.
Mamy 12 435 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Oświadczenie spadkobiercy

Autor: Anna Sochaj-Majewska • Opublikowane: 29.11.2012

Spadkodawca (zmarły ponad pół roku temu) miał dwie córki, lecz w testamencie zapisał swój majątek wnukowi, który aktualnie przebywa we Francji. Wnuk złożył wniosek o stwierdzenie nabycia spadku. Do reprezentacji wnuka została upoważniona jego matka. Sąd wezwał wnuka do osobistego stawiennictwa w celu złożenia zapewnienia spadkowego pod rygorem pominięcia dowodu. Wnuk nie może przyjechać do Polski, aby doszło do osobistego złożenia oświadczenia przez spadkobiercę. Jednakże jego matka i ciotka mogą złożyć zapewnienie spadkowe. Według dwóch różnych porad z sądu (od osób tam pracujących):

  1. trzeba złożyć wniosek, aby spadkobierca nie musiał się stawić, bo minęło pół roku od śmierci spadkodawcy;
  2. spadkobierca może się nie stawiać, bo zapewnienie spadkowe mogą złożyć uczestnicy postępowania i to wystarczy.

Co należy zrobić, aby spadkobierca nie musiał przyjeżdżać z Francji w celu złożenia oświadczenia i żeby sąd nie uznał, że trzeba opublikować ogłoszenie o postępowaniu w prasie?


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Nie ma powodu, aby w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku na podstawie testamentu spadkobierca testamentowy (wnuk spadkodawcy) stawiał się osobiście, skoro właśnie w celu uniknięcia osobistego stawiennictwa umocował jako pełnomocnika swoją matkę (tzw. pełnomocnictwo familijne). Pełnomocnik działa bowiem w imieniu i ze skutkami bezpośrednio dla mocodawcy, co dotyczy także pełnomocnictwa procesowego, jeśli żadne ograniczenia nie wynikają z jego treści (art. 95 § 2 Kodeksu cywilnego w zw. z art. 91 i art. 13 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego). Rodzice mogą być pełnomocnikami procesowymi także w postępowaniu nieprocesowym (z wniosku), jak wynika wprost z treści art. 87 § 1 w zw. z art. 13 § 2 K.p.c.

 

Ponieważ upłynęło już ponad pół roku od dnia śmierci spadkodawcy, nie ma konieczności składania oświadczenia spadkowego (o przyjęciu spadku wprost, przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza lub o odrzuceniu spadku), które wymaga osobistej obecności spadkobiercy, ewentualnie udzielenia pełnomocnictwa z podpisem urzędowo poświadczonym (art. 1015 § 2 w zw. z art. 1018 § 3 Kodeksu cywilnego). Konsekwencją upływu półrocznego terminu jest bowiem nabycie spadku wprost.

 

Wnioskodawcą w tej sprawie jest wnuk spadkodawcy jako jedyny spadkobierca testamentowy powołany do całości spadku, zaś uczestnikami – niedoszli spadkobiercy ustawowi (dzieci spadkodawcy).

 

Problematykę zapewnienia spadkowego jako szczególnego negatywnego dowodu w postępowaniu spadkowym reguluje art. 671 K.p.c.

 

„Art. 671. § 1. Za dowód, że nie ma innych spadkobierców, może być przyjęte zapewnienie złożone przez zgłaszającego się spadkobiercę.

 

§ 2. W zapewnieniu zgłaszający się powinien złożyć oświadczenie co do wszystkiego, co mu jest wiadome:

 

1) o istnieniu lub nieistnieniu osób, które wyłączałyby znanych spadkobierców od dziedziczenia lub dziedziczyłyby wraz z nimi;

2) o testamentach spadkodawcy.

 

§ 3. Pod względem skutków karnych zapewnienie jest równoznaczne ze złożeniem zeznań pod przyrzeczeniem, o czym sędzia powinien uprzedzić składającego zapewnienie”.

 

Zeznanie nieprawdy lub zatajenie prawdy grozi składającemu zapewnienie karą pozbawienia wolności do lat trzech. Warunkiem odpowiedzialności jest, aby sąd przyjmujący zapewnienie uprzedził składającego zapewnienie o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznanie lub odebrał od niego przyrzeczenie (art. 233 § 2 Kodeksu karnego).

 

Zapewnienie spadkowe jest zdecydowanie bardziej istotne w przypadku dziedziczenia na podstawie ustawy, gdy rzeczywiście może dojść do pominięcia spadkobierców powołanych do spadku w bliższej kolejności. W sytuacji gdy sąd stwierdza nabycie spadku na podstawie testamentu, dokonuje otwarcia i ogłoszenia testamentu, jeśli jego oryginał został złożony do akt sądowych, ewentualnie wzywa do złożenia testamentu osobę, co do której będzie uprawdopodobnione, że testament się u niej znajduje (art. 670 K.p.c.). Na testamencie zamieszcza się datę otwarcia i ogłoszenia (art. 651 K.p.c.).

 

W ujęciu przepisów zapewnienie jest oświadczeniem wiedzy co do faktów, których dotyczy. Musi być ono złożone osobiście, a nie przez pełnomocnika (por. Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, red. A. Zieliński, C.H. Beck, 2011). Zapewnienie spadkowe mogą złożyć jednak także uczestnicy postępowania; matka spadkobiercy wystąpi w tym postępowaniu w podwójnej roli: uczestnika i pełnomocnika wnioskodawcy. Gdyby zapewnienie nie zostało złożone przez wnioskodawcę ani też przez któregokolwiek z uczestników postępowania lub sąd uznałby zapewnienie oraz inne dowody za niewystarczające, postanowienie w sprawie stwierdzenia nabycia spadku mogłoby zapaść dopiero po wezwaniu spadkobierców przez ogłoszenie (art. 672 K.p.c.), czyli po co najmniej półrocznym okresie wyczekiwania. Dlatego w mojej ocenie w Państwa sprawie nie będzie podstaw do publikacji ogłoszenia. W doktrynie (nauce prawa) pojawia się również pogląd – którego być może wyrazicielem będzie konkretny sąd orzekający – iż niezłożenie przez spadkobiercę zapewnienia zawsze rodzi obowiązek wezwania przez sąd spadkobierców przez ogłoszenie.

 

Zwracam uwagę na konieczność stawienia się w terminie rozprawy uczestników postępowania (tj. dzieci spadkodawcy). Pełnomocnik wnioskodawcy może natomiast wskazać sądowi na przyczyny niemożności osobistego stawiennictwa spadkobiercy testamentowego (przebywanie za granicą oraz ewentualnie pilne zobowiązania zawodowe czy inne będą wystarczającym uzasadnieniem jego nieobecności).

 

Jak wskazał Sąd Najwyższy – Izba Cywilna w postanowieniu z dnia 5 czerwca 1998 r. (sygn. akt III CKU 22/98), „zapewnienie spadkowe jest oświadczeniem wiedzy złożonym wobec sądu przez zgłaszającego się spadkobiercę co do faktów określonych w art. 671 § 1 i 2 KPC. Pozostając szczególnym środkiem dowodowym, podlega ocenie sądu zgodnie z ogólnymi regułami postępowania w tej materii (art. 233 § 1 w zw. z art. 13 § 2 KPC). Jego ocena z punktu widzenia tych reguł zależna będzie od wiarygodności składającego zapewnienie, a także od zupełności i rzetelności samego oświadczenia. Znaczenie dowodu może mieć tylko zapewnienie zawierające dostateczne dane faktyczne i zupełnie wiarygodne – w znaczeniu jego zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy – i tylko takie zapewnienie sąd może uznać za wystarczające dla wykazania okoliczności z art. 671 KPC”.

 

„Złożenie zapewnienia przez spadkobiercę jest dobrowolne, sąd spadku nie może go w żaden sposób przymusić do jego złożenia. O dobrowolności złożenia zapewnienia sąd powinien pouczyć spadkobiercę. Sąd Najwyższy trafnie przyjął w tej materii, że złożenie zapewnienia z art. 671 KPC stanowi prawo, a nie obowiązek spadkobiercy, dlatego sąd nie może żądać od niego złożenia takiego zapewnienia, lecz powinien jedynie wyjaśnić, że przysługuje mu takie prawo” (por. zachowujące aktualność orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 18 marca 1952 r., ŁZ 1190/51, NP 1953, nr 5, s. 85).

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • 10 minus IV =
.
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
Szukamy ambitnego prawnika »