Mamy 11 498 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Prawo rodzeństwa do zachowku i jego wielkość przy uwzględnieniu w masie spadkowej darowizny nieruchomości

Autor: Łukasz Obrał • Opublikowane: 13.01.2010

Dwanaście lat temu wspólnie z mężem otrzymaliśmy od moich rodziców nieruchomość z domem darowaną aktem prawnym. Mama wtedy mówiła, że jej pozostałe dwie córki (czyli moje siostry) nie powinny się domagać spłaty z domu zachowku, ponieważ rodzice pomagali im wybudować własne domy bez dokumentowania tego (niestety). Teraz jednak słyszę od sióstr opinie, że i tak coś po śmierci mamy (bo tata już nie żyje) będzie się im należeć. Dom jest stary, sprzed ponad osiemdziesięciu lat, a ja włożyłam w niego oszczędności życia, żeby dało się w nim mieszkać. Poza tym w 2002 r. zmarł mój mąż i dwa lata temu postanowiłam wszystko uregulować w sądzie podczas postępowania spadkowego. Na dzień dzisiejszy ja mam 1/2 ze swojej części, oraz 1/6 po mężu, a także moje dwie małoletnie córki też po 1/6. Proszę o pilną odpowiedź: czy i w jakim stopniu moje siostry mogą domagać się prawa do zachowku?


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Zgodnie z art. 991 § 1 Kodeksu cywilnego zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek).

 

Według § 2 art. 991 K.c., jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.

 

Według art. 993 Kodeksu cywilnego, przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów i poleceń, natomiast dolicza się do spadku, stosownie do przepisów poniższych, darowizny uczynione przez spadkodawcę.

 

Zgodnie z art. 994 § 1 Kodeksu cywilnego, przy obliczaniu zachowku nie dolicza się do spadku drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych, ani dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, darowizn na rzecz osób niebędących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku.

 

Z powyższych przepisów wynika, iż jeżeli Pani siostry nie otrzymają należnego im zachowku w drodze spadkobrania (jeżeli zostaną powołane do spadku) lub w drodze zapisu lub darowizny, będą mogły o ten zachowek wystąpić w stosunku do Pani. Taka sytuacja będzie miała miejsce wówczas, jeżeli przekazana Pani i mężowi nieruchomość wyczerpywała cały majątek (wartość spadku po rodzicach będzie równa 0), a siostry nie otrzymały żadnych darowizn od rodziców.

 

W pytaniu pisze Pani, że rodzice pomagali siostrom wybudować domy, co oznacza, że dokonywali oni darowizn środków pieniężnych na ich rzecz. Jeżeli były to darowizny nieudokumentowane, będzie Pani miała bardzo duże problemy z udowodnieniem, że te darowizny zostały dokonane. Poniżej przedstawiam sytuację związaną z zachowkiem w wariancie, jeżeli nie udałoby się Pani (co jest najbardziej prawdopodobne) udowodnić tego, że rodzice przekazywali nieodpłatnie pieniądze na rzecz sióstr.

 

Zachowek należy obliczyć po każdym z rodziców osobno.

 

Jak wynika z Pani listu, rodzice podarowali Pani i mężowi wspólną nieruchomość (a więc przyjmuję, iż nieruchomość była składnikiem majątku wspólnego małżeńskiego).

 

Należy brać pod uwagę zachowek należny siostrom po każdym z rodziców z osobna.

 

I tak należy przyjąć, że Pani ojciec podarował swój udział 1/4 w nieruchomości na rzecz Pani i męża, a więc na Państwa majątek wspólny. Należy taką sytuację traktować, że w wyniku darowizny Pani nabyła 1/2 z tego, co darował Pani ojciec (a więc 1/4 udziału w nieruchomości), a Pani mąż również 1/4 udziału w nieruchomości.

 

Po Pani ojcu, jeżeli nie zostawił testamentu, dziedziczy Pani mama, Pani oraz dwie siostry, każda z Pań po 1/4 udziału w spadku.

 

Jeżeli Pani ojciec nie pozostawił żadnego majątku i przyjmując, iż nie dokonał żadnych darowizn na rzecz sióstr, to zaliczając darowiznę do spadku, siostry mogą żądać od Pani zachowku po 1/2 z tego, co odziedziczyłyby po ojcu, gdyby nie dokonał darowizny (a więc z 1/4 udziału w spadku, który im przysługuje jako spadkobierczyniom ustawowym) lub 2/3 z tego, jeżeli w chwili śmierci ojca były trwale niezdolne do pracy.

 

Jeżeli Pani ojciec zmarł po upływie 10 lat od dokonania darowizny, to, ze względu na to że Pani mąż nie był spadkobiercą, darowizny na rzecz męża nie będzie doliczało się do spadku.

 

W takim wypadku do spadku zostanie zaliczona darowizna udziału 1/4 w nieruchomości, która została dokonana na Pani rzecz.

 

Wobec powyższego siostry mogłyby żądać od Pani zachowku odpowiadającego wartości 1/32 nieruchomości (1/2 z 1/4 udziału w spadku z 1/4 udziału w nieruchomości) lub wartości udziału 1/24 nieruchomości, jeżeli w chwili śmierci ojca były trwale niezdolne do pracy (2/3 z 1/4 udziału w spadku z 1/4 udziału w nieruchomości).

 

Jeżeli Pani ojciec zmarł przed upływem 10 lat od dokonania darowizny, to do spadku zaliczy się udział 1/2 w nieruchomości, który został przez ojca darowany Pani i mężowi.

 

W takim przypadku siostry będą mogły żądać zachowku odpowiadającego wartości 1/16 udziału w nieruchomości (1/2 z 1/4 udziału w spadku z 1/2 udziału w nieruchomości lub 1/12 wartości nieruchomości, jeżeli w chwili śmierci ojca były trwale niezdolne do pracy (2/3 z 1/4 udziału w spadku z 1/2 udziału w nieruchomości).

 

Należy też pamiętać, iż roszczenie o zachowek przedawnia się z upływem 3 lat od dnia śmierci spadkodawcy (w przypadku gdy nie pozostawił testamentu). Jeżeli od śmierci ojca upłynęło już ponad 3 lata, to, jako że roszczenie o zachowek się przedawniło, siostry nie będą w stanie dochodzić skutecznie w sądzie swoich roszczeń. Jeżeli złożą pozew o zapłatę zachowku do sądu, a Pani podniesie zarzut przedawnienia, sąd oddali powództwo.

 

Zgodnie z art. 995 Kodeksu cywilnego, wartość przedmiotu darowizny, która jest doliczana do spadku, oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku.

 

Zgodnie z powyższym w celu ustalenia wartości należnego zachowku należy przyjąć stan nieruchomości, w jakim znajdowała się w chwili darowizny (bez nakładów poczynionych przez Panią i męża po nabyciu nieruchomości) i do tego stanu zastosować obecne ceny (czyli, ile dziś kosztowałaby nieruchomość w stanie, w jakim znajdowała się w chwili dokonania darowizny).

 

Również po Pani mamie siostrom będzie się należał zachowek obliczony od wartości 1/4 udziału w nieruchomości, jaki podarowała Pani. Części darowizny na rzecz Pani męża nie będzie się doliczało do spadku, bo w chwili śmierci Pani mamy upłynie więcej niż 10 lat od dokonania darowizny.

 

Spadkobiercami ustawowymi Pani mamy jest Pani i siostry każda w 1/3 udziału. Zachowek, jaki siostrom będzie przysługiwał po śmierci mamy, to 1/24 wartości nieruchomości (1/2 z 1/3 udziału w spadku z 1/4 udziału w nieruchomości zaliczonego do spadku) lub 1/18 wartości nieruchomości (2/3 z 1/3 udziału w spadku z 1/4 udziału w nieruchomości zaliczonego do spadku).

 

Oczywiście, jeżeli siostry wystąpią o zachowek po ojcu i mamie będzie mogła Pani żądać zaliczenia na należny im zachowek tego, co rodzice im dali na wybudowanie domów. Jednak, jak już wspomniałem, będzie trudno udowodnić te darowizny.

 

Jeszcze raz podkreślę, że wartość przedmiotu darowizny, która jest doliczana do spadku, oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku. Jeżeli siostry wystąpią o zachowek, to wówczas Pani nakłady na nieruchomość nie zostaną uwzględnione. Wysokość zachowku będzie ustalana biorąc pod uwagę ceny dzisiejsze, ale z uwzględnieniem stanu, w jakim znajdowała się nieruchomość w chwili dokonania darowizny.

 

O zachowek siostry będą się mogły ubiegać, jeżeli nie zostały (zostaną) wydziedziczone.

 

Według art. 1008 Kodeksu cywilnego, spadkodawca może w testamencie pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców zachowku (wydziedziczenie), jeżeli uprawniony do zachowku:

 

  1. wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego;
  2. dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci;
  3. uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.

 

Gdyby zaistniały powyższe przesłanki, a Pani mama w testamencie wydziedziczyłaby siostry, to zostałyby one pozbawione prawa do zachowku.

 

Jako spadkobierczyni odpowiada Pani za zachowek w pierwszej kolejności. Pani mąż, a teraz jego spadkobiercy  nie będą odpowiadać za zachowek po mamie, ponieważ darowizna, jaką otrzymał on od Pani mamy, nie będzie zaliczona do spadku, bo została dokonana przed ponad 10 laty.

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • siedem + II =
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
Szukamy ambitnego prawnika »