.
Mamy 12 290 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Roszczenie zapłaty zachowku, jak go uniknąć?

Autor: Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 09.01.2017

Moja mama miała dwa mieszkania, jedno z nich przekazała aktem notarialnym swojemu najstarszemu wnukowi (mojemu siostrzeńcowi) – upływa właśnie 5 lat od tego zapisu w formie darowizny. Mojemu synowi mama chce przekazać mieszkanie, w którym obecnie oboje mieszkają. Napisała odręcznie testament, w którym mojego syna uczyniła spadkobiercą swojego majątku. Chciałabym mieć jednak pewność, że po śmierci mamy siostra nie wystąpi z roszczeniem o zachowek do mojego syna. Mama żyje, czy wystarczy zmienić testament na umowę darowizny z dożywociem?


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Stosownie do art. 991 § 1 Kodeksu cywilnego: „Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału”.

 

Jeżeli spadkobiercą testamentowym Pani mamy będzie Pani syn, to po jej śmierci może on zostać zobowiązany do zapłaty zachowku na rzecz spadkobierców ustawowych mamy, np. na rzecz Pani rodzeństwa.

 

Jeżeli Pani mama zapisze mieszkanie darowizną z ustanowieniem służebności osobistej na swoją rzecz, to też taka umowa nie daje gwarancji, że Pani syn nie będzie odpowiadał za zapłatę zachowku. Wynika to z tego, że istnieje możliwość zaliczenia poczynionych przez spadkodawcę darowizn do spadku, zwłaszcza jeżeli przedmioty majątkowe podarowane przez spadkodawcę wyczerpują cały lub prawie cały spadek.

 

Stosownie do art. 1000 § 1 Kodeksu cywilnego: „Jeżeli uprawniony nie może otrzymać od spadkobiercy należnego mu zachowku, może on żądać od osoby, która otrzymała od spadkodawcy darowiznę doliczoną do spadku, sumy pieniężnej potrzebnej do uzupełnienia zachowku. Jednakże obdarowany jest obowiązany do zapłaty powyższej sumy tylko w granicach wzbogacenia będącego skutkiem darowizny”.

 

Jeżeli zatem śmierć Pani mamy nastąpi po upływie 10 lat od daty darowizny, to wówczas darowizna, której dokona mama na rzecz wnuka, nie będzie zaliczona do spadku, a tym samym spadkobiercy ustawowi nie będą mogli skutecznie dochodzić zachowku od Pani syna. Wynika to z tego, że – stosownie do art. 994 § 1 Kodeksu cywilnego – przy obliczaniu zachowku nie dolicza się do spadku drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych, ani dokonanych przed więcej niż 10 laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, darowizn na rzecz osób niebędących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku.

 

Natomiast może się jeszcze zdarzyć następująca sytuacja: jeżeli Pani nie przeżyje mamy (umrze wcześniej niż mama), to w przypadku Pani śmierci syn będzie spadkobiercą ustawowym babci. W takiej sytuacji darowizna uczyniona przez Pani mamę na rzecz wnuka będzie zawsze podlegała zaliczeniu do spadku, ponieważ darowizna będzie uznana za darowiznę uczynioną na rzecz spadkobiercy (w sytuacji Pani śmierci przed mamą będzie nim Pani syn) i 10-letni okres od dokonania darowizny nie będzie miał znaczenia.

 

Gdyby Pani mama zawarła z wnukiem umowę o dożywocie, a nie umowę darowizny, to wówczas podarowanego mieszkania nie można byłoby zaliczyć do spadku po śmierci mamy. Umowa o dożywocie, która polega na przeniesieniu własności nieruchomości w zamian za zapewnienie zbywcy dożywotniego utrzymania, jest czynnością prawną odpłatną i w żadnym wypadku nie może zostać uznana za bezpłatne przysporzenie. Tym samym własności mieszkania nie można by zaliczyć na poczet spadku po mamie.

 

Drugim sposobem, żeby uniknąć zachowku, jest wydziedziczenie spadkobiercy.

 

Wydziedziczenie to pozbawienie przez spadkodawcę prawa do zachowku. Powinno ono znaleźć się w testamencie. Wydziedziczenie może nastąpić, gdy uprawniony do zachowku (czyli w tej sytuacji Pani rodzeństwo):

 

  1. wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego;
  2. dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci;
  3. uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.

 

Jeżeli powyższe przesłanki nie występują, to wydziedziczenie nie będzie skuteczne.

 

Pani syn mógłby uniknąć zapłaty zachowku także wówczas, gdyby spadkobiercy zrzekli się dziedziczenia po Pani mamie. Zrzeczenie takie może być dokonane wyłącznie przez umowę, jaką mogliby zawrzeć z Pani mamą.

 

Według art. 1048 Kodeksu cywilnego: „Spadkobierca ustawowy może przez umowę z przyszłym spadkodawcą zrzec się dziedziczenia po nim. Umowa taka powinna być zawarta w formie aktu notarialnego”.

 

Stosownie do art. 1049 § 1 Kodeksu cywilnego: „Zrzeczenie się dziedziczenia obejmuje również zstępnych zrzekającego się, chyba że umówiono się inaczej”. Według § 2 tego artykułu zrzekający się oraz jego zstępni, których obejmuje zrzeczenie się dziedziczenia, zostają wyłączeni od dziedziczenia, tak jakby nie dożyli otwarcia spadku.

 

Do zawarcia umowy o zrzeczenie się dziedziczenia konieczna jest wola zarówno spadkodawcy, jak i spadkobiercy. Jeżeli spadkobiercy nie zechcą zrzec się spadku po Pani mamie, to nadal będą spadkobiercami ustawowymi i będą mogli dochodzić zachowku.

 

Z uwagi na powyższe należy stwierdzić, że Pani syn uniknie zapłaty zachowku (oczywiście jeżeli z takim żądaniem wystąpią spadkobiercy ustawowi mamy) tylko jeżeli:

 

  1. śmierć Pani mamy nastąpi po okresie 10 lat od daty dokonania darowizny przy jednoczesnym założeniu, że Pani przeżyje mamę. W takim wypadku darowizna na rzecz syna nie zostanie zaliczona do spadku po Pani mamie.
  2. doprowadzi Pani do zawarcia umowy o zrzeczenie się spadku między Pani mamą a Pani rodzeństwem,
  3. Pani mama wydziedziczy swoich zstępnych;
  4. zostanie spisana umowa dożywocia między Pani mamą a Pani synem (musi być on pełnoletni).

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • dziesięć plus 0 =
.
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
Szukamy ambitnego prawnika »

spadek.info

prawo-budowlane.info

odpowiedziprawne.pl

ozdobne poduszki Hampton