Mamy 11 279 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Ograniczenie prokury

Autor: Katarzyna Nosal • Opublikowane: 28.02.2014

Chciałabym się dowiedzieć, czy zarząd spółki może skutecznie ograniczyć zakres prokury samoistnej, która jest wpisana do KRS, a następnie odwołać prokurenta, nie informując go o tym fakcie ani nie składając stosownego wniosku do KRS. Czy brak nawet próby poinformowania prokurenta o ograniczeniu zakresu jego prokury, a następnie o jej wypowiedzeniu może skutkować nieważnością czynności (nieważnością podpisanych umów zawartych w imieniu spółki przez tego prokurenta)?


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Prokura, jak zapewne się Pani orientuje, jest szczególnym rodzajem pełnomocnictwa udzielanym do prowadzenia spraw przedsiębiorców. Generalnie kwestie związane z prokurą uregulowane są w Kodeksie cywilnym (w skrócie: K.c.). Kodeks spółek handlowych (w skrócie: K.s.h.) jedynie doprecyzowuje pewne kwestie.

 

Według art. 1091 K.c. prokura jest pełnomocnictwem udzielonym przez przedsiębiorcę podlegającego obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorców, które obejmuje umocowanie do czynności sądowych i pozasądowych, jakie są związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa.

 

Zgodnie z art. 1092 K.c. prokura powinna zostać udzielona na piśmie pod rygorem nieważności. Oznacza to, że bez zachowania tej formy osoba upoważniona prokurentem nie jest i nie ma umocowania do działania w imieniu przedsiębiorcy.

 

Ponieważ jest Pani osobą zorientowaną, nie będę dokładnie omawiała spraw szczególnych dotyczących prokury, a przejdę od razu do odpowiedzi na Pani pytania.

 

Zgodnie z art. 1091 § 2 K.c. nie można ograniczyć prokury ze skutkiem wobec osób trzecich, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zasada ta ma charakter bezwzględnie obowiązujący.

 

„Oznacza to, że nie jest dopuszczalne zastrzeżenie w umowie między przedsiębiorcą a prokurentem albo w oświadczeniu o udzieleniu prokury, iż prokura może zostać ograniczona ze skutkiem zewnętrznym. Wszelkie przewidziane przez mocodawcę w oświadczeniu o udzieleniu prokury albo w umowie między nim a prokurentem ograniczenia są bezskuteczne wobec osób trzecich, natomiast wywołują skutki w stosunku między tymi podmiotami. Ograniczenia takie mogą przybrać charakter przedmiotowy, podmiotowy, terytorialny czy też czasowy, ewentualnie mieszany, łączący wskazane ograniczenia. Bezskuteczność ograniczenia wobec osób trzecich i jednoczesna jego skuteczność w stosunku wewnętrznym oznacza, że czynność dokonana przez prokurenta z naruszeniem ograniczenia jest ważna, jednakże prokurent ponosi odpowiedzialność wobec mocodawcy za takie działanie. Ponadto takie zachowanie może stanowić podstawę odwołania prokury przez przedsiębiorcę. Wskazana regulacja ma na celu wzmocnienie bezpieczeństwa i pewności obrotu przez zagwarantowanie skuteczności i ważności czynności dokonanych z prokurentem w zakresie jego umocowania, który jest stały i wynika z ustawy” (tak: orzeczenie SN z 4 listopada 1927 r., C 586/27, OSP 1928, poz. 458). 

 

Innymi słowy, ograniczenie prokury, o które Pani pyta, nie mogło mieć wpływu na ważność czynności prawnych dokonanych przez prokurenta w okresie, w którym spółka ograniczyła prokurę. Co więcej, według mnie, prokurent nie może ponosić odpowiedzialności za dokonane czynności, jeśli nie został skutecznie powiadomiony o ograniczeniu prokury. Wówczas bowiem naruszenie zakresu prokury nastąpiło bez winy prokurenta, a odpowiedzialność za szkodę powstałą w wyniku działania prokurenta można ponosić jedynie na zasadzie winy.

 

Jeśli chodzi o odwołanie prokury, to art. 1097 K.c. stanowi, że prokura może zostać w każdej chwili odwołana. Jest to przepis bezwzględnie obowiązujący. Według doktryny odwołanie prokury jest jednostronną czynnością prawną, która dochodzi do skutku przez złożenie przez mocodawcę prokurentowi oświadczenia woli. Odwołanie następuje z chwilą dojścia do prokurenta oświadczenia o odwołaniu prokury w taki sposób, że mógł on się zapoznać z jego treścią. Tezę tę należy wywieść z faktu, że odwołanie prokury jest oświadczeniem woli, a to, zgodnie z art. 61 K.c., jeśli ma być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią.

 

Według P. Nazaruka, autora komentarza do art. 1091 i n. K.c.: „Za dopuszczalne uznać należy również odwołanie przez oświadczenie woli złożone innej osobie (np. kontrahentowi, wobec którego przedsiębiorca był reprezentowany przez prokurenta) czy też po prostu w drodze wniosku do rejestru o wykreślenie prokury. Oczywiście w każdym przypadku ze względów praktycznych uzasadnione jest poinformowanie prokurenta o odwołaniu prokury. Przepisy Kodeksu cywilnego nie wymagają dla odwołania prokury formy szczególnej, w związku z tym przyjmuje się w doktrynie, że może ono zostać złożone w formie dowolnej. Wydaje się jednak, że względy bezpieczeństwa obrotu uzasadniają złożenie takiego oświadczenia dla celów dowodowych w formie pisemnej” (w: A. Stępień-Sporek i in., Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 2012).

 

Odnosząc powyższe do Pani sytuacji, należy stwierdzić, że odwołanie prokury bez poinformowania o tym prokurenta (nieważne, w jakiej formie, ale tak, aby prokurent mógł się zapoznać z wolą przedsiębiorcy) nie będzie skuteczne, względnie nie będzie skuteczne do czasu, kiedy prokurent uzyska wiedzę o oświadczeniu mocodawcy. Także w tym wypadku czynności prokurenta nie są nieważne z punktu widzenia prawa i wiążą spółkę, chyba że osoba odbierająca oświadczenie od prokurenta wiedziała o odwołaniu prokury, bo została powiadomiona przez spółkę o tym fakcie.

 

Jaki wpływ na prokurę i jej odwołanie ma wpis i wykreślenie wpisu w KRS? Zgodnie z art. 1098 K.c. udzielenie i wygaśnięcie prokury przedsiębiorca powinien zgłosić do rejestru przedsiębiorców. Zgłoszenie o udzieleniu prokury powinno określać jej rodzaj, a w przypadku prokury łącznej – także sposób jej wykonywania.

 

Z przepisu art. 1099 wynika także, że do akt rejestrowych prokurent powinien złożyć wzór własnoręcznego podpisu. Przepis ten stanowi bowiem, że „prokurent składa własnoręczny podpis zgodnie ze znajdującym się w aktach rejestrowych wzorem podpisu, wraz z dopiskiem wskazującym na prokurę, chyba że z treści dokumentu wynika, że działa jako prokurent”.

 

Wpis do KRS ma jednak tylko charakter deklaratoryjny, co oznacza, że dla ważności samego udzielenia prokury nie jest konieczny, nie tworzy praw prokurenta. Jego prawa wynikają z dokumentu o udzieleniu prokury. Podobnie ma się rzecz w sytuacji odwołania prokury. Jest ona odwołana, nawet jeśli nie została wykreślona z KRS. Prokurent niewpisany do rejestru może reprezentować przedsiębiorcę w pełnym zakresie swego umocowania. Wpis natomiast ma na celu przede wszystkim zapewnienie bezpieczeństwa obrotu przez umożliwienie osobom trzecim sprawdzenia, jakie osoby są prokurentami przedsiębiorcy i czy osoba powołująca się na prokurę faktycznie takie umocowanie otrzymała. (tak: A. Stępień-Sporek i in., Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 2012).

 

Według poglądu reprezentowanego w doktrynie, skoro wpis prokury do rejestru przedsiębiorców nie ma charakteru konstytutywnego, lecz deklaratoryjny, to prokurent jeszcze przed wpisem do rejestru jest uprawniony do dokonywania wszystkich czynności objętych zakresem prokury, o ile osoby trzecie wiedzą o udzieleniu mu prokury. A zatem prokurent może wykazać, także w postępowaniu sądowym, posiadanie statusu prokurenta w inny sposób niż tylko poprzez okazanie odpisu lub wyciągu z rejestru przedsiębiorców (J. Kruczalak-Jankowska, Przegląd orzecznictwa SN z zakresu prawa handlowego za rok 2005, w: „Gdańskie Studia Prawnicze – Przegląd Orzecznictwa” 3, 2006).

 

Z drugiej jednak strony pojawiło się orzecznictwo sądów, według którego „jedynym dokumentem, który potwierdza status prokurenta, jest wyciąg z Krajowego Rejestru Sądowego. Jak nakazuje art. 1098 K.c., udzielenie i wygaśnięcie prokury przedsiębiorca powinien zgłosić do rejestru. Dlatego dokumentem, który pozwala prokurentowi wykazać swój status, jest wypis z tego rejestru” (tak: wyrok SN z 20 października 2005 r., II CK 120/2005, LexPolonica nr 390116).

 

Moim zdaniem z poglądem SN nie można się jednak zgodzić. Skoro bowiem prokura dla swej ważności wymaga formy pisemnej, to nie można dla jej ważności wymagać jeszcze innych form. Gdyby ustawodawca chciał, aby dokumentem potwierdzającym mocowanie do działania prokurent był wpis w KRS, ustanowiłby ten wpis działaniem konstytutywnym (tworzącym prawo).

 

Reasumując: brak wykreślenia prokury z KRS nie wpływa na skuteczność odwołania prokury o ile oświadczenie woli o odwołaniu dotarło do prokurenta. Natomiast gdyby oświadczenie takie nie zostało złożone prokurentowi wprost, ale prokura zostałaby wykreślona z KRS, to należy uznać, że taka prokura została także skutecznie odwołana. KRS ma bowiem charakter jawny i każdy ma prawo dostępu do danych w nim zawartych pośrednictwem Centralnej Informacji (art. 8 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym), a wpisy do Rejestru podlegają obowiązkowi ogłoszenia w Monitorze Sądowym i Gospodarczym (art. 13 ust. 1 tej ustawy). Od dnia ogłoszenia w Monitorze Sądowym i Gospodarczym nikt nie może zasłaniać się nieznajomością ogłoszonych wpisów. Prokurent dowiaduje się o swoim odwołaniu, dociera do niego oświadczenie mocodawcy, a to zgodnie ze wspomnianym wcześniej art. 61 K.c. stanowi podstawę do uznania, że oświadczenie jest dla stron wiążące. Jednak w odniesieniu do czynności dokonanych przed upływem szesnastego dnia od dnia ogłoszenia podmiot wpisany do Rejestru nie może powoływać się na wpis wobec osoby trzeciej, jeżeli ta udowodni, że nie mogła wiedzieć o treści wpisu (art. 15 ust. 1 ustawy o KRS).

 

Sądzę, że w tej chwili wyjaśniłam już wszelkie Pani wątpliwości dotyczące ważności ograniczenia i odwołania prokury oraz czynności prawnych dokonanych przez prokurenta przed dotarciem do niego oświadczenia o odwołaniu.

 

Jeśli oświadczenie nie zostało złożone prokurentowi, a nie dotarło do niego w inny sposób, nie można uznać go za skuteczne – a co za tym idzie, czynności dokonane przez niego w imieniu spółki nie są nieważne.

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • V + VIII =

»Podobne materiały

Udzielenie substytucji pełnomocnictwa

Podpisałam pełnomocnictwo do reprezentowania mnie na wszystkich zgromadzeniach wspólników w spółce z o.o. Osobą tą jest prawnik. Jak je skutecznie odwołać? Co to znaczy „udzielam substytucji tego pełnomocnictwa”? Taki był zapis na końcu tego pełnomocnictwa.

 

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
wizytówka Szukamy ambitnego prawnika »