Mamy 10 894 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Podział majątku wspólnego konkubentów

Autor: Łukasz Obrał • Opublikowane: 04.12.2007

Artykuł przedstawia sposoby rozliczenia majątku wspólnego osób pozostających w stałych związkach nieformalnych (w konkubinacie).


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Kwestia rozliczeń majątkowych po ustaniu trwałego związku faktycznego (konkubinatu) nie została uregulowana w przepisach prawa. Z całą pewnością do rozliczeń po ustaniu konkubinatu nie mogą znaleźć zastosowania zawarte w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym przepisy dotyczące stosunków majątkowych małżeńskich, w tym rozliczeń następujących po ustaniu wspólności. Oznaczałoby to bowiem zrównanie w pewnym zakresie małżeństwa oraz związku nieformalnego, do czego brak jest podstawy prawnej (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 1986 r., III CZP 79/85). Orzecznictwo zdecydowanie odrzuca zastosowanie przepisów prawa rodzinnego w stosunku do konkubinatu.

 

Majątkiem wspólnym konkubentów są wszystkie przedmioty majątkowe przez nich wspólnie nabyte. Jeżeli konkubenci nabywają jakąś rzecz wspólnie, stają się współwłaścicielami tej rzeczy w częściach ułamkowych.

 

Przy majątkowym rozliczeniu konkubinatu w rachubę wchodzą przepisy prawa cywilnego związane ze współwłasnością w częściach ułamkowych wraz z jej zniesieniem, o spółce cywilnej oraz o bezpodstawnym wzbogaceniu.

 

Nie budzi wątpliwości konieczność dokonywania rozliczeń pomiędzy osobami, które pozostawały w stałym związku faktycznym (konkubinacie). Jednak wśród prawników, w doktrynie i orzecznictwie nie ma zgody co do podstawy prawnej rozliczeń majątkowych pomiędzy konkubentami. Wskazywane są następujące możliwości: odpowiednie (lub analogiczne) zastosowanie przepisów o wspólności majątkowej małżeńskiej (pogląd reprezentowany najrzadziej), zastosowanie przepisów o współwłasności w częściach ułamkowych i znoszeniu tej współwłasności, zastosowanie przepisów o spółce cywilnej oraz zastosowanie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu.

 

W orzecznictwie Sądu Najwyższego prezentowane są w tym zakresie różne stanowiska. Sąd Najwyższy w wielu przypadkach wydaje sprzeczne orzeczenia. I tak na przykład Sąd Najwyższy dopuszcza zarówno możliwość stosowania przepisów o zniesieniu współwłasności (np. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 1986 r., sygn. akt. III CZP 79/85), jak i możliwość taką wyklucza (np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 1997 r., sygn. akt. I CKU 155/97).

 

Sąd Najwyższy w swoich orzeczeniach wskazuje na dopuszczalność oparcia rozliczeń majątkowych konkubentów na przepisach o bezpodstawnym wzbogaceniu (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 1974 r., sygn. akt. III CRN 132/74), jak i na istnienie podstawy prawnej dla dokonania określonych przesunięć majątkowych w zakresie trwania konkubinatu wykluczającej możliwość sięgania do instytucji bezpodstawnego wzbogacenia (tak w uzasadnieniu uchwały z dnia 30 stycznia 1986 r., sygn. akt. III CZP 79/85).

 

W wyroku z dnia 16 maja 2000 r. (sygn. IV CKN 32/00) Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, iż do rozliczeń majątkowych pomiędzy osobami pozostającymi w trwałym związku faktycznym (konkubinacie) mogą mieć zastosowanie przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu.

 

Sytuacja konkubentów jest o tyle trudna, że w większości przypadków przedmioty majątkowe nabywane są wspólnie, ale w umowach kupna jako nabywca figuruje tylko jeden z partnerów. W takiej sytuacji bardzo trudno jest udowodnić, że przedmiot został zakupiony wspólnie. Będzie to możliwe zapewne wtedy, kiedy osoba domagająca się ustalenia, że jest współwłaścicielem rzeczy, dysponuje dowodami (prócz swoich zeznań) na potwierdzenie tego, że dany przedmiot został zakupiony wspólnie.

 

W ewentualnym postępowaniu przed sądem cywilnym na konkubencie domagającym się ustalenia, że jest współwłaścicielem rzeczy zakupionej wspólnie, będzie ciążył obowiązek wykazania okoliczności, na których opiera on swoje żądania. Taka osoba będzie musiała przedstawić w sądzie dowody na okoliczność zakupu wraz z konkubentem danej rzeczy, czy też poniesienia nakładów na przedmioty majątkowe należące formalnie do drugiego z konkubentów. Takimi dowodami mogą być np. wszelakie dokumenty z których wynika, że dana osoba poniosła nakłady na jakąś rzecz, zeznania strony i świadków, umowy, dowody wpłat, itp.

 

Postępowanie w sądzie z pewnością będzie długie i uciążliwe, i nigdy nie ma pewności, że uda się wygrać sprawę – ustalić, że dany przedmiot stanowi współwłasność konkubentów. Najwięcej zależeć będzie od tego, jakimi dowodami strona dysponuje. Sąd w toku postępowania wnikliwie i szczegółowo zbada każdy składnik majątkowy wskazany przez stronę i ustali, czy ten składnik należy do majątku wspólnego konkubentów i w związku z tym podlega podziałowi.

 

Sprawa będzie o tyle trudna, gdyż – jak już wspomniałem wcześniej – sprawa rozliczeń między konkubentami nie jest uregulowana w przepisach prawa i istnieją rozbieżności (zarówno w orzecznictwie sądowym jak i w doktrynie prawa) co do tego, w jaki sposób dokonać rozliczeń finansowych pomiędzy konkubentami.

 

Aby ustrzec się przed problemami w przyszłości, osoby pozostające w stałych nieformalnych związkach powinny pamiętać o zabezpieczeniu swoich interesów. I tak, kiedy konkubenci kupują jakąś rzecz wspólnie, warto, aby na umowie – jako strona kupująca – znaleźli się oboje partnerzy. Również – zanim jeden z partnerów poczyni nakłady ze swojego majątku na rzecz należącą do drugiego partnera (np. przekaże mu pieniądze na remont mieszkania) – warto to udokumentować.

 

W sytuacji, w której formalnym właścicielem danej rzeczy będzie tylko jeden z partnerów (tylko on będzie ujawniony np. w księdze wieczystej), będzie on mógł swobodnie rozporządzać tą rzeczą, bez oglądania się na zgodę swojego partnera. W przypadku braku dowodów na poczynienie nakładów na rzecz partnera, bardzo trudno będzie doprowadzić do zwrotu tych środków.

 

Osoby pozostające w konkubinacie mogą w drodze umowy określić sposób wykonywania zarządu nad wspólnym majątkiem. W przypadku rozstania mogą zgodnie podzielić się wspólnym majątkiem w drodze umowy. W przypadku braku zgody – pozostaje postępowanie sądowe.



Stan prawny obowiązujący na dzień 04.12.2007

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • pięć plus 2 =

 

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
wizytówka Szukamy ambitnego prawnika »