.
Mamy 12 389 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Opieka i zarządzanie finansami osoby niepełnosprawnej umysłowo przebywającej w DPS

Autor: Janusz Polanowski • Opublikowane: 26.08.2021 • Zaktualizowane: 26.08.2021

Siostra mojego męża jest osobą niepełnosprawną – porażenie mózgowe od urodzenia, ma II grupę inwalidzką i w orzeczeniu wpisany głęboki debilizm, ale nie jest ubezwłasnowolniona. Skończyła 73 lata. Jesteśmy jej najbliższą rodziną, przez ostatnie 10 lat mieszkała z nami i oboje z mężem się nią zajmowaliśmy. Od 5 lat porusza się tylko na wózku inwalidzkim. Niestety męża też dopadła choroba, a ja nie dawałam rady opiekować się obojgiem, dlatego od 3 miesięcy szwagierka przebywa w DPS. Często ją tam odwiedzamy i wydaje się, że się zaaklimatyzowała. Renta po rodzicach przychodzi na jej konto, z którego do tej pory wszystkie opłaty pokrywaliśmy bez opóźnień. Z tych pieniędzy kupowaliśmy jej również leki, pampersy i inne niezbędne rzeczy. Teraz DPS przejął wszystkie jej dochody. Czy taka sytuacja jest dopuszczalna? Podobno coś podpisała, ale ona nie wie, co. DPS nas o niczym nie poinformował, bo ponoć ona sama podejmuje decyzje w swoich sprawach. Podczas ostatnich odwiedzin wspomniała coś o prześwietleniu głowy, chociaż żadnych objawów chorobowych nie ma. Nie wiemy, o co chodzi i czy jest dopuszczalne pomijanie nas, jedynej rodziny, przy podejmowaniu dotyczących jej decyzji. Jak ta sytuacja wygląda od strony prawnej i co możemy zrobić?


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Opieka i zarządzanie finansami osoby niepełnosprawnej umysłowo przebywającej w DPS

Reprezentowanie osoby chorej umysłowo – pełnomocnictwo

Opis sytuacji wskazuje na to, że Pani szwagierka potrzebuje sformalizowania wsparcia na jej rzecz. Reprezentacja chorej może być realizowana na jeden z paru sposobów. Pierwszym mogłoby być ustanowienie pełnomocnictwa – art. 98 i następne Kodeksu cywilnego (K.c.). Na tak zwany pierwszy rzut oka ten wariant może wydawać się najprostszy. Jednakże poważnym wyzwaniem są problemy zdrowotne Pani szwagierki odnoszące się do stanu jej psychiki. Skoro (jak wnioskuję z opisu sytuacji) chora nie została ubezwłasnowolniona, to przysługuje jej pełna zdolność do czynności prawnych (art. 10 K.c.). Tę właśnie sytuację ktoś prawdopodobnie wykorzystał – bez oceniania ani wskazywania możliwych kwalifikacji prawnych. Zdecydowanie się na pełnomocnictwo mogłoby nawet skutkować faktycznie „przerzucaniem się papierkami”; raz chora podpisałaby coś (np. pełnomocnictwo) na prośbę jednej osoby, a później coś innego (np. odwołanie pełnomocnictwa). Mogłoby więc dojść do zamieszania. Państwo prawdopodobnie wolą tego uniknąć, więc proponuję zwrócić uwagę również na inne warianty.

 

Ustanowienie kuratora dla osoby niepełnosprawnej

Do sądu rejonowego (jako „sądu opiekuńczego”) wolno zawnioskować o ustanowienie kuratora, przewidzianego w treści art. 183 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (K.r.o.):

 

„§ 1. Dla osoby niepełnosprawnej ustanawia się kuratora, jeżeli osoba ta potrzebuje pomocy do prowadzenia wszelkich spraw albo spraw określonego rodzaju lub do załatwienia poszczególnej sprawy. Zakres obowiązków i uprawnień kuratora określa sąd opiekuńczy.

§ 2. Kuratelę uchyla się na żądanie osoby niepełnosprawnej, dla której była ustanowiona.”

 

Ustanowienie kuratora dla osoby niepełnosprawnej wolne jest od ingerencji w jej zdolność do czynności prawnych – człowiekowi niepełnosprawnemu nadal przysługuje pełna zdolność do czynności prawnych. Ustanawiany na podstawie („w trybie”) art. 183 K.r.o. ma – podobnie do pełnomocnika – wspierać osobę reprezentowaną. Osoba ta (w tym poważnie chora) jest uprawniona np. sporządzić swój testament (art. 941 i następne K.c.) oraz zawierać umowy. To może mieć negatywne skutki; szczególnie w przypadku podpisania czegoś, np. udzielenia pełnomocnictwa osobie „niepewnej” (potocznie rzecz ujmując) lub zawarcia umowy o ryzykownych skutkach (prawnych lub ekonomicznych). Ponadto trzeba uwzględniać to, że (zwłaszcza z uwagi na praktykę) sądy często oczekują inicjatywy (np. podpisania wniosku) ze strony niepełnosprawnego człowieka, któremu do pomocy miałby zostać ustanowiony kurator (przewidziany w art. 183 K.r.o.).

 

Ubezwłasnowolnienie częściowe lub całkowite

Wobec powyższego należy rozważyć również zawnioskowanie o ubezwłasnowolnienie chorej. Dotyczące spraw cywilnych z wniosku o orzeczenie ubezwłasnowolnienia przepisy proceduralne skoncentrowano w art. 544 i następnych Kodeksu postępowania cywilnego (K.p.c.). Rodzeństwo chorego zaliczono (w art. 545 K.p.c.) do potencjalnych wnioskodawców o ubezwłasnowolnienie; wnioskodawcą może być także np. prokurator (właśnie z uwagi na ten aspekt wcześniej napisałem o potrzebie sprawdzenia, czy ktoś zawnioskował o ubezwłasnowolnienie chorej). Sądem pierwszej instancji w takich sprawach jest sąd okręgowy (do niego trzeba kierować wniosek). Wyróżnia się ubezwłasnowolnienie: częściowe oraz całkowite.

 

Ustawowa charakterystyka ubezwłasnowolnienia częściowego została zawarta w art. 16 K.c., który stanowi:

 

„§ 1. Osoba pełnoletnia może być ubezwłasnowolniona częściowo z powodu choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii, jeżeli stan tej osoby nie uzasadnia ubezwłasnowolnienia całkowitego, lecz potrzebna jest pomoc do prowadzenia jej spraw.

§ 2. Dla osoby ubezwłasnowolnionej częściowo ustanawia się kuratelę.”

 

Ubezwłasnowolnienie całkowite jest znacznie poważniejszą (od ubezwłasnowolnienia częściowego) ingerencją w zdolność do czynności prawnych człowieka, który zostaje ubezwłasnowolniony – człowiek taki zostaje pozbawiony zdolność do czynności prawnych (a więc jest w sytuacji dziecka przed ukończeniem 13 roku życia). Art. 13 K.c. brzmi:

 

„§ 1. Osoba, która ukończyła lat trzynaście, może być ubezwłasnowolniona całkowicie, jeżeli wskutek choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii, nie jest w stanie kierować swym postępowaniem.

§ 2. Dla ubezwłasnowolnionego całkowicie ustanawia się opiekę, chyba że pozostaje on jeszcze pod władzą rodzicielską.”

 

Kuratora albo opiekuna – zależnie od rodzaju ubezwłasnowolnienia – ustanawia „sąd opiekuńczy” (którym w pierwszej instancji jest sąd rejonowy). Przed przyjęciem takiej funkcji przyda się uważna lektura przepisów o opiece i różnych rodzajach kurateli (art. 145 i następne K.r.o.); większość tych przepisów dotyczy wprost opieki nad dzieckiem (niepełnoletnim!), ale mają one odpowiednie (to jest przez analogię) zastosowanie do kurateli (np. nad człowiekiem częściowo ubezwłasnowolnionym).

 

Doradca tymczasowy dla osoby niepełnosprawnej

Jeżeli są ważne (a zwłaszcza zarazem pilne) sprawy do załatwienia w imieniu chorego, o którego ubezwłasnowolnienie zawnioskowano (lub się wnioskuje), to zasadne może okazać skierowanie do sądu wniosku o ustanowienie doradcy tymczasowego; doradca tymczasowy ma status analogiczny do statusu kuratora człowieka częściowo ubezwłasnowolnionego. Taki wariant przewidziano w art. 548 K.p.c., stanowiącym:

 

„§ 1. Jeżeli wniosek o ubezwłasnowolnienie dotyczy osoby pełnoletniej, sąd może na wniosek uczestnika postępowania lub z urzędu, przy wszczęciu lub w toku postępowania, ustanowić dla niej doradcę tymczasowego, gdy uzna to za konieczne dla ochrony jej osoby lub mienia.

§ 2. Przed ustanowieniem doradcy tymczasowego należy wysłuchać osobę, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie.

§ 3. Doradcą tymczasowym należy ustanowić przede wszystkim małżonka, krewnego lub inną osobę bliską, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie wzgląd na dobro osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie.

§ 4. Sąd może zwrócić się do organizacji pozarządowej wymienionej w art. 546 § 3 o wskazanie osoby, która mogłaby być ustanowiona doradcą tymczasowym.

§ 5. Postanowienie o ustanowieniu doradcy tymczasowego staje się skuteczne z chwilą doręczenia go osobie, której dotyczy wniosek. W wypadkach określonych w art. 556 postanowienie staje się skuteczne z chwilą wydania.”

 

Wsparcie osoby niesprawnej umysłowo i kontrola podejmowanych wobec niej działań

Formalistyczne podejście przejawia się między innymi w sposób, który Pani opisała. Trudno (zwłaszcza jednoznacznie) stwierdzić, o co naprawdę chodzi. Hipotezy mogą być różne, zaś dzielenie się domysłami (zwłaszcza daleko idącymi) może nawet skłaniać do błędnych wniosków. Ktoś mógł działać z dobrą intencją – zarówno co do badań, jak i jakiejś dyspozycji świadczeniem chorej wypłacanym. Zupełnie nie da się również wykluczyć działania ze złymi zamiarami; np. w celu wyłudzenia lub przywłaszczenia pieniędzy (a takie problemy należałoby zgłaszać odpowiednim służbom, w tym organom ścigania). Utrzymywanie sprawy w dyskrecji może mieć różne konteksty – więcej niż jeden z nich da się ukazać pod hasłem „RODO” (ten skrótowiec niekiedy używany jest nawet w funkcji swoiście magicznej). Jedna osoba (lub instytucja) może próbować coś ukryć (nie tylko działanie bardzo naganne, ale np. jakąś nieporadność w zajmowaniu się cudzymi sprawami). Ktoś inny mógł mieć złe doświadczenia (np. z rodziną jakiegoś chorego).

 

Przysługiwanie Pani szwagierce (o ile nie została ubezwłasnowolniona) oznacza – zwłaszcza przy podejściu formalistycznym – że wolno jej udzielać pełnomocnictw lub wskazywać sposób dysponowania jej świadczeniem (w zakresie, który nie przysługuje placówce opiekuńczej). Inne osoby (także z bliskiego grona rodzinnego chorej) mogą być traktowane jako „osoby trzecie” – zwłaszcza w przypadku braku upoważnienia do udzielania informacji (a trudno oczekiwać, by chora podjęła inicjatywę w tym zakresie). Także z tych względów szczególnie zachęcam do rozważenia wariantów dotyczących ustanowienia kuratora (przewidzianego w art. 183 K.r.o.) lub doprowadzenia do ubezwłasnowolnienia Pani szwagierki. Sformalizowanie uprawnień (np. Pani męża) do zajmowania się sprawami chorej powinno ułatwić zajmowanie się jej sprawami (w tym pozyskiwanie dokumentów).

 

Mam nadzieję, że uda się Państwu dobrze załatwiać sprawy związane z sytuacją Pani szwagierki. Jeśli rzeczywiście ona wymaga wsparcia, to prawo oraz doświadczenie przemawiają za przynajmniej zawnioskowaniem o ustanowienie dla niej kuratora na podstawie art. 183 K.r.o., choć w grę może wchodzić zawnioskowanie o jej ubezwłasnowolnienie (zapewne wraz z wnioskiem o ustanowienie doradcy tymczasowego).

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • trzy - 8 =
.
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
Szukamy ambitnego prawnika »