Mamy 11 498 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Oświadczenie woli zmarłego

Autor: Łukasz Obrał • Opublikowane: 11.05.2010

Czy protokół z oświadczenia ostatniej woli mamy, który został sporządzony w urzędzie gminy w obecności dwóch świadków, jest równoznaczny z testamentem? Protokół sporządził sekretarz gminy. Mama niedawno zmarła, a swój majątek przekazała mnie i bratu. Chciałabym mu oddać swoją część w formie darowizny. Jakie formalności muszę załatwić, żeby do tego doprowadzić?


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Z pytania wynika, że Pani mama sporządziła testament zwany testamentem alograficznym.

 

Stosownie do art. 951 § 1 Kodeksu cywilnego (w skrócie K.c.) „spadkodawca może sporządzić testament także w ten sposób, że w obecności dwóch świadków oświadczy swoją ostatnią wolę ustnie wobec wójta (burmistrza, prezydenta miasta), starosty, marszałka województwa, sekretarza powiatu albo gminy lub kierownika urzędu stanu cywilnego”.

 

Stosownie do § 2 art. 951 K.c. „oświadczenie spadkodawcy spisuje się w protokole z podaniem daty jego sporządzenia. Protokół odczytuje się spadkodawcy w obecności świadków. Protokół powinien być podpisany przez spadkodawcę, przez osobę, wobec której wola została oświadczona, oraz przez świadków. Jeżeli spadkodawca nie może podpisać protokołu, należy to zaznaczyć w protokole ze wskazaniem przyczyny braku podpisu”.

 

Testament alograficzny jest jedną z form testamentu dopuszczalną przez prawo. Jeżeli zostały spełnione wymagania formalne określone w art. 951 K.c., jest to testament ważny i wywołuje skutki prawne.

 

Z Pani pytania wynika, że mama w swoim testamencie do spadku powołała Panią i brata, a Pani chce swój udział w spadku przekazać bratu w formie darowizny.

 

W pierwszej kolejności powinna Pani uzyskać postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, ewentualnie notarialny akt poświadczenia dziedziczenia.

 

Zgodnie z art. 1026 K.c. „stwierdzenie nabycia spadku oraz poświadczenie dziedziczenia nie może nastąpić przed upływem sześciu miesięcy od otwarcia spadku, chyba że wszyscy znani spadkobiercy złożyli już oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku”.

 

Aby sąd wydał postanowienie spadkowe lub notariusz sporządził akt poświadczenia dziedziczenia, musi upłynąć 6 miesięcy od daty śmierci Pani mamy lub wszyscy spadkobiercy muszą złożyć (przed sądem lub notariuszem) oświadczenia o przyjęciu spadku, przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza lub o odrzuceniu spadku.

 

Zgodnie bowiem z przepisami jeżeli spadkodawca nie złożył w terminie 6 miesięcy od chwili dowiedzenia się o powołaniu do spadku, przyjmuje się, że przyjął on spadek wprost.

 

Dlatego jeżeli już teraz chce Pani załatwić sprawę spadku po mamie (a nie czekać 6 miesięcy), to powinna Pani (a także brat) złożyć oświadczenia o przyjęciu spadku.

 

Oświadczenie o przyjęciu spadku składa się przed sądem lub przed notariuszem.

 

W celu uzyskania sądowego stwierdzenia nabycia spadku należy złożyć stosowny wniosek do sądu. W dokumencie tym może Pani i brat zawrzeć wnioski o przyjęcie przez sąd od Pani oraz od brata oświadczeń o przyjęciu spadku po mamie.

 

Sądem właściwym jest sąd rejonowy ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy.

 

Uczestnikami postępowania spadkowego są wszystkie osoby będące spadkobiercami ustawowymi lub testamentowymi – będą nimi Pani oraz brat, ewentualnie inne osoby, które są spadkobiercami ustawowymi (mąż mamy, inne dzieci mamy).

 

Do wniosku należy dołączyć akt zgonu spadkodawcy oraz akty stanu cywilnego spadkobierców (akt urodzenia, a dla mężatek akt małżeństwa), na podstawie których można ustalić pokrewieństwo ze zmarłym.

 

Jako że mama – spadkodawca – pozostawiła testament, to należy go dołączyć do wniosku, chyba że był on już wcześniej złożony w sądzie.

 

W toku postępowania sąd ustala: krąg spadkobierców zmarłego, na jakiej zasadzie odbywa się dziedziczenie (ustawowo czy testamentowo) i w jakim udziale dziedziczą poszczególne osoby. Najczęściej sąd wydaje postanowienie po jednym posiedzeniu.

 

Opłata od wniosku o stwierdzenie nabycia spadku wynosi 50 zł. Opłata od wniosku o przyjęcie przez sąd oświadczenia o przyjęciu spadku wynosi również 50 zł.

 

Od 1 marca 2009 r. stwierdzenie nabycia spadku może nastąpić przed notariuszem, który sporządza akt poświadczenia dziedziczenia.

 

Akty poświadczenia dziedziczenia wydawane są przez notariuszy. Przed sporządzeniem aktu poświadczenia dziedziczenia notariusz spisuje protokół dziedziczenia.

 

Zgodnie z przepisami notariusz może sporządzić akt poświadczenia dziedziczenia zarówno w przypadku dziedziczenia ustawowego, jak i testamentowego. Z tym jednak zastrzeżeniem, iż nie może on sporządzić poświadczenia dziedziczenia na podstawie testamentów szczególnych (testamentu ustnego, testamentu podróżnego, testamentu wojskowego).

 

Aby notariusz sporządził akt poświadczenia dziedziczenia testamentowego, konieczne jest stawienie się przed notariuszem wszystkich osób, które mogą wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi lub testamentowi. U notariusza musi się zatem stawić Pani, Pani brat i ewentualnie inne osoby, które mogą być spadkobiercami ustawowymi (mąż mamy, inne dzieci mamy).

 

Również notariuszowi należy przedstawić akty stanu cywilnego – akt zgonu spadkodawcy oraz akty urodzenia bądź małżeństwa spadkobierców.

 

W pierwszej kolejności notariusz spisze protokół dziedziczenia przy osobistym udziale spadkobierców. Notariusz ma obowiązek pouczyć stawiających o obowiązku ujawnienia wszelkich okoliczności objętych treścią protokołu oraz o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

 

W protokole dziedziczenia notariusz zamieści w szczególności:

 

  1. zgodne żądanie poświadczenia dziedziczenia złożone przez osoby biorące udział w spisywaniu protokołu;
  2. oświadczenie o istnieniu lub nieistnieniu osób, które wyłączałyby znanych spadkobierców od dziedziczenia lub dziedziczyłyby wraz z nimi; 
  3. oświadczenie o znanych testamentach spadkodawcy lub braku takich testamentów; 
  4. oświadczenie, że w odniesieniu do spadku nie zostało uprzednio wydane postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku i nie toczy się postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku ani nie został sporządzony akt poświadczenia dziedziczenia; 
  5. oświadczenie, czy w skład spadku wchodzi gospodarstwo rolne, oraz który spośród spadkobierców powołanych do spadku z ustawy odpowiada warunkom przewidzianym do dziedziczenia gospodarstwa rolnego; 
  6. oświadczenie, czy spadkodawca w chwili śmierci był cudzoziemcem lub, nie posiadając żadnego obywatelstwa, nie zamieszkiwał w Rzeczypospolitej Polskiej, albo czy w skład spadku wchodzą prawa rzeczowe lub posiadanie nieruchomości położonej za granicą; 
  7. oświadczenie, czy były składane oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, czy zostało wydane orzeczenie dotyczące niegodności dziedziczenia oraz czy były zawierane umowy z przyszłym spadkodawcą w przedmiocie zrzeczenia się dziedziczenia po nim; 
  8. wzmiankę o pouczeniu przez notariusza o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń. 

 

Na podstawie protokołu dziedziczenia notariusz sporządza akt poświadczenia dziedziczenia. Sporządzenie tego aktu jest możliwe jedynie, jeżeli nie ma wątpliwości co do osoby spadkobiercy i wysokości udziałów w spadku.

 

Akt poświadczenia dziedziczenia powinien być podpisany przez wszystkich biorących udział w spisywaniu protokołu dziedziczenia i powinien zawierać m.in. dzień, miesiąc i rok oraz miejsce sporządzenia aktu, dane dotyczące notariusza i siedziby kancelarii notarialnej, dane dotyczące spadkodawcy, datę i miejsce zgonu spadkodawcy i jego ostatnie miejsce zamieszkania, wskazanie spadkobierców, którym przypadł spadek, tytuł powołania do spadku i wysokość udziałów w spadku.

 

Wielkość udziałów w spadku określa się w ułamku (np. jeden spadkobierca dziedziczy spadek w 1/4 części, a drugi w 3/4).

 

Notariusz, sporządzając akt poświadczenia dziedziczenia i określając w nim wielkość udziałów w spadku, weźmie pod uwagę wolę spadkodawcy ujawnioną w testamencie.


Po sporządzeniu aktu poświadczenia dziedziczenia notariusz zrejestruje go w elektronicznym rejestrze prowadzonym przez Krajową Radę Notarialną. Spadkobierca otrzyma od notariusza wypisy z oryginalnego aktu poświadczenia dziedziczenia, które są podstawą do wykazywania prawa do spadku.

 

Zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia ma skutki prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku.

 

Maksymalna opłata notarialna za sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia ustawowego lub testamentowego wynosi 50 zł. Za sporządzenie protokołu dziedziczenia maksymalna stawka wynosi 100 zł, a za sporządzenie protokołu otwarcia i ogłoszenia testamentu maksymalna stawka wynosi 50 zł. Do opłaty notarialnej należy doliczyć 22% VAT.

 

Aby notariusz sporządził akt dziedziczenia przed upływem 6 miesięcy od chwili śmierci mamy, to należy wcześniej złożyć (Pani i brat) oświadczenia o przyjęciu spadku. To oświadczenie może być złożone przed notariuszem.

 

Jeżeli Pani i brat jesteście jedynymi spadkobiercami ustawowymi mamy – mama nie miała w chwili śmierci męża i nie miała innych dzieci niż Państwo ani też ewentualnie wnuków pochodzących od zmarłego przed mamą Państwa rodzeństwa, ani Pani nie ma dzieci, to do sytuacji, w której to Pani brat odziedziczy całość spadku, można doprowadzić poprzez złożenie przez Panią oświadczenia o odrzuceniu spadku.

 

Jeżeli złożyłaby Pani takie oświadczenie o odrzuceniu jako spadkobierca testamentowy i ustawowy mamy spadku, to wówczas będzie Pani traktowana, jakby nie dożyła Pani otwarcia spadku.

 

Jeżeli Pani mama nie miała więcej dzieci ani męża, a Pani nie ma swoich dzieci, w przypadku odrzucenia przez Panią spadku po mamie to brat stanie się jedynym spadkobiercą mamy.

 

Jeżeli są inni spadkobiercy ustawowi prócz Pani i brata, a także jeśli Pani ma dzieci, to aby brat stał się właścicielem całego majątku spadkowego, może Pani zbyć swój udział w spadku na rzecz brata w drodze darowizny.

 

Zgodnie z art. 1051 K.c. „spadkobierca, który spadek przyjął, może spadek ten zbyć w całości lub w części. To samo dotyczy zbycia udziału spadkowego”. Pod pojęciem zbycia można rozumieć np. sprzedaż, zamianę lub darowiznę.

 

Jako że spadek może zbyć spadkodawca, który spadek przyjął, zbycie udziału w spadku może nastąpić tylko po złożeniu przez spadkobiercę oświadczenia o przyjęciu spadku albo po upływie 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania.

 

Przedmiotem nabycia może być spadek nabyty przez spadkobiercę w drodze spadkobrania zarówno ustawowego, jak i testamentowego.

 

Przepisy prawa wskazują, iż umowa o zbycie udziału w spadku powinna być zawarta w formie aktu notarialnego. Niezachowanie tej formy powoduje bezwzględną nieważność umowy.

 

Co prawda ustawa nie wymaga, aby przed zwarciem umowy o zbycie udziału w spadku było konieczne uzyskanie postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku lub notarialnego poświadczenia dziedziczenia, ale warto pamiętać, że takie orzeczenie sądu lub akt notarialny określa w sposób w zasadzie ostateczny kto i w jakim udziale, a także na jakiej podstawie jest spadkobiercą. Dlatego też na początku wspomniałem, że powinniście Państwo uzyskać postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po mamie lub akt notarialny poświadczenia dziedziczenia.

 

Reasumując, jeżeli chce Pani przekazać bratu swój udział w spadku po mamie, to:

 

  1. Jeżeli jesteście Państwo jedynymi spadkobiercami ustawowymi mamy, a Pani nie posiada dzieci, najlepiej będzie, jeżeli złoży Pani oświadczenie o odrzuceniu spadku po mamie – w takiej sytuacji Pani brat będzie jedynym spadkobiercą mamy. Po odrzuceniu przez Panią spadku i przeprowadzeniu postępowania sądowego sąd wyda orzeczenie, w którym stwierdzi, że spadkobiercą Pani mamy jest wyłącznie brat.
  2. Jeżeli są inni spadkobiercy lub Pani posiada dzieci, to najlepiej najpierw doprowadzić do wydania postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po mamie, a następnie do zawarcia z bratem umowy zbycia Pani udziału w spadku (darowizna).

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • dziewięć minus I =

»Podobne materiały

Oświadczenie spadkobiercy

Spadkodawca (zmarły ponad pół roku temu) miał dwie córki, lecz w testamencie zapisał swój majątek wnukowi, który aktualnie przebywa we Francji. Wnuk złożył wniosek o stwierdzenie nabycia spadku. Do reprezentacji wnuka została upoważniona jego matka. Sąd wezwał wnuka do osobistego stawiennictwa w cel

 

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
Szukamy ambitnego prawnika »