Mamy 11 195 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Roszczenie o zachowek – przerwanie biegu przedawnienia

Autor: Jakub Bonowicz • Opublikowane: 26.05.2009

Artykuł omawia problematyką przerwania biegu przedawnienia roszczenia o zachowek.



Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Zagadnienia ogólne

 

Roszczenie o zachowek – jako roszczenie majątkowe – ulega przedawnieniu. Oznacza to, iż po upływie określonego terminu (zwanego terminem przedawnienia) pozwany – zobowiązany do zaspokojenia roszczenia o zachowek – może skutecznie unicestwić powództwo przez podniesienie w postępowaniu sądowym zarzutu przedawnienia. Jeśli więc skorzysta on z przysługującego mu środka, zostanie wyłączona możliwość skutecznego dochodzenia roszczenia na drodze sądowej.

 

Dla roszczeń o zachowek termin przedawnienia wynosi 3 lata. Data rozpoczęcia jego biegu zależy od tego, przeciwko komu powód dochodzi roszczenia. Jeśli przeciwko spadkobiercom – termin liczy się od dnia ogłoszenia testamentu, jeśli natomiast przeciwko osobie, która otrzymała od spadkodawcy darowiznę – od dnia otwarcia spadku (art. 1007 Kodeksu cywilnego).

 

Okres ten wbrew pozorom nie jest długi, biorąc pod uwagę fakt, iż wciąż niechętnie reguluje się sprawy spadkowe lub też się z nimi zwleka. Uprawniony do zachowku nie może więc czekać w nieskończoność, bo ryzykuje brakiem skutecznej możliwości dochodzenia roszczenia. Przed taką sytuacją chroni go instytucja przerwania biegu przedawnienia.

 

Zgodnie z art. 123 § 1 pkt 1 K.c. to przerwanie biegu następuje poprzez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. Po każdym przerwaniu przedawnienia jego termin biegnie na nowo, z tym że jeśli przerwanie nastąpiło przez wskazaną czynność, przedawnienie biegnie na nowo dopiero od momentu zakończenia postępowania sądowego (art. 124 K.c.).

 

Należeć tu będą takie czynności jak:

 

  • wytoczenie powództwa o zapłatę zachowku;
  • zawezwanie do próby ugodowej;
  • wniosek o zabezpieczenie roszczenia o zachowek;
  • powództwo o ustalenie istnienia należności z tytułu zachowku;

 

Natomiast, co bardzo ważne, nie przerywa biegu przedawnienia wezwanie dłużnika do zapłaty zachowku! (Orzeczenie GKA z 21.08.1982, OSPiKA 1984, poz. 99).

 

Ponadto bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany również w sytuacji, gdy osoba, przeciwko której roszczenie o zachowek przysługuje, uzna roszczenie. Może ono mieć formą uznania właściwego, tj. czynności prawnej dłużnika, w której stwierdza istnienie roszczenia o zachowek (np. umowa, ugoda, jednostronne oświadczenie, w której zobowiązuje się zapłacić określoną kwotę). Wreszcie może być to także uznanie niewłaściwe, tj. każda czynność dłużnika, z której wynika jego świadomość, że jest zobowiązany, nawet jeśli nie ma on zamiaru przerwania biegu przedawnienia, np.:

 

  • spłata odsetek;
  • spłata części roszczenia;
  • ustanowienie zabezpieczenia;
  • prośba o rozłożenie na raty;
  • prośba o zwolnienie z długu;
  • prośba o odroczenie terminu płatności.

 

Życie buduje jednak znacznie bardziej skomplikowane przypadki niż proste wniesienie pozwu o zachowek czy zawarcie ugody. Powstaje problem, jakie czynności i w jakim zakresie przerywają bieg przedawnienia roszczenia.

 

Zgłoszenie zarzutu nieważności testamentu

 

Kluczowe znaczenie dla omawianej tematyki ma wyrok Sądu Najwyższego z 24 czerwca 2004 r.1, w którym w sposób kompleksowy scharakteryzowano instytucję przedawnienia w odniesieniu do roszczenia o zachowek. Powódka domagała się od pozwanego zasądzenia zachowku po spadkodawcy zmarłym 4 lutego 1992 r. Pozew został wniesiony 6 maja 1998 r. Zmarły w testamencie ustanowił spadkobiercą pozwanego. Postępowanie spadkowe trwała bardzo długo i zakończyło się dopiero w 1998 r. W jego trakcie powódka zgłosiła zarzut nieważności testamentu, nie został on jednak uwzględniony i sąd stwierdził, iż spadek po zmarłym nabył na podstawie testamentu pozwany. Powódce pozostało więc roszczenie o zachowek przeciwko spadkobiercy. Jednak w dniu wniesienia powództwa o jego zapłatę upłynęło już więcej niż 3 lata od ogłoszenia testamentu – pozwany podniósł więc zarzut przedawnienia.

 

Sąd Najwyższy stwierdził, iż specyfika stosunków między spadkobiercami nakazuje bardziej liberalne podejście do kwestii przerwy biegu przedawnienia między nimi, niż w stosunkach między osobami trzecimi a spadkobiercami. Sąd uznał, iż zgłoszenie przez spadkobiercę pominiętego w testamencie w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku zarzutu nieważności testamentu przerywa bieg przedawnienia jego roszczenia o zachowek. Jest to logiczne. Taka osoba najpierw bowiem próbuje obalić ważność testamentu, na podstawie którego została pominięta. Jeśli jej twierdzenie okaże się prawdziwe, to wówczas roszczenie o zachowek staje się co do zasady bezprzedmiotowe, będzie bowiem ona dziedziczyć z ustawy. Dopiero gdy zarzut nie zostanie uwzględniony, wówczas pozostaje takiej osobie dochodzenie zachowku.

 

Nie trzeba oznaczać całej kwoty zachowku w pozwie

 

Zasadą jest, iż wniesienie pozwu przerywa bieg przedawnienia tylko co do dochodzonej kwoty roszczenia. Jeśli więc przysługuje nam wierzytelność o wysokości 100 tys. zł, to jeśli dochodzimy jej na drodze sądowej, ale np. tylko w połowie, to co do pozostałej części biegnie termin przedawnienia. Od tej zasady jest jednak wyjątek: wniesienie sprawy o zachowek przerywa bieg przedawnienia w odniesieniu do takiej jego kwoty, jaka zgodnie z ustaleniami sądu należy się uprawnionemu na dzień orzekania o nim, a nie tylko do kwoty wskazanej w pozwie.2

 

Wynika to z tego, iż w celu określenia zachowku wartość spadku ustala się według cen z chwili orzekania z zachowku (wyrok SN z 25.05.2005 r.3). Sąd, orzekając o zachowku, bierze zaś za podstawę stan faktyczny istniejący w chwili zamknięcia rozprawy (art. 316 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego). Zatem wartość zachowku ma charakter dynamiczny, może się zmieniać.

 

Załóżmy, że zmarły pozostawił córkę i syna, którego ustanowił w testamencie jedynym spadkobiercą. W skład spadku wchodzi kamienica, która w chwili ogłoszenia testamentu (2005 rok) warta była 400 tys. zł. Córka wystąpiła niezwłocznie z roszczeniem o zachowek, podając kwotę 100 tys. zł. (1/2 tego, co dziedziczyłaby z ustawy). W trakcie postępowania doszło jednak do wzrostu cen nieruchomości i budynek opiewa w 2009 r. – według wyceny rzeczoznawcy – na 800 tys. zł. Córka rozszerza więc żądanie do 200 tys. zł. Pozwany argumentuje, iż roszczenie powódki w zakresie przekraczającym początkowo zgłoszoną kwotę 100 tys. zł uległo przedawnieniu, gdyż testament ogłoszono w 2005 r., zaś rozszerzenie żądania dopiero w 2009 r., zatem minął już 3-letni termin, o którym mowa w art. 1007 K.c.

 

Uwzględnienie zarzutu pozwanego prowadziłoby jednak do absurdu. Z wyżej wymienionych zasad ustalania wartości zachowku wynika bowiem, iż uprawniony nie jest w stanie oszacować precyzyjnie jego wysokości w chwili orzekania, gdyż nie przewidzi wahań cen. Dokładnie taką argumentację przyjął sąd. W pozwie wystarczy zatem wskazać wstępną wartość roszczenia o zachowek, by przerwać bieg przedawnienia co do całości, niezależnie od tego, na jaką kwotę potencjalnie będzie ono opiewać. 

 

 

 

 

 

 


 

  1. III CK 127/03, OSNC 2005/6/110, LEX 112709.
  2. Wyrok SN, sygn. III CSK 298/08.
  3. I CSK 765/04.


Stan prawny obowiązujący na dzień 26.05.2009


Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

»Podobne materiały

Przedawnienie roszczeń o zachowek

Kiedy następuje przedawnienie roszczeń do zachowku? Artykuł omawia warunki przedawnienia prawa do zachowku na gruncie Kodeksu cywilnego.

 

Ważność wydziedziczenia

Wydziedziczenie to instytucja prawa cywilnego skutkująca pozbawieniem zdolności dziedziczenia po spadkodawcy, jak również pozbawieniem prawa do zachowku. Wydziedziczenie, aby było ważne, musi zostać dokonane w ważnie sporządzonym testamencie i musi się opierać na jednej z przyczyn określonych w prze

 

Zachowek a zastosowanie art. 5 K.c.

Zastosowanie art. 5 Kodeksu cywilnego (K.c.)1 do instytucji zachowku, a co za tym idzie – obniżenie wysokości zachowku lub jego całkowite pozbawienie, możliwe jest tylko w wyjątkowych przypadkach, przy uwzględnieniu klauzuli zasad współżycia społecznego.

 

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
wizytówka Szukamy ambitnego prawnika »