Mamy 11 279 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Prawo do odmowy zeznań

Autor: Łukasz Drzewiecki • Opublikowane: 16.12.2013

Prawo do odmowy składania zeznań może przysługiwać różnym osobom zarówno w toku postępowania karnego, jak i cywilnego. Prawo to będzie przyjmowało różny kształt w zależności od charakteru, w jakim dana osoba w postępowaniu występuje.



Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Prawo oskarżonego (podejrzanego) do odmowy składania wyjaśnień

 

Zgodnie z art. 71 § 1 Kodeksu postępowania karnego1 za podejrzanego uważa się osobę, co do której wydano postanowienie o przedstawieniu zarzutów albo której bez wydania takiego postanowienia postawiono zarzut w związku z przystąpieniem do przesłuchania w charakterze podejrzanego. Natomiast zgodnie z art. 71 § 2 K.p.k. za oskarżonego uważa się osobę, przeciwko której wniesiono oskarżenie do sądu, a także osobę, co do której prokurator złożył wniosek o warunkowe umorzenie postępowania. W odniesieniu do składania wyjaśnień oskarżonemu i podejrzanemu przysługują takie same prawa, o czym przesądza art. 71 § 3 K.p.k.

 

Podstawą do określenia uprawnień oskarżonego (podejrzanego) w postępowaniu dowodowym jest art. 74 § 1 K.p.k., zgodnie z którym oskarżony nie ma obowiązku dowodzenia swej niewinności ani obowiązku dostarczania dowodów na swoją niekorzyść. W odniesieniu do składania wyjaśnień uprawnienie to konkretyzuje art. 175 § 1 K.p.k., zgodnie z którym oskarżony (podejrzany) bez podania powodów może odmówić odpowiedzi na poszczególne pytania lub odmówić składania wyjaśnień. Prawo to przysługuje zarówno na etapie postępowania przygotowawczego, jak i w postępowaniu przed sądem.

 

Prawo świadków do odmowy składania zeznań

 

Co do zasady, każda osoba wezwana w charakterze świadka ma obowiązek stawić się i złożyć zeznania. Nie wolno przesłuchiwać jako świadków:

 

  1. obrońcy oskarżonego – co do faktów, o których dowiedział się udzielając porady prawnej lub prowadząc sprawę,
  2. duchownego co do faktów, o których dowiedział się przy spowiedzi.

 

Osoby obowiązane do zachowania w tajemnicy informacji niejawnych o klauzuli tajności „tajne” lub „ściśle tajne” mogą być przesłuchane co do okoliczności, na które rozciąga się ten obowiązek, tylko po zwolnieniu tych osób od obowiązku zachowania tajemnicy przez uprawniony organ przełożony (przy czym zwolnienia wolno odmówić tylko wtedy, gdyby złożenie zeznania wyrządzić mogło poważną szkodę państwu). Sąd lub prokurator może zwrócić się do właściwego naczelnego organu administracji rządowej o zwolnienie świadka od obowiązku zachowania tajemnicy.

 

Natomiast osoby obowiązane do zachowania w tajemnicy informacji niejawnych o klauzuli tajności „zastrzeżone” lub „poufne” lub tajemnicy związanej z wykonywaniem zawodu lub funkcji mogą odmówić zeznań co do okoliczności, na które rozciąga się ten obowiązek, chyba że sąd lub prokurator zwolni te osoby od obowiązku zachowania tajemnicy.

 

Osoby obowiązane do zachowania tajemnicy notarialnej, adwokackiej, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lekarskiej, dziennikarskiej lub statystycznej mogą być przesłuchiwane co do faktów objętych tą tajemnicą tylko wtedy, gdy jest to niezbędne dla dobra wymiaru sprawiedliwości, a okoliczność nie może być ustalona na podstawie innego dowodu.

 

Zwolnienie dziennikarza od obowiązku zachowania tajemnicy nie może dotyczyć danych umożliwiających identyfikację osoby stanowiącej źródło jego informacji, jeżeli osoba ta zastrzegła nieujawnianie powyższych danych (zasady tej nie stosuje się w przypadku, gdy przesłuchanie ma dotyczyć popełnienia przestępstwa z art. 240 § 1 Kodeksu karnego2 – niezawiadomienie o przestępstwie). Odmowa przez dziennikarza ujawnienia danych, o których mowa powyżej, nie uchyla jednak jego odpowiedzialności za przestępstwo, którego dopuścił się publikując informację.

 

Prawo odmowy zeznań przysługujące osobom najbliższym oraz współoskarżonemu

 

Prawo odmowy zeznań przysługuje również osobom najbliższym dla oskarżonego. Przy czym osobą najbliższą w rozumieniu Kodeksu postępowanie karnego jest małżonek, wstępny, zstępny, rodzeństwo, powinowaty w tej samej linii lub stopniu, osoba pozostająca w stosunku przysposobienia oraz jej małżonek, a także osoba pozostająca we wspólnym pożyciu. Prawo odmowy zeznań trwa mimo ustania małżeństwa lub przysposobienia.

 

Prawo odmowy zeznań przysługuje także świadkowi, który w innej toczącej się sprawie jest oskarżony o współudział w przestępstwie objętym postępowaniem.

 

Prawo odmowy zeznań w postępowaniu cywilnym

 

Zgodnie z art. 261 Kodeksu postępowania cywilnego3, nikt nie ma prawa odmówić zeznań w charakterze świadka, z wyjątkiem małżonków stron, ich wstępnych, zstępnych i rodzeństwa oraz powinowatych w tej samej linii lub stopniu, jak również osób pozostających ze stronami w stosunku przysposobienia. Prawo odmowy zeznań trwa po ustaniu małżeństwa lub rozwiązaniu stosunku przysposobienia. Jednakże odmowa zeznań nie jest dopuszczalna w sprawach o prawa stanu, z wyjątkiem spraw o rozwód.

 

Ponadto świadek może odmówić odpowiedzi na zadane mu pytanie, jeżeli zeznanie mogłoby narazić jego lub jego bliskich, na odpowiedzialność karną, hańbę lub dotkliwą i bezpośrednią szkodę majątkową albo jeżeli zeznanie miałoby być połączone z pogwałceniem istotnej tajemnicy zawodowej. Duchowny może natomiast odmówić zeznań co do faktów powierzonych mu na spowiedzi.

 

 

 

 

_____________________

1 Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, z późn. zm.)

2 Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, z późn. zm.)

3 Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, z późn. zm.)


Stan prawny obowiązujący na dzień 16.12.2013


Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • VI minus 2 =

 

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
wizytówka Szukamy ambitnego prawnika »