Mamy 11 050 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Podatki od spadku po rodzicach

Autor: Janusz Polanowski • Opublikowane: 12.12.2019

Tata zmarł 20 lat temu, a mama kilka miesięcy temu. Mam rodzeństwo, które chce się zrzec spadku na moją rzecz (na razie tylko ustnie zapewniają o tym). Jak mają to zrobić? Nie wiem też, jakie czekają mnie podatki od spadku po rodzicach, zwłaszcza po tacie. Rodzice nie zostawili testamentów. W skład spadku wchodzi domek na niewielkiej działce, wspólne z mamą oszczędności na koncie.


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Podatki od spadku po rodzicach

Fot. Fotolia

Z całą pewnością przyjdzie Pani (a chyba także pozostałym spadkobiercom) sporo liczyć. Obliczenia (odpowiednio dokładne) powinny dotyczyć nie tylko zagadnień podatkowych, ale także innych – sporo aspektów trzeba uwzględnić, a sporo z nich dotyczy zagadnień majątkowych.

Zwolnienie od podatku od spadków i darowizn

Nadal można skorzystać z przewidzianego artykułem 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn zwolnienia podatkowego – dotyczącego nie tylko dziedziczenia, ale także darowizn między osobami zaliczanymi do pierwszej grupy podatkowej (w tym zakresie polecam dokładne zapoznanie się zwłaszcza z artykułami: 14 oraz 15 ustawy o podatku od spadków i darowizn). To, co Pani określiła jako „zrzeczenie się” może mieć cechy umowy darowizny – art. 888 i następne Kodeksu cywilnego (skrótowo: K.c.); także w takim przypadku będzie wskazane terminowe zgłoszenie obowiązku podatkowego – trzeba pamiętać o tym, że skorzystanie z ww. zwolnienia podatkowego warunkowane jest terminowym zgłoszeniem obowiązku podatkowego. Daty śmierci Pani rodziców – czyli daty otwarcia każdego z tych dwóch spadków (art. 924 K.c.) – wskazują na to, że wyłącznie spadku po Pani mamie może dotyczyć możność skorzystania ze zwolnienia podatkowego na podstawie artykułu 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn (o ile terminowo zgłosi się obowiązek podatkowy) – ze spadkiem po Pani tacie wiąże się obowiązek zapłacenia podatku od spadków; może powstać kontrowersja co do tego, czy taki podatek powinien być zapłacony od udziałów w spadku po Pani tacie odziedziczonych przez Pani mamę, ale taki obowiązek może wiązać się z tym, że do stwierdzenia nabycia spadku dojdzie wkrótce.

Terminy zgłoszenia obowiązku podatkowego

Państwa szczególnej uwadze polecam zestawienie terminów zgłoszenia obowiązku podatkowego – aktualnie dłuższego w związku ww. podatkowego oraz krótszego w innych sytuacjach; w praktyce oznacza to potrzebę sprawdzenia aktualnego stanu prawnego – zapewne nadal według artykułów: 4a oraz 17a ustawy o podatku od spadków i darowizn. Proszę rozsądnie planować dalsze kroki w związku z daną nieruchomością zabudowaną domem; zwłaszcza dlatego, że zbyt szybkie zbycie (zwłaszcza odpłatne) domu lub lokalu mieszkalnego może skutkować w praktyce obowiązkiem zapłacenia (wyższego) podatku – w tym aspekcie sytuację należy zestawić zwłaszcza z art. 16 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

 

Podkreślenia wymaga to, że obowiązek podatkowy (w podatku od spadków po rodzicach) wiąże się zwłaszcza ze stwierdzeniem nabycia spadku – aktualnie: postanowieniem sądu o stwierdzeniu nabycia spadku lub sporządzanym przez notariusza aktem poświadczenia dziedziczenia (który mógłby zostać sporządzony także w związku z dziedziczeniem po Pani tacie). Proszę nie czekać z wypełnianiem obowiązków podatkowych (w tym ze zgłaszaniem obowiązku podatkowego) do (ewentualnego) działu spadku; wspominam o dziale spadku, bo z przedstawionych przez Panią informacji wynika, że może być on przynajmniej bardzo wskazany. Z uwagi na art. 1015 K.c., już dawno temu minął termin do odrzucenia spadku po Pani tacie, więc także Pani rodzeństwo udziały w tym spadku nabyło – właśnie dlatego proszę rozważyć dział spadku, zapewne wraz ze zniesieniem współwłasności (art. 210 i następne K.c.). Skoro zaś podatek od spadku wiąże się z nabyciem spadku, więc trzeba liczyć się z tym, że także Pani rodzeństwo będzie miało obowiązek zapłacić określonej wysokości podatek (zwłaszcza od spadku po Państwa tacie, bo zapewne uda się Państwu skorzystać z ww. zwolnienia podatkowe od spadku po Pani mamie) – wobec tego prawdopodobnie Pani rodzeństwo będzie oczekiwało, by Pani (jako beneficjentka określonych decyzji majątkowych) poniosła ekonomiczny ciężar podatku od tych osób należnego (o ile podatek należałoby zapłacić). W takim przypadku może pojawić się potrzeba dokonania darowizn pieniędzy (na rzecz Pani rodzeństwa) – być może podlegającej obowiązkowi podatkowemu (np. zgłoszeniu darowizny w przypadku chęci skorzystania z w/w zwolnienia podatkowego).

Już widzimy, że sprawa jest bardziej złożona, niż mogłoby się wydawać „na pierwszy rzut oka”. Chodzi o dwa spadki, bo odrębny spadek (art. 922 K.c.) jest po każdym człowieku – także w przypadku śmierci osoby pozostawiającej owdowiałego małżonka; w związku z tym także testamenty powinny być odrębne. Skoro Pani rodzice nie pozostawili testamentu (art. 941 i następne K.c.), to – z uwagi na art. 926 K.c. – ma miejsce dziedziczenie ustawowe (art. 931 i następne K.c. (w przypadku każdego z tych dwóch spadków).

 

W zgłoszeniach podatkowych trzeba podawać wartość spadku. Z uwagi na wspólny rachunek Pani oraz Pani mam, najprawdopodobniej trzeba będzie sprawdzić wpływy i wydatki z tego rachunku (w tym uznania i obciążenia rachunku) – to powinno ułatwić określenie, ile środków na odnośnym rachunku można zaliczyć do spadku po Pani mamie.

Kolejność dziedziczenia po rodzicach

Skoro Pani rodzice pozostawili zstępnych – a dokładniej dzieci – to (w ramach dziedziczenia ustawowego) podstawę powołania do spadku znajdujemy w artykule 931 K.c. Dziedziczenie ustawowe po Pani tacie wyglądałoby prosto: każdy ze spadkobierców ustawowych (to jest wdowa oraz każde z dzieci) dziedziczy po 1/4. Po Pani mamie dziedziczy po 1/3 każde z jej dzieci (w tym Pani). To dopiero część rachunków w tym zakresie. Proszę pamiętać o tym, że w skład spadku po Pani mamie wchodzi, między innymi, to, co Pani mama odziedziczyła po swym Mężu. Trzeba jeszcze odnieść się do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (skrótowo: K.r.io.), dotyczących majątku w małżeństwie – art. 31 i następne K.r.io.; niekiedy potrzebny okazuje się (nie tylko w związku z dziedziczeniem) „remanent majątkowy”, w ramach którego przydaje się zwłaszcza zestawienie sytuacji majątkowej i zarobkowej zwłaszcza z artykułami 31 oraz 33 K.r.io. W skład spadku po Pani Tacie wchodzi jego majątek odrębny (teraz zwany „majątkiem osobistym”) oraz jego udziały we wspólności majątkowej małżeńskiej; z reguły udziały te są równe (art. 43 K.r.io., ale niekiedy mogą występować odstępstwa od te reguły, a ponadto może zachodzić potrzeba uwzględnienia przesunięć majątkowych między wspólnością majątkową małżeńską a poszczególnymi majątkami osobistymi (wcześniej zwanymi „majątkami odrębnymi”). Wraz ze śmiercią Pani Taty – a więc wraz z rozwiązaniem małżeństwa Pani rodziców i tym samym wraz z ustaniem wspólności majątkowej małżeńskiej – najprawdopodobniej połowa (wartości) wspólności majątkowej małżeńskiej przypadła Pani mamie (z uwagi na art. 43 K.r.io.) i ta część jest oczywiście poza spadkiem po Pani tacie. Obliczenia z zakresu ściśle majątkowego powinny ułatwić podanie właściwych wartości w kierowanych do administracji podatkowej oświadczeniach.

Znaczenie określenia „zrzec się”

Należy zwrócić uwagę na trzy podstawowe znaczenia określnia „zrzec się” („zrzeczenie się) – w kontekście samego prawa spadkowego (art. 922 i następne K.c.).

 

Pierwsze (i zarazem poprawne) znaczenie dotyczy umowy o zrzeczeniu się dziedziczenia (art. 1048 i następne K.c.) – z uwagi na śmierć Pani rodziców zawieranie takich umów jest już wykluczone.

 

Drugie znaczenie (błędne!) dotyczy odrzucenia spadku. Za późno jest na odrzucenie spadku po Pani tacie (bo dawno temu minął sześciomiesięczny termin z artykułu 1015 K.c.). W grę mogłoby wchodzić jedynie odrzucenie spadku po Pani mamie.

Trzecie znaczenie odnosi się do ustępstw w ramach działu spadku; zwłaszcza ustępstw polegających na nieodpłatnym (czyli darmowym) zbyciu udziałów w spadku albo udziałów (art. 204 K.c.) we współwłasności (od art. 195 K.c. do art. 221 K.c.) na rzecz innej osoby – zwłaszcza z grona spadkobierców. Nieodpłatne zbycie nosiłoby cechy właściwe umowie darowizny (art. 888 i następne K.c.) – nawet bez użycia słowa „darowizna” lub określeń pokrewnych – z czym wiązać mogłyby się określone skutki prawne; poza w/w obowiązkami z zakresu prawa podatkowego mogłyby wchodzić w grę także (tytułem przykładu): obowiązek wsparcia ze strony obdarowanego na rzecz znajdującego się w potrzebie darczyńcy (art. 897 K.c.), ewentualność odwołania darowizny z powodu rażącej niewdzięczności obdarowanego (art. 898 i następne K.c.), ewentualne (przyszłe) roszczenia na podstawie przepisów o zachowku (art. 991 i następne K.c.).

 

Już wiemy, że – z uwagi na wskazany w art. 1015 K.c. termin (utrzymany także w nowej wersji artykułu 1015 K.c.) – wykluczone byłoby odrzucenie spadku po Pani tacie; doszło do przyjęcia spadku wprost (na podstawie pierwotnej wersji artykułu 1015 K.c., którą zmieniono parę lat temu). To oznacza, że określone ustępstwa majątkowe mogłyby mieć miejsce w ramach działu spadku (art.1039 i następne K.c.) – zarówno na drodze sądowej, jak i w formie aktu notarialnego. Jeszcze może zostać złożone oświadczenie co do spadku po Pani mamie (art. 1015 K.c.); odpowiednie oświadczenie co do spadku wiąże się z odpowiedzialnością za długi spadkowe (art. 1030 i następne K.c.) – jeżeli chce się ograniczyć odpowiedzialność za długi spadkowe, to nie wystarczy samo przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza, ale należy wykonać i przedłożyć (w sądzie lub w kancelarii notarialnej) wykaz inwentarza albo powinien zostać sporządzony przez komornika spis inwentarza. Jeżeli Pani rodzeństwo ma zstępnych (dzieci…), to odrzucenie spadku z ustawy przez jedną Osobę może oznaczać potrzebę złożenia oświadczenia co do spadku przez odpowiednią osobę z kolejnego pokolenia – a osoba ta może np. spadek przyjąć (co oznaczałoby odstępstwo od przedstawionych przez Panią założeń). Dodać trzeba, że na odrzucenie spadku w imieniu dziecka (niepełnoletniego) wymagana jest zgoda „sądu rodzinnego” – chodzi o utrwaloną wykładnię przepisów o władzy rodzicielskiej i jej sprawowaniu (art. 92 i następne K.r.io.). Jeśli więc wśród zstępnych Pani rodzeństwa jest ktoś niepełnoletni, to proszę liczyć się z odmową sądu na odrzucenie spadku w imieniu małoletniego – co również skutkowałoby odstępstwami od istotnych dla Pani założeń ustaleń nieformalnych. Wobec powyższego również w przypadku spadku po Pani mamie proszę rozważyć przyjęcie spadku (z dobrodziejstwem inwentarza albo wprost), a następnie podjęcie odpowiednich decyzji w ramach działu spadku.

Podział spadku – notariusz czy sąd?

Sporo czynności notarialnych (zwłaszcza związanych z majątkiem) objętych jest taksą notarialną w wysokości powiązanej z wartością rzeczy lub praw majątkowych, których dotyczy dana czynność notarialna (np. dział spadku lub zniesienie współwłasności). Dlatego – zwłaszcza w zakresie działy spadku – proszę rozważyć skierowanie do sądu zgodnego projektu podziału, bo skierowanie go na początku załatwiania sprawy (np. we wniosku o dział spadku albo w załączniku do takiego wniosku) powinno skutkować niższą o paręset złotych opłatą sądową.

 

Różne oświadczenia (np. co do spadku po Pani mamie oraz dotyczące działu spadków) mogą zostać złożone zarówno przed sądem (zwłaszcza „sądem spadku”), jak i przed notariuszem (a notariusz powinien takie oświadczenia skierować do „sądu spadku”). Jeżeli nie ma presji czasu, to złożenie odpowiednich i zarazem zgodnych oświadczeń w zakresie działu spadku (działu spadków) mogłoby ograniczyć koszty załatwiania spraw (z uwagi na niższą opłatę sądową od wniosku o dział spadku).

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

wersja do druku drukuj

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • 9 minus pięć =

»Podobne materiały

Majątek nabyty przed ślubem a dziedziczenie

Mój mąż przed ślubem kupił prawo do spółdzielczego własnościowego lokalu mieszkalnego. W 2007 roku (już po ślubie) spółdzielnia przeniosła prawo własności tego mieszkania na mojego męża w drodze aktu notarialnego. Mąż zmarł w zeszłym roku i obecnie toczy się sprawa o dział spadku. Czy mam prawo doma

 

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
wizytówka Szukamy ambitnego prawnika »