.
Mamy 12 389 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Prawo do dziedziczenia a prawo do zachowku

Autor: Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 30.04.2015

W 1999 r. moi dziadkowie dokonali darowizny na moją rzecz – dotyczyło to mieszkania. Babcia zmarła w maju 2009 r., dziadek w marcu 2011 r. Odbyła się sprawa o dziedziczenie, z której otrzymałem prawo dziedziczenia po ojcu, który zmarł w 1995 r. (1/3 do podziału z siostrą). Czy przysługuje mi zachowek? W jakiej wysokości??


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Zgodnie z art. 991 § 1 Kodeksu cywilnego (w skrócie K.c.) zstępnym (dzieci, wnuki są zstępnymi), małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się – jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału darowiznę (zachowek).

 

Według § 2 art. 991 K.c. „jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia”.

 

Zgodnie z art. 1000 K.c.:

 

„§ 1. Jeżeli uprawniony nie może otrzymać należnego mu zachowku od spadkobiercy lub osoby, na której rzecz został uczyniony zapis windykacyjny, może on żądać od osoby, która otrzymała od spadkodawcy darowiznę doliczoną do spadku, sumy pieniężnej potrzebnej do uzupełnienia zachowku. Jednakże obdarowany jest obowiązany do zapłaty powyższej sumy tylko w granicach wzbogacenia będącego skutkiem darowizny.

 

§ 2. Jeżeli obdarowany sam jest uprawniony do zachowku, ponosi on odpowiedzialność względem innych uprawnionych do zachowku tylko do wysokości nadwyżki przekraczającej jego własny zachowek.

 

§ 3. Obdarowany może zwolnić się od obowiązku zapłaty sumy potrzebnej do uzupełnienia zachowku przez wydanie przedmiotu darowizny”.

 

Z powyższych przepisów wynika, że zobowiązany do zapłaty zachowku jest spadkobierca i osoba, która otrzymała od spadkodawcy darowiznę doliczoną do spadku.

 

I teraz powstaje pytania, czy jest Pan w świetle prawa traktowany jako spadkobierca, czy jako osoba, która otrzymała darowiznę od zmarłych spadkodawców, ale spadkobiercą nie jest.

 

Istotnym w Pana sprawie będzie § 2 art. 931 K.c.:

 

„§ 1. W pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku.

 

§ 2. Jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Przepis ten stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych”.

 

Jak wynika z opisu sprawy, Pana ojciec zmarł przed śmiercią jego rodziców, a więc po śmierci Pana dziadków udział, który przypadałby Pana ojcu, dziedziczą jego dzieci, w tym i Pan, czyli jest Pan w świetle prawa spadkobiercą po śmierci babci i dziadka.

 

W kwestii zachowku należy wziąć pod uwagę, prócz art. 991 Kodeksu cywilnego, także inne przepisy Kodeksu cywilnego, w szczególności art. 994, 1000 i 1001.

 

Według art. 993 K.c. „przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów ani poleceń, natomiast dolicza się do spadku, stosownie do przepisów poniższych, darowizny uczynione przez spadkodawcę”.

 

Zgodnie z art. 994 § 1 K.c. „przy obliczaniu zachowku nie dolicza się do spadku drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych, ani dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, darowizn na rzecz osób niebędących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku”.

 

Darowizna mieszkania dla Pana jako wnuka uczyniona przez dziadków będzie zaliczana do spadku, jeżeli nie jest to drobna darowizna, zwyczajowo w danych stosunkach przyjęta (oczywiście darowizna nieruchomości taką nie jest) i jeżeli została dokonana na rzecz spadkobiercy.

 

Zaznaczę, że gdyby Pana ojciec żył, wówczas Pan nie byłby spadkobiercą, a byłby nim Pana ojciec. Tym samym nie musiałby Pan płacić zachowku, ponieważ darowizna nie byłaby brana pod uwagę na poczet zachowku z uwagi na upływ 10 lat od jej poczynienia do śmierci każdego z dziadków. Jednakże w sytuacji, gdy Pana ojciec zmarł, do Pana jako bezpośredniego spadkobiercy dziadków 1-letni termin „przedawnienia” nie ma zastosowania.

 

Przy obliczaniu zachowku do spadku po każdym ze spadkodawców należy doliczyć darowizny, których oni dokonali za życia.

 

Dlatego też do ostatecznego obliczenia wartości zachowku należy najpierw obliczyć wartość spadku zgodnie z jego stanem (składnikami, wierzytelnościami oraz długami) w chwili śmierci spadkodawcy, po czym obliczyć wartość tego spadku po cenach aktualnych (cenach spełnienia roszczenia o zapłatę zachowku) i dopiero dokonać kalkulacji ułamkowej wartości tego spadku stanowiącej odpowiedni zachowek.

 

Nie ma ustawowego obowiązku dokonywania obliczenia wartości składników majątku spadku i zachowku przez rzeczoznawcę i obliczenia takiego można dokonać samodzielnie. W razie jakiegokolwiek sporu pomiędzy spadkobiercami a osobami zobowiązanym do zachowku co do jego wysokości, niezbędne może się jednak okazać przeprowadzenie postępowania sądowego, w którym sąd może posiłkować się wiedzą biegłego – wówczas on wycenia wartość spadku i należnego zachowku.

 

Sposób na wyliczenie zachowku jest następujący. Wartość spadku ustalona dla potrzeb obliczenia zachowku (wartość spadku + wartość darowizn) x (razy) udział danego spadkodawcy wynikający z dziedziczenia ustawowego x (razy) ułamek należnego zachowku (1/2 lub 2/3) - (minus) darowizny (lub wartość spadku który otrzymał uprawniony do zachowku w spadku) dla uprawnionego do zachowku = wartość zachowku.

 

W Pana sprawie należy brać pod uwagę zachowek należny siostrom po każdym z dziadków z osobna.

 

Zachowek po śmierci Pana babci – w skład spadku po babci wejdzie 1/2 udziału w nieruchomości. Po śmierci babci dziedziczyło 2 dzieci, mąż i Pan z siostrą (udział który by przypadł Panu ojcu, gdyby żył na dzień śmierci babci), czyli każdy ze spadkobierców odziedziczył po 1/4 udziału w spadku. A więc zachowek dzieciom babci będzie należał się w wysokości 1/8 (1/4 udziału z 1/2) w sytuacji, jeśli w chwili śmierci babci byli pełnoletni i zdolni do pracy lub 1/6 (1/4 udziału z 2/3) jeśli byli małoletni lub niezdolny do pracy na dzień śmierci spadkodawcy.

 

Czyli de facto po śmierci babci 1/8 lub 1/6 zachowku będzie liczona od 1/2 wartości udziału w nieruchomości, który był przekazany Panu w darowiźnie.

 

Zachowek po śmierci Pana dziadku – w skład spadku po dziadku wejdzie 1/2 udziału w nieruchomości. Po śmierci dziadka dziedziczyły 2 dzieci i Pan z siostrą (udział, który przypadałby Pana ojcu, gdyby żył na dzień śmierci dziadka), czyli każdy ze spadkobierców odziedziczył po 1/3 udziału w spadku. A więc zachowek dzieciom dziadka będzie należał się w wysokości 1/6 (1/3 udziału z 1/2) w sytuacji, jeśli spadkobiercy byli pełnoletni i zdolni do pracy lub 2/9 (1/3 udziału z 2/3) jeśli spadkobiercy byli małoletni lub niezdolni do pracy na dzień śmierci spadkodawcy.

 

Czyli po śmierci dziadka 1/6 lub 2/9 zachowku będzie liczona od wartości 1/2 udziału w nieruchomości, która była przekazana Panu w darowiźnie.

 

Należy wziąć pod uwagę § 1 art. 995 K.c., zgodnie z którym „wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku”.

 

Zgodnie z art. 1007 § 1 K.c. „roszczenie uprawnionego z tytułu zachowku przedawnia się z upływem 5 lat od dnia ogłoszenia testamentu”.

 

Natomiast stosownie do § 2 cytowanego artykułu „roszczenie przeciwko osobie obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanej od spadkodawcy darowizny przedawnia się z upływem lat pięciu od otwarcia spadku”.

 

W dniu 23 października 2011 r. wprowadzone zostały zmiany w Kodeksie cywilnym, które zmieniły w sposób istotny dotychczasowe przepisy odnoszące się do przedawnienia roszczenia o zachowek. Do 23 października 2011 roku obowiązywał trzyletni termin przedawnienia roszczenia o zachowek, a nie pięcioletni a więc takie roszczenia szybciej ulegały przedawnieniu.

 

Od dnia wejścia w życie zmian do art. 1007 K.c. roszczenia uprawnionego z tytułu zachowku oraz roszczenia spadkobierców o zmniejszenie zapisów zwykłych i poleceń przedawniają się z upływem lat pięciu od ogłoszenia testamentu lub pięciu lat od dnia otwarcia spadku (czyli zasadniczo śmierci spadkodawcy).

 

Nowy pięcioletni termin przedawniania roszczenia o zachowek ma zastosowanie również do roszczeń o zachowek powstałych przed dniem wejścia zmian do K.c., a więc przed dniem 23 października 2011 r., a które w tym dniu nie były jeszcze przedawnione.

 

Na dzień dzisiejszy zachowek po śmierci dziadka i babci jeszcze się nie przedawnił. Zachowek po babci przedawni się w maju 2014 roku, a dziadka w marcu 2016 roku.

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • 0 plus 4 =
.
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
Szukamy ambitnego prawnika »