Mamy 11 498 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Darowizna ziemi rolnej od rodziców

Autor: Łukasz Poczyński • Opublikowane: 14.12.2009

Proszę o wyjaśnienie zagadnień związanych z darowizną ziemi rolnej od rodziców. Mój ojciec miał troje dzieci (córkę, czyli mnie, i dwóch synów). W 1975 roku, w związku z przejściem na emeryturę, był zmuszony przekazać swoją ziemię rolną na syna (tylko on mógł być obdarowany, bowiem jako jedyny z nas posiadał przygotowanie rolnicze), aby otrzymać świadczenia emerytalne. Tata zmarł wkrótce potem. Zastanawiam się, czy po tylu latach mam jakieś prawo do tej ziemi rolnej? Jeśli tata przepisał na brata grunty, to czy do brata należą też położone na nich budynki i maszyny rolnicze (nie było o nich mowy w akcie notarialnym)? Kto dziedziczy po bracie, jeśli nigdy się nie ożenił i nie miał dzieci?


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Pyta Pani o zagadnienia związane z „darowizną ziemi rolnej od rodziców”. W przedmiotowej sprawie należałoby rozważyć, czy w związku z dokonaniem darowizny gospodarstwa rolnego powstaje z tego tytułu roszczenie spadkobierców (w tym Pani) o zapłatę zachowku. Zgodnie bowiem z art. 991 Kodeksu cywilnego (w skrócie K.c.) „zstępnym (czyli dzieciom, wnukom), małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek)”.

 

Jeżeli wyżej wymienione osoby nie otrzymały należnego im zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje im przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.

 

Bardzo istotne podczas ustalania zachowku jest określenie wartości schedy, od której będzie on wyliczony. Od tego zależy, jaki komu przysługuje zachowek, kto i ile ma komu dopłacić. Na tę wartość składa się nie tylko to, co spadkodawca pozostawił w chwili śmierci.

 

Zgodnie bowiem z art. 993 K.c. „przy obliczaniu zachowku dolicza się do spadku darowizny uczynione przez spadkodawcę”.

 

Zawsze dolicza się do wartości spadku wszystkie darowizny uczynione na rzecz spadkobierców i osób uprawnionych do zachowku bez względu na to, kiedy ich dokonano.

 

Proszę pamiętać, że do spraw spadkowych stosuje się prawo obowiązujące w chwili śmierci spadkodawcy.

 

W chwili śmierci spadkodawcy dziedziczenie gospodarstw rolnych podlegało szczególnym przepisom tytułu X księgi czwartej Kodeksu cywilnego (art. 1058 i nast. K.c.). Zgodnie z przepisem art. 1059 K.c. spadkobiercą gospodarstwa rolnego może być osoba, która:

 

  • stale pracuje bezpośrednio przy produkcji rolnej lub
  • ma przygotowanie zawodowe do prowadzenia produkcji rolnej lub
  • jest małoletnia bądź też pobiera naukę zawodu lub uczęszcza do szkół lub
  • jest trwale niezdolna do pracy.

 

Przepis ten (i jednocześnie wymogi przezeń stawiane spadkobiercom) stosuje się również przy ustalaniu zachowku (art. 1082 K.c.) – a to oznacza, że darowizna gospodarstwa rolnego jest brana pod uwagę przy obliczaniu zachowku jedynie w przypadku, gdy uprawniony do zachowku spełnia warunki określone w art. 1059 K.c.

 

Niezależnie od powyższego – nawet w przypadku, gdyby spadkobierca spełniał kryteria spadkobiercy gospodarstwa rolnego, to podnieść należy, że w doktrynie i orzecznictwie wskazuje się, że przekazanie następcom gospodarstwa rolnego (pod rządami zarówno obowiązujących przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, jak i przepisów obowiązujących uprzednio) nie jest typową darowizną, o której mowa w przepisie art. 993 i następnych K.c., wskutek czego nie wlicza się jej do schedy spadkowej (tak Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 19 II 1991 r., sygn. akt III CZP 4/91).

 

Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wskazał na niejednorodny charakter umowy o przekazaniu gospodarstwa rolnego następcy, zawierającej elementy prawa administracyjnego, ubezpieczeniowego i cywilnego, co przemawia przeciwko uznaniu, że z punktu widzenia uprawnień do zachowku umowa taka może być traktowana jako umowa darowizny.

 

Podobnie wypowiedział się Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 19 lipca 2006 r., sygn. akt. VI ACa 99/2006. Stwierdził on, że „umowa o przekazanie gospodarstwa rolnego następcy w zamian za świadczenie z ubezpieczenia społecznego, wobec zawarcia w niej elementów z różnych dziedzin prawa, ma niejednorodny charakter, jednakże ze względu na zakres regulacji oraz cel, jakiemu ma służyć, nie może być ona z punktu widzenia zachowku traktowana tak, jak umowa darowizny w rozumieniu przepisu art. 888 § 1 K.c., a tylko takie darowizny doliczane są do spadku przy obliczaniu zachowku po myśli przepisu art. 993 K.c.”

 

Mając na uwadze powyższe, żądanie wypłaty zachowku jest w przedstawionym stanie faktycznym bezzasadne i w przypadku skierowania powództwa do sądu – powinno zostać oddalone.

 

Na marginesie należy jednak dodać, że ewentualne roszczenie o zachowek należny po zmarłym około roku 1975 spadkodawcy uległo już przedawnieniu. Zgodnie z przepisami K.c. (art. 1007 § 1 i 2) „roszczenia uprawnionego z tytułu zachowku przedawniają się z upływem 3 lat od ogłoszenia testamentu”, a w przypadku dziedziczenia ustawowego – z upływem 3 lat od otwarcia spadku (śmierci spadkodawcy).

 

Jednocześnie należy dodać, iż powszechnie w nauce przyjmuje się, że w skład gospodarstwa rolnego nie wchodzą tylko grunty rolne, ale także zabudowania, inwentarz oraz urządzenia, czyli np. maszyny rolnicze.

 

Jeśli Pani brat nie ma żony ani dzieci, wówczas w kwestii dziedziczenia ustawowego zastosowanie znajdzie art. 932 § 3 K.c., zgodnie z którym w braku zstępnych i małżonka spadkodawcy cały spadek przypada jego rodzicom w częściach równych. Zgodnie natomiast z § 4 tego artykułu, jeżeli jedno z rodziców spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada rodzeństwu spadkodawcy w częściach równych.

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • dziesięć plus 1 =

»Podobne materiały

Przekazanie gospodarstwa rolnego w zamian za emeryturę

Mój brat chce mi przekazać gospodarstwo rolne w zamian za emeryturę rolniczą. Jakie muszę spełnić warunki i co muszę zrobić, by do tego doszło? Dodam, że pracuję w szkole.

 

Przekazanie gospodarstwa tylko jednemu dziecku

Moi rodzice prowadzą gospodarstwo rolne. Mam troje rodzeństwa, które dawno się wyprowadziło z domu rodzinnego. Rodzice wkrótce chcą mi przekazać na wyłączność swój majątek. Jakie powinny być zapisy w umowie, by do tego doprowadzić? Jak zabezpieczyć się przed roszczeniami o zachowek rodzeństwa po śmi

 

Prawo do zachowku darowizny gospodarstwa rolnego

W akcie notarialnym z 1990 r. całe gospodarstwo wraz z zabudowaniami (ponad 1 ha) zostało zapisane mojemu tacie z adnotacją, że jego ojciec (mój dziadek) ma dożywotną służebność osobistą polegającą na prawnym korzystaniu z jednego pokoju. Babcia nie żyje, mój tata ma troje rodzeństwa. Dziadek dotąd

 

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
Szukamy ambitnego prawnika »