwem.

 

Powyższe uwidacznia problem, kiedy przedsiębiorstwo wprawdzie należy do Pani męża, ale w trakcie trwania małżeństwa dokonywał zakupu nowego sprzętu do firmy z majątku wspólnego. Jeżeli okaże się, że np. wyposażenie biura pochodziło ze środków z majątku wspólnego, to jako nakład z majątku wspólnego na majątek osobisty będzie podlegał zwrotowi Pani (oczywiście na Pani żądanie).

 

Należy jeszcze raz stanowczo podkreślić, iż dochody z wyżej wymienionej działalności gospodarczej (nawet jeżeli firma wchodzi w skład majątku osobistego męża) wchodzą już do majątku wspólnego małżonków i będą podlegać podziałowi w razie ustania ustawowej wspólności majątkowej.

 

Trzeba zaznaczyć, iż aby mieć pewność, co komu przysługuje, należy dokonać podziału majątku wspólnego. Podział taki może być przeprowadzony u notariusza (jeżeli istnieje zgoda byłych współmałżonków), zaś jeżeli brak jest zgody współmałżonków, to jedyną drogą będzie droga postępowania sądowego o podział majątku. W opisywanym przez Panią przypadku będzie to z pewnością droga i kosztowna, i długotrwała, ale jedyna, aby zabezpieczyć się w przyszłości przed ucieczką Pani męża ze swoimi dochodami (im dłużej się zwleka, tym trudniej udowodnić swój wkład w firmę prowadzoną przez męża).

 

Proszę jednak pamiętać, że podział majątku będzie możliwy dopiero po prawomocnym orzeczeniu rozwodu, gdyż od tego momentu nie istnieje już wspólność majątkowa (między byłymi małżonkami powstaje z mocy prawa rozdzielność majątkowa), zatem Pani już wtedy nie należy się zysk z działalności gospodarczej, chyba że przedsiębiorstwo zostało założone w trakcie trwania małżeństwa (weszło do majątku wspólnego) za okres od orzeczenia rozwodu.

 

Potem można żądać również dochodów z rzeczy wspólnej, albo w postępowaniu o podział majątku wspólnego, albo w odrębnym postępowaniu o zapłatę połowy korzyści ze współwłasności.

 

Trzeba bowiem pamiętać, że majątek wspólny tworzą przedmioty nabyte do czasu powstania rozdzielności majątkowej. Majątek, który podlegać będzie podziałowi, to majątek wspólny małżonków na dzień powstania rozdzielności majątkowej. Jeżeli sprawa o podział majątku wspólnego będzie się toczyła – nawet po kilku latach po zniesieniu wspólności majątkowej małżeńskiej – to ten majątek będzie oceniany na dzień ustania wspólności majątkowej.

 

Sprawa podziału majątku, jak wynika z powyższych rozważań, nie jest prosta, lecz na pewno Pani będzie mogła domagać się rozliczenia dochodów z firmy, a podziału majątku trwałego w takim zakresie, w jakim przypadłby Pani, gdyby do rozwiązania działalności gospodarczej męża doszło (oczywiście jeżeli firma została założona w trakcie trwania wspólności – małżeństwa).

 

Co do pracy w firmie prowadzonej przez męża należy stwierdzić, że nie ma Pani wielkiego wyboru, narzucając mężowi obowiązek zatrudniania Pani.

 

Firma jednoosobowa lub indywidualna działalność gospodarcza to przedsiębiorstwo, którego właścicielem jest jedna osoba – osoba fizyczna. Osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą może zatrudniać pracowników. Nazwą „jednoosobowa działalność gospodarcza” nie można się sugerować, ponieważ dotyczy ona formy własności firmy: firma należy do jednego właściciela.

 

Nie wiem, na jakich zasadach pracuje Pani dotychczas w firmie męża, ale ma Pani pełne prawo do tego, by być u niego oficjalnie zatrudnioną – w tym także na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony. Wtedy miałaby Pani roszczenia o wypłatę pensji.

 

Jeżeli wykonuje Pani jakąś pracę na rzecz męża bezpłatnie, ma Pani roszczenie o ustalenie stosunku pracy. Również Państwowa Inspekcja Pracy może wykryć, iż zatrudnia on pracownika bez umowy.

 

Tak naprawdę, jak widać, zbyt dużych możliwości prawnych Pani nie ma, by zmienić oficjalną pozycję w firmie. Może Pani tylko przestać pomagać mężowi, gdyby nie chciał Pani oficjalnie w niej zatrudnić. Wypracowany przez niego dochód i tak wejdzie do majątku wspólnego Państwa, gdyż, jak ustalił ustawodawca w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, wszelkie dochody z pracy, w tym także z prowadzenia jednoosobowej działalności gospodarczej, wchodzą do majątku wspólnego małżonków.

 

Podkreślę jeszcze na koniec, że w prawie polskim nie ma zakazu zatrudniania na podstawie umowy o pracę czy umowy-zlecenia współmałżonka. Owszem, ZUS czasem kwestionował legalność takich umów, ale jak wypowiedział się Sąd Najwyższy (sygn. akt II UK 53/07), umowa taka nie jest nieważna. Nie można zaliczać kosztów do kosztów uzyskania przychodu pracy małżonka.

 

Wobec powyższego nie widzę przeciwwskazań prawnych, by była Pani zatrudniona na podstawie umowy o pracę u męża, jednak zależy to od jego woli. Jeżeli nie chce Pani zatrudniać, służy Pani roszczenie o ustalenie stosunku pracy.

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • III plus zero =
.
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
Szukamy ambitnego prawnika »