.
Mamy 12 503 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Prawo do zachowku a mieszkanie, na którego zakup przekazałem środki

Autor: Łukasz Poczyński • Opublikowane: 22.01.2010

Ojczym i mama podarowali mi mieszkanie własnościowe. Sporządzono akt notarialny, w którym zaznaczono, że do śmierci mają prawo nieodpłatnie mieszkać w tym lokalu. Kilka miesięcy temu zmarł ojczym, a wkrótce później – moja mama. Mama posiadała oszczędności, do których upoważniła mojego brata, a swojego syna z drugiego małżeństwa (czyli ze związku z ojczymem). Mam też siostrę – jesteśmy rodzeństwem z pierwszego małżeństwa naszej mamy. Obecnie siostra i brat domagają się ode mnie zachowku – czy mają do niego prawo? Dodam jeszcze, że mama ode mnie otrzymała pieniądze na wykup mieszkania od gminy kilka lat temu (nie mam dokumentu potwierdzającego ten fakt, ale rodzeństwo o tym wie).


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Jeśli w przedmiotowej sprawie spadkodawcy nie pozostawili po sobie testamentów, będziemy mieli do czynienia z dziedziczeniem ustawowym wedle reguł przewidzianych w Kodeksie cywilnym (w skrócie K.c.).

 

Zgodnie z art. 931 § 1 K.c. „w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku”.

 

Powyższy artykuł przewiduje, że w pierwszej kolejności powołane do spadku są dzieci spadkodawcy oraz małżonek (jeżeli jeszcze żyje, co w opisywanej sprawie nie ma miejsca).

 

Natomiast zgodnie z art. 991 § 1 K.c. „zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek)”.

 

Według § 2 art. 991 K.c. „jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia”.

 

W zdecydowanej większości przypadków z zachowkiem mamy do czynienia przy dziedziczeniu testamentowym, to znaczy wówczas gdy spadkodawca sporządził testament i powołał do dziedziczenia osoby spoza kręgu bliskich krewnych, odsuwając tych ostatnich od dziedziczenia w ogóle.

 

Nie jest jednak wykluczone, że kwestia zachowku pojawi się przy spadkobraniu ustawowym – dotyczy to sytuacji, gdy udział spadkowy członka najbliższej rodziny nie pokrywa należnego mu z ustawy zachowku. Jeżeli darowana nieruchomość wyczerpuje cały lub prawie cały majątek, który spadkodawca pozostawił w spadku, to wówczas nie jest wykluczone, ze uprawnionemu należał się będzie zachowek. Trzeba bowiem pamiętać, że bardzo istotne podczas ustalania zachowku jest określenie wartości schedy, od której będzie on wyliczony. Od tego zależy, jaki komu przysługuje zachowek, kto i ile ma komu dopłacić. Na tę wartość składa się nie tylko to, co spadkodawca pozostawił w chwili śmierci. Uwzględnia się także wartość darowizn, i to nawet poczynionych na rzecz osób obcych.

 

Jak stwierdził Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 07.07.1964 r. (sygn. akt I CR 691/62), wartość aktywów spadkowych równa zeru nie musi wyłączać możliwości dochodzenia zachowku przez uprawnionego. Podstawę obliczenia zachowku bowiem może wówczas stanowić wartość darowizn dokonanych przez spadkodawcę, jeżeli zachodzą podstawy doliczenia określone w art. 993-995 K.c. Zgodnie z art. 993 K.c. „przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów i poleceń, natomiast dolicza się do spadku darowizny uczynione przez spadkodawcę”.

 

Zawsze dolicza się do wartości spadku wszystkie darowizny uczynione na rzecz spadkobierców i osób uprawnionych do zachowku bez względu na to, kiedy ich dokonano.

 

Dochodzenie roszczeń z tytułu zachowku następuje w drodze sądowej w trybie postępowania procesowego. Jeśli więc Pana siostra czy brat domagają się od Pana zachowku, to powinni w tym celu wnieść pozew do sądu.

 

W tym miejscu pragnę zwrócić uwagę na argumenty, których może Pan użyć do obrony w ewentualnym procesie sądowym o zachowek.

 

Mianowicie w przedmiotowej sprawie istotny jest fakt, że pieniądze na zakup mieszkania pochodziły faktycznie od Pana. Choć więc formalnie nabywczynią mieszkania była matka, faktycznie kupno następowało na rzecz Pana jako syna, czyli miało miejsce tzw. firmanctwo.

 

Uważam, że fakt ten powinien być przez Pana zgłoszony w ewentualnym postępowaniu sądowym i wzięty pod uwagę przez sąd przy ustalaniu wysokości zachowku. Oczywiście powinien Pan postarać się wykazać przed sądem za pomocą wszelkich dozwolonych środków dowodowych (np. w postaci zeznań świadków), że to od Pana pochodziły pieniądze na wykup lokalu. Ponadto zgodnie z tym, co napisałem wcześniej, nie można żądać zachowku w sytuacji, gdy uprawniony otrzymał z majątku zmarłego korzyść majątkową, przy czym nie ma znaczenia, w jakiej postaci roszczenia uprawnionego z tytułu zachowku zostały zaspokojone.

 

Z pytania wynika, że Pana mama wydała bankowi dyspozycję na wypadek śmierci na rzecz Pana brata. Dyspozycja na wypadek śmierci polega na tym, że posiadacz rachunku zleca na piśmie bankowi, aby po jego śmierci wypłacił określoną kwotę wskazanym przez siebie osobom. Uprawnionymi mogą być: małżonek, wstępni, zstępni lub rodzeństwo.

 

Kwota wypłacona przez bank osobom uprawnionym w dyspozycjach na wypadek śmierci nie wchodzi do spadku po posiadaczu rachunku. Zasada ta obowiązuje bez względu na to, czy osoba wskazana w dyspozycji dziedziczy z mocy ustawy albo testamentu spadek po posiadaczu rachunku. Kwota, którą brat otrzymał z banku, powinna być jednak uwzględniona przy ewentualnym ustalaniu zachowku na jego rzecz.

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • 0 + 0 =
.
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
Szukamy ambitnego prawnika »