.
Mamy 12 389 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Podział majątku wspólnego małżonków w razie rozwodu

Autor: Tomasz Krupiński • Opublikowane: 03.04.2015

Proszę o objaśnienie kwestii podziału majątku wspólnego małżonków w razie rozwodu. Chodzi w szczególności o jednoosobową firmę założoną przez męża w trakcie małżeństwa. Czy na przykład samochód osobowy zakupiony na firmę za zgodą małżonki wchodzi do wspólnego majątku dorobkowego małżonków i podlegać będzie podziałowi w razie rozwodu? To samo dotyczy wszystkich innych składniki majątku nabytych na rzecz firmy, czyli środków trwałych.


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Podaje Pan, że działalność została założona w trakcie trwania wspólności, jednak brak informacji na temat tego, z jakiego majątku (osobistego czy też wspólnego) pochodziły nakłady na założenie działalności.

 

Na początku należy zaznaczyć, iż kwestie przynależności przedmiotów majątkowych do majątków osobistych bądź wspólnego małżonków są uregulowane w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym (K.r.o.).

 

Stosownie do art. 31 § 1 K.r.o. – z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny).

 

Do majątku wspólnego należą w szczególności:

 

  1. pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków,
  2. dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków,
  3. środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków,
  4. kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

 

Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków.

 

Zgodnie z art. 33 tej ustawy – do majątku osobistego każdego z małżonków należą:

 

  1. przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej,
  2. przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił,
  3. prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom,
  4. przedmioty majątkowe służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków,
  5. prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie,
  6. przedmioty uzyskane z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia albo z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę; nie dotyczy to jednak renty należnej poszkodowanemu małżonkowi z powodu całkowitej lub częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej albo z powodu zwiększenia się jego potrzeb lub zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość,
  7. wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej jednego z małżonków,
  8. przedmioty majątkowe uzyskane z tytułu nagrody za osobiste osiągnięcia jednego z małżonków,
  9. prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy,
  10. przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

 

To, z jakiego majątku pochodziły nakłady na działalność, będzie miało duże znaczenie, gdyż działalność gospodarcza to określone środki trwałe nabywane za środki pieniężne lub w innej formie. Jeżeli przedsiębiorstwo w rozumieniu przedmiotowym zostało nabyte za środki pochodzące z majątku wspólnego, to wchodzi ono do majątku wspólnego i podlega podziałowi (ewentualnie środki uzyskane z jego sprzedaży). Niezależnie od tego, kto by w nim pracował. Ponadto wszelkie dochody pochodzące z działalności, a uzyskane w trakcie trwania wspólności stanowią majątek wspólny małżonków.

 

Nie ma znaczenia dla składu majątku wspólnego okoliczność, że żona wyrażała zgodę na zakup przedmiotów majątkowych „na firmę”. Natomiast zgoda współmałżonka na dokonanie określonej czynności będzie miała znaczenie dla ważności tej czynności.

 

Zgodnie z art. 37 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego:

 

§ 1. Zgoda drugiego małżonka jest potrzebna do dokonania:

1) czynności prawnej prowadzącej do zbycia, obciążenia, odpłatnego nabycia nieruchomości lub użytkowania wieczystego, jak również prowadzącej do oddania nieruchomości do używania lub pobierania z niej pożytków,

2) czynności prawnej prowadzącej do zbycia, obciążenia, odpłatnego nabycia prawa rzeczowego, którego przedmiotem jest budynek lub lokal,

3) czynności prawnej prowadzącej do zbycia, obciążenia, odpłatnego nabycia i wydzierżawienia gospodarstwa rolnego lub przedsiębiorstwa,

4) darowizny z majątku wspólnego, z wyjątkiem drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych.

§ 2. Ważność umowy, która została zawarta przez jednego z małżonków bez wymaganej zgody drugiego, zależy od potwierdzenia umowy przez drugiego małżonka.

§ 3. Druga strona może wyznaczyć małżonkowi, którego zgoda jest wymagana, odpowiedni termin do potwierdzenia umowy; staje się wolna po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu.

§ 4. Jednostronna czynność prawna dokonana bez wymaganej zgody drugiego małżonka jest nieważna.

 

Wprawdzie każde z małżonków może samodzielnie zarządzać majątkiem wspólnym, jednak przepisy określają, do dokonania jakich czynności potrzebna jest zgoda drugiego z małżonków i jaki jest – w zależności od tego, czy jest to umowa, jako typowa wielostronna czynność prawna, czy też jest to jednostronna czynność prawna – skutek czynności dokonanej bez takiej zgody.

 

Powyższy przepis enumeratywnie wymienia czynności, do których dokonania potrzebna jest zgoda drugiego z małżonków. Za jednoznacznym i opartym na obiektywnych kryteriach, wyczerpującym katalogiem czynności wymagających pod sankcją nieważności zgody drugiego z małżonków przemawia wzgląd na pewność obrotu prawnego.

 

Reasumując, samochód osobowy oraz inne przedmioty majątkowe nabyte na potrzeby prowadzonej przez jednego z małżonków działalności gospodarczej ze środków pochodzących z majątku wspólnego, wejdą do majątku wspólnego i będą podlegały podziałowi w razie ustania wspólności (np. rozwód czy też separacja).

 

Kwestie rozliczeń w postępowaniu w sprawie o podział majątku zawsze są problematyczne, w szczególności gdy mamy do czynienia z działalnością gospodarczą prowadzoną przez jednego z małżonków. Dzieje się tak, że w sytuacji gdy mamy do czynienia ze wspólnością majątkową to występują trzy masy majątkowe:

 

  • majątek osobisty żony,
  • majątek osobisty męża,
  • majątek wspólny.

 

Zaś w trakcie małżeństwa dochodzi do mieszania się tych mas majątkowych. I w pewnym momencie trudno już ustalić, do kogo należą poszczególne składniki.

 

Z przedsiębiorstwem (gdyż jednoosobowa działalność gospodarcza jest przedsiębiorstwem) jest podobnie.

 

Zgodnie z art. 55 zn. 1 Kodeksu cywilnego – przedsiębiorstwo jest zorganizowanym zespołem składników materialnych i niematerialnych przeznaczonym do prowadzenia działalności gospodarczej. Obejmuje ono w szczególności:

 

  1. oznaczenie indywidualizujące przedsiębiorstwo lub jego wyodrębnione części (nazwa przedsiębiorstwa);
  2. własność nieruchomości lub ruchomości, w tym urządzeń, materiałów, towarów i wyrobów, oraz inne prawa rzeczowe do nieruchomości lub ruchomości;
  3. prawa wynikające z umów najmu i dzierżawy nieruchomości lub ruchomości oraz prawa do korzystania z nieruchomości lub ruchomości wynikające z innych stosunków prawnych;
  4. wierzytelności, prawa z papierów wartościowych i środki pieniężne;
  5. koncesje, licencje i zezwolenia;
  6. patenty i inne prawa własności przemysłowej;
  7. majątkowe prawa autorskie i majątkowe prawa pokrewne;
  8. tajemnice przedsiębiorstwa;
  9. księgi i dokumenty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej.

 

Generalnie więc przedsiębiorstwo (samochody, inne środki trwałe) należy do majątku wspólnego. Tak więc w tym przypadku całe przedsiębiorstwo wejdzie do majątku wspólnego.

 

Jak już także wspominałem, wszelkie kwoty uzyskane w związku z prowadzoną działalnością, a znajdujące się na rachunku firmowym będą należały do majątku wspólnego, tak więc idąc w ślad za przepisami, spowoduje to, że wszystkie inwestycje w przedsiębiorstwo pochodzące z zysku należały będą do majątku wspólnego i będą podlegały rozliczeniu.

 

Dlatego zawsze w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej doradzam zawrzeć umowę o rozdzielności majątkowej, z jednej strony z uwagi na niebezpieczeństwo odpowiedzialności za długi majątkiem wspólnym, a z drugiej strony – z uwagi na wszelkie rozliczenia.

 

Wprawdzie jeżeli małżonek prowadzący działalność gospodarczą skorzysta ze środków zgromadzonych na firmowym rachunku bankowym (czyli środków wspólnych), to nie będzie musiał się z nich rozliczać, jeżeli środki te przeznaczy na prowadzoną przez siebie działalność (koszty prowadzenia działalności jak naprawy sprzętu, wydatki na benzynę, czy też inne wydatki lub nakłady). Jest to tym bardziej uzasadnione, że wydatki te będą zakwalifikowane jako koszty uzyskania przychodu, co tym bardziej uzasadnia celowość ich poniesienia.

 

Podobnie będzie z wydatkami na naukę, dokształcanie się, bowiem z przeznaczenia majątku wspólnego wynika, że obowiązek rozliczenia nie obejmuje wydatków i nakładów poczynionych z tego majątku na utrzymanie i zaspokojenie normalnych potrzeb jednego z małżonków, np. naukę, leczenie, wypoczynek (postanowienie SN z 21 marca 1977 r., III CRN 31/77, LexPolonica nr 312897, OSNCP 1977, nr 12, poz. 243).

 

Zgodnie z art. 36 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – przedmiotami majątkowymi służącymi małżonkowi do wykonywania zawodu lub prowadzenia działalności zarobkowej małżonek ten zarządza samodzielnie. W razie przemijającej przeszkody drugi małżonek może dokonywać niezbędnych bieżących czynności.

 

Czyli mimo tego, że działalność gospodarcza wejdzie do majątku wspólnego, to małżonek ją prowadzący ma przyznane uprawnienie do samodzielnego zarządzania przedmiotami majątkowymi służącymi mu do wykonywania zawodu lub prowadzenia działalności zarobkowej.

 

Na marginesie dodam, że jeżeli działalność gospodarcza (przedsiębiorstwo) należy do majątku wspólnego, to przy podziale najpierw (w braku zgody co do wyceny) będzie podlegało wycenie, a następnie podziałowi (prawdopodobnie przez przyznanie działalności małżonkowi prowadzącemu je dotychczas ze spłatą współmałżonka).

 

Trzeba wtedy dokonać wyceny całości. Poza tym przedsiębiorstwo to nie tylko środki trwałe, ale też inne aktywa i pasywa (np. długi, zobowiązania), które obrazują rzeczywistą sytuację firmy i od niej zależy decyzja, czy drugi współmałżonek będzie żądał podziału przy uwzględnieniu całego przedsiębiorstwa, czy tylko niektórych jego składników.

 

Ta wartość w przypadku dobrze prosperującej firmy może być jeszcze powiększona o to, co może ona zarobić w przyszłości.

 

Małżonek – przedsiębiorca, który wskazuje, że przedsiębiorstwo nie wchodzi w skład majątku wspólnego, musi to udowodnić, np. że powstało przed zawarciem związku małżeńskiego albo w trakcie, ale wtedy małżonkowie byli np. objęci intercyzą. Na wszystko potrzebne są dowody, najlepiej dokumenty, a w razie ich braku – zeznania świadków.

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • II - 0 =
.
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
Szukamy ambitnego prawnika »