Mamy 11 498 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Polecenie testamentowe spadkodawcy

Autor: Karol Jokiel • Opublikowane: 01.08.2013 • Zaktualizowane: 01.08.2013

Artykuł omawia kwestię możliwości zawarcia przez spadkodawcę w testamencie polecenia skierowanego do spadkobiercy oraz skutki wprowadzenia takiego zapisu do testamentu.



Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Polecenie testamentowe spadkodawcy – obok np. zapisu – jest przykładem tzw. rozrządzenia na wypadek śmierci. Problematyka tego rodzaju rozrządzeń szczegółowo unormowana została przepisami zawartymi w Tytule III, Księgi IV Kodeksu cywilnego (K.c.), czyli ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. (Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.).

 

Zgodnie z przepisem art. 941 K.c., rozrządzić majątkiem na wypadek śmierci można jedynie przez testament, przy czym dokument ten może zawierać rozrządzenia tylko jednego spadkodawcy. Zatem – zgodnie z przytoczoną w poprzednim zdaniu zasadą – również polecenie spadkodawcy, jako przykład rozrządzenia na wypadek śmierci, dla swej skuteczności znaleźć się musi w ważnym i prawidłowo sporządzonym testamencie.

 

Czym jest polecenie testamentowe? Ustawową definicję tego rodzaju rozrządzenia na wypadek śmierci zawiera przepis art. 982 K.c., zgodnie z którym spadkodawca może w testamencie włożyć na spadkobiercę lub na zapisobiercę (tzn. osobę, na rzecz której spadkobierca spełnił świadczenie majątkowe z nakazu samego spadkodawcy, po śmierci tego ostatniego) obowiązek oznaczonego działania lub zaniechania, nie czyniąc nikogo wierzycielem.

 

Treść polecenia testamentowego może być różna. Polecenie testamentowe może nakładać na spadkobiercę lub na zapisobiercę obowiązek mający na uwadze interes określonej osoby, grupy osób lub nawet całej zbiorowości (np. użycie w określony sposób uzyskanej wartości majątkowej na cel dobroczynny), albo obowiązek mający na uwadze interes samego spadkodawcy (np. ufundowanie tablicy pamiątkowej ku jego czci).

 

Co do zasady należy przyjąć, że obowiązek wykonania polecenia powstaje z chwilą otwarcia spadku (tj. śmierci spadkodawcy), przy czym w przypadku, gdy obciążonym poleceniem jest zapisobierca (wyjaśnienie tego zwrotu wyżej) może on powstrzymać się z jego wykonaniem aż do chwili realizacji na jego rzecz zapisu przez spadkobiercę (art. 983 K.c.).

 

Polecenie testamentowe, które w chwili otwarcia spadku (śmierci spadkodawcy) jest niemożliwe do wykonania, a także polecenie o treści sprzecznej z prawem lub zasadami współżycia społecznego (zasadami moralnymi) jest bezwzględnie nieważne.

 

Niewykonanie polecenia testamentowego, innego niż wskazane w akapicie poprzednim, nie powoduje automatycznego powstania odpowiedzialności odszkodowawczej osoby nim obciążonej. Ściśle określone przez przepisy prawa podmioty zostały jednak, na wypadek zaistnienia takiej sytuacji, uprawnione do żądania od obciążonego, by polecenie wykonał. Zgodnie z przepisem art. 985 K.c. wykonania polecenia może żądać każdy ze spadkobierców, jak również wykonawca testamentu (jeżeli został ustanowiony przez spadkodawcę), chyba że polecenie ma wyłącznie na celu korzyść samego, obciążonego poleceniem. Gdy polecenie testamentowe ma na względzie interes społeczny, jego wykonania może żądać także właściwy organ państwowy. Każdy z podmiotów wskazanych przez przepis art. 985 K.c., jako swojego rodzaju „strażnik” prawidłowego wykonania polecenia testamentowego spadkodawcy, jest samodzielnie uprawniony do ewentualnego wytoczenia powództwa o wykonanie tego polecenia.

 

Możliwość wytoczenia powództwa przez jednego ze „strażników” jest jedyną, ustawową sankcją niewykonania polecenia przez obciążonego. W praktyce przyjmuje się jednak, że spadkodawca w samym testamencie może nadto zastrzec, iż obciążony, w razie niewykonania polecenia testamentowego, np. traci prawo do należnej mu części spadku (jeżeli obciążonym poleceniem jest spadkobierca) lub zapisu (jeżeli obciążonym jest zapisobierca).

 

Kodeks cywilny przewidział i dopuścił sytuację, w której zapisobierca, obciążony poleceniem, może nie być zainteresowany realizacją na jego rzecz zapisu, a to chociażby ze względu na treść polecenia, które musiałby wtedy wykonać. W takich okolicznościach spadkobierca, zwolniony od obowiązku wykonania zapisu, powinien, w braku odmiennej woli spadkodawcy wyrażonej w testamencie, samemu polecenie wykonać (art. 984 K.c.). Spadkobierca zostanie zwolniony z obowiązku wypełnienia polecenia tylko wtedy, gdy uzasadnia to treść tego obowiązku (np. podjęcie określonych działań uzależnione było od osobistych umiejętności, wiedzy lub doświadczenia zapisobiercy).

 

Kończąc, należy wskazać, że spadkodawca może w każdej chwili odwołać zarówno cały testament, jak i jego poszczególne postanowienia (art. 943 K.c.). Zakres unormowania przytoczonego przepisu obejmuje oczywiście również możliwość odwołania polecenia testamentowego. W tym kontekście warto wskazać, że odwołanie testamentu może nastąpić bądź w ten sposób, że spadkodawca sporządzi nowy testament, bądź też w ten sposób, że – w zamiarze odwołania – testament zniszczy lub pozbawi go cech, od których zależy jego ważność, bądź wreszcie w ten sposób, że dokona w testamencie zmian, z których wyraźnie wynikać będzie wola odwołania jego postanowień (art. 946 K.c.).


Stan prawny obowiązujący na dzień 01.08.2013


Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • 2 - X =

 

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
Szukamy ambitnego prawnika »