Mamy 11 195 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Oświadczenie woli złożone pod wpływem błędu

Autor: Karol Jokiel • Opublikowane: 11.03.2008

Artykuł omawia konsekwencje prawne oraz skuteczność oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu.



Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Zgodnie z przepisem art. 60 ustawy z dnia 23.04.1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm. – dalej w skrócie K.c.), oświadczenie woli to każde zachowanie się danej osoby (z użyciem słów lub bez – potakiwaniem, mimiką, gestami, czynem), które ujawnia jej wolę wobec adresata w sposób dostateczny, w tym również ujawnienie tej woli w postaci elektronicznej. Powyższe stwierdzenie opatrzyć należy tą tylko uwagą, że zasadniczo samo tylko milczenie nie uzewnętrznia żadnej woli, przy czym, w wyjątkowych okolicznościach, w których dana osoba powinna oświadczyć swą wolę w określonej sprawie i mogła to uczynić, jej milczenie może świadczyć o zajęciu konkretnego stanowiska i stanowić oświadczenie woli w rozumieniu cyt. przepisu art. 60 K.c. (np. skutek taki może wynikać z umowy stron).

 

Co do zasady, oświadczenie woli złożone przez osobę pełnoletnią jest w pełni skuteczne, w szczególności zaś może prowadzić do zawarcia ważnej umowy (sprzedaży, darowizny itd.), z której następnie trudno, jeżeli w ogóle można, się wycofać bez negatywnych konsekwencji.

 

Jak od każdej zasady tu również istnieją jednak wyjątki. Kodeks cywilny uznaje za nieważne z mocy prawa, bądź ewentualnie dopuszcza możliwość uchylenia się od skutków złożonego oświadczenia woli w przypadku, gdy jest ono dotknięte wadami wpływającymi na jego skuteczność prawną takimi jak:

  1. brak świadomości albo swobody powzięcia i wyrażenia woli (art. 82 K.c.),
  2. pozorność oświadczeń woli (art. 83 K.c.),
  3. błąd co do czynności prawnej albo zniekształcenie oświadczenia woli (art. 84 K.c. i 85 K.c.),
  4. podstęp (art. 86 K.c.) oraz
  5. groźbę (art. 87 K.c.).

 

Jak wynika z przedstawionego zestawienia jedną z wad oświadczenia woli, wpływających na jego skuteczność, jest złożenie takiego oświadczenia pod wpływem błędu (art. 84-85 K.c.). Błędem zaś jest mylne wyobrażenie o istniejącym stanie rzeczy lub mylne wyobrażenie o treści złożonego oświadczenia woli. Typowym przykładem złożenia oświadczenia woli pod wpływem błędu jest sytuacja, gdy osoba kupuje obraz błędnie sądząc, że jest to oryginał, gdy w rzeczywistości obraz jest kopią.

 

Stosownie do przepisu art. 84 K.c.: „w razie błędu co do treści czynności prawnej można uchylić się od skutków prawnych swego oświadczenia woli. Jeżeli jednak oświadczenie woli było złożone innej osobie, uchylenie się od jego skutków prawnych dopuszczalne jest tylko wtedy, gdy błąd został wywołany przez tę osobę, chociażby bez jej winy, albo gdy wiedziała ona o błędzie lub mogła z łatwością błąd zauważyć; ograniczenie to nie dotyczy jednak czynności prawnej nieodpłatnej”.

 

Z treści przytoczonego wyżej przepisu art. 84 K.c. wynika, że nie każdy błąd może stanowić podstawę dla uchylenia się od skutków złożonego oświadczenia woli. Błąd taki musi być bowiem istotny a nadto odnosić się do treści oświadczenia woli.

 

Błąd co do treści czynności prawnej wiąże się z merytorycznym tekstem zawartej umowy. Błąd taki dotyczyć zatem może rodzaju umowy czy właściwości (cech) przedmiotu umowy (np. sprzedawanej rzeczy). Przykładowo, w przypadku umowy sprzedaży nieruchomości, błędem co do właściwości (cech) sprzedawanej rzeczy, jest mylne przekonanie kupującego, że kupuje działkę budowlaną, gdy w rzeczywistości jest to działka rolna, co w praktyce może uniemożliwić postawienie nań budynku lub też kupujący mylnie sądzi, że kupuje samochód na raty, podczas gdy w rzeczywistości zawiera umowę leasingu.

 

Jaki błąd jest błędem istotnym określa przepis art. 84 § 2 K.c., zgodnie z którym wada tego typu winna uzasadniać przypuszczenie, że gdyby składający oświadczenie woli nie działał pod wpływem błędu i oceniał sprawę rozsądnie, nie złożyłby oświadczenia tej treści. Innymi słowy, aby uznać błąd za istotny, oceniając rzecz bezstronnie, każdy musi dojść do przekonania, że błądzący, gdyby nie był działał pod wpływem błędu, nie byłby zawarł umowy albo byłby ją zawarł inaczej.

 

Możliwość uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli, złożonego pod wpływem błędu istotnego oraz dotyczącego treści czynności prawnej, zachodzi nie tylko wtedy, gdy błąd dotyczy okoliczności faktycznych, ale także wówczas, gdy dotyczy okoliczności prawnych (np. skutków prawnych zawieranej umowy, czy interpretacji jej zapisów).

 

W odniesieniu do oświadczeń woli adresowanych do innego podmiotu (a więc praktycznie w każdym przypadku zawarcia umowy), błąd, aby można było się na niego powołać, musi być wywołany przez ten podmiot, podkreślić jednak trzeba, że ze zdania 2 § 1 przepisu art. 84 K.c. wynika, iż w przypadku czynności nieodpłatnej (np. darowizny), nie ma potrzeby dowodzić, iż osoba, której oświadczenie woli zostało złożone, wywołała błąd.

 

Z treści przytoczonego wyżej przepisu art. 84 K.c. wynika wreszcie, że oświadczenie woli złożone pod wpływem błędu nie jest nieważne samo przez się. Osoba, która złożyła takie oświadczenie, może uchylić się od jego skutków ale wymaga to podjęcia przez nią konkretnych, oznaczonych przepisami prawa działań. Dopiero bowiem skuteczne uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu czyni umowę nieważną, za to ze skutkiem wstecznym od daty jej zawarcia.

 

Konkretnie, uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli, które zostało złożone innej osobie pod wpływem błędu, następuje przez oświadczenie złożone tej osobie na piśmie (art. 88 K.c.), przy czym należy jednak pamiętać, że uprawnienie do uchylenia się wygasa z upływem roku od dnia wykrycia błędu (art. 88 § 2 K.c.).

 

Stosownie do przepisu art. 85 K.c.: „zniekształcenie oświadczenia woli przez osobę użytą do jego przesłania (posłańca, pracownika itd.) ma takie same skutki, jak błąd przy złożeniu oświadczenia”.

 

Kończąc, należy poświęcić kilka słów problematyce podstępnego działania jednej ze stron umowy. W powszechnym rozumieniu podstępem jest świadome wywołanie u drugiej osoby fałszywego obrazu jakiegoś faktu, sytuacji lub przekonania po to, aby skłonić ją do określonego postępowania. Otóż, jeżeli błąd wywołała druga strona podstępnie, „uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu może nastąpić także wtedy, gdy błąd nie był istotny, jak również wtedy, gdy nie dotyczył treści czynności prawnej” (art. 86 K.c.), przy czym podstęp osoby trzeciej jest równoznaczny z podstępem strony, jeżeli ta o podstępie wiedziała i nie zawiadomiła o nim drugiej strony albo jeżeli czynność prawna była nieodpłatna (np. przy darowiźnie).

 

Wszystkie, omówione wyżej przepisy Kodeksu cywilnego, o wadach oświadczenia woli, mają zastosowanie do każdej czynności prawnej z zakresu prawa cywilnego, w tym również objętej przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, z wyjątkiem tych czynności, skutki wad których unormowano przepisami szczególnymi (przykładowo: zawarcie małżeństwa, oświadczenie o uznaniu dziecka oraz czynności objęte regulacją prawa wekslowego).


Stan prawny obowiązujący na dzień 11.03.2008


Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

»Podobne materiały

Prawna ochrona konsumenta – praktyka i regulacje prawne

Na czym polega szczególna ochrona prawna konsumenta w grze rynkowej – praktyczne omówienie podstawowych regulacji ustawowych.

 

Rzecznik konsumentów – kim jest i co robi?

Ciągle za mało jest informacji o powiatowym (miejskim) rzeczniku konsumentów. Nadal konsumenci niewłaściwie kojarzą jego zadania i nie wiedzą, gdzie go szukać. Artykuł wyjaśnia, kim faktycznie jest rzecznik i jakie są jego zadania ustawowe.

 

Zajmujesz się akwizycją? Sprawdź, co powinieneś o niej wiedzieć!

Zawieranie z konsumentami umów poza lokalem przedsiębiorstwa, zwane akwizycją, wymaga od przedsiębiorcy spełnienia szeregu obowiązków informacyjnych. W szczególności należy poinformować konsumenta o prawie odstąpienia od umowy.

 

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
wizytówka Szukamy ambitnego prawnika »