Mamy 10 708 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z prawem cywilnym? Opisz swój
problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Opublikowane: 07.12.2007 | Zaktualizowane:

Odszkodowanie z tytułu uszkodzenia pojazdu przez zwierzynę łowną

Uchwała z dnia 7 grudnia 2007 r. (sygn. akt III CZP 120/07)

Na podstawie art. 50 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1995 r. - Prawo łowieckie (jedn. tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 127, poz. 1066 ze zm.) Skarb Państwa odpowiada tylko za szkody określone w art. 46 ust. 1 tej ustawy.

 

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Ewy M i Macieja M przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Województwo Pe i Zarząd Województwa P o zapłatę, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 7 grudnia 2007 r., zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Ł

postanowieniem z dnia 27 lipca 2007 r.,

 

„Czy na podstawie art. 50 ust. 1 ustawy - prawo łowieckie z dnia 13 października 1995 r. (tekst jedn. Dz.U. z 2005 r., Nr 127, poz. 1066 z późn. zm.) Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność za szkody inne niż określone w art. 46 ust. 1 pkt 1 tegoż prawa, wyrządzone przez zwierzęta łowne objęte całoroczną ochroną ?”

podjął uchwałę:

 

Na podstawie art. 50 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1995 r. - Prawo łowieckie (jedn. tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 127, poz. 1066 ze zm.) Skarb Państwa odpowiada tylko za szkody określone w art. 46 ust. 1 tej ustawy.

 

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 26 marca 2007 r. zasądził od Skarbu Państwa – Zarządu Województwa P na rzecz Ewy i Macieja M kwotę 16 014,80 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 18 maja 2006 r.

 

W dniu 29 sierpnia 2005 r. około godziny 550 na drodze nr 61 pomiędzy miejscowościami G a K prowadzony przez powoda samochód zderzył się z łosiem, zwierzęciem - według rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 11 marca 2005 r. w sprawie ustalenia gatunków zwierząt łownych (Dz. U. nr 45, poz. 433) – łownym (§1 pkt 1 lit. a), podlegającym jednak na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 marca 2005 r. w sprawie określenia okresów polowań na zwierzęta łowne (Dz. U, nr 48, poz. 459) - jako jedyne zwierzę łowne - całorocznej ochronie (§1 ust. 5).

 

Wypadek nastąpił na odcinku drogi, który był granicą obwodów łowieckich polnych dzierżawionych przez Koło Łowieckie „B” w Ł. Na odcinku tym nie było znaków ostrzegawczych „uwaga dzikie zwierzęta”, co jednak nie wynikało z zaniedbań zarządcy drogi, ponieważ odcinek ten znajdował się poza ostoją zwierzyny i nie przebiegał przez trasę tradycyjnych jej wędrówek. W wyniku wypadku uszkodzeniu uległ samochód, a powodowie doznali obrażeń ciała.

 

Sąd Rejonowy, mając na względzie powyższe ustalenia, oparł odpowiedzialność Skarbu Państwa – Zarządu Województwa P za szkodę doznaną przez powodów na art. 50 ustawy z dnia 13 października 1995 r. – Prawo łowieckie (jedn. tekst: Dz. U. z 2005 r. nr 127, poz. 1066 ze zm. – dalej: „pr. łow.”), według którego: Skarb Państwa odpowiada za szkody wyrządzone przez zwierzęta łowne objęte całoroczną ochroną (ust. 1); odszkodowanie za szkody, o których mowa w ust. 1, wyrządzone na obszarach obwodów łowieckich polnych wypłaca zarząd województwa ze środków budżetu państwa (ust. 2 pkt 2). Zgodnie z poprzedzającym go przepisem art. 46 ust. 1 pr. łow., dzierżawca lub zarządca obwodu łowieckiego obowiązany jest do wynagrodzenia szkód wyrządzonych w uprawach i płodach rolnych przez dziki, łosie, jelenie, daniele i sarny (ust. 1 pkt 1) oraz przy wykonywaniu polowania (ust. 1 pkt 2).

 

W ocenie Sądu Rejonowego, w art. 50 ust. 1 pr. łow. można by dostrzegać normę modyfikującą jedynie podmiotową stronę odpowiedzialności przewidzianej w art. 46 ust. 1 pr. łow. tj. ustanawiającą w miejsce odpowiedzialności dzierżawców lub zarządców odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkody w uprawach i płodach rolnych wyrządzone przez zwierzęta łowne podlegające całorocznej ochronie. Możliwa jest jednak, zdaniem Sądu Rejonowego, także inna interpretacja art. 50 ust. 1 pr. łow.

 

Według niej, norma wynikająca z tego przepisu różni się od regulacji zawartej w 46 ust. 1 pr. łow. nie tylko odmiennym oznaczeniem podmiotu odpowiedzialnego, ale i odmiennym oznaczeniem zakresu odpowiedzialności. Zakresem przewidzianej w art. 50 ust. 1 pr. łow. odpowiedzialności Skarbu Państwa są objęte, według tej interpretacji, wszelkie szkody, nie tylko zatem szkody w uprawach i płodach rolnych wyrządzone przez zwierzęta łowne podlegające całorocznej ochronie, lecz także inne szkody w mieniu wyrządzone przez te zwierzęta oraz spowodowane przez nie szkody na osobie.

 

Opowiadając się za drugą z przedstawionych interpretacji, Sąd Rejonowy wskazał, że art. 50 ust. 1 pr. łow. nie zawiera postanowień ograniczających odpowiedzialność Skarbu Państwa do szkód określonych w art. 46 ust. 1 pr. łow. oraz, że niezrozumiały byłby stan prawny, w którym za takie same szkody wyrządzone przez łosia, zwierzę łowne podlegające całorocznej ochronie, odpowiadałby dzierżawca lub zarządca i Skarb Państwa. Zwrócił ponadto uwagę na to, że istnieje możliwość objęcia całoroczną ochroną również zwierząt łownych wyrządzających szkody w innych dobrach niż uprawy rolne, np. kun, lisów.

 

Zdaniem Sądu Rejonowego, pogląd wyrażony w wydanym przezeń wyroku ma oparcie także w wykładni historycznej art. 50 pr. łow. Nieobowiązujący już art. 50 ust. 1a pr. łow. obejmował odpowiedzialnością Skarbu Państwa szkody wyrządzone przez wilki wśród zwierząt gospodarskich.

 

Sąd Okręgowy, rozpoznając apelację strony pozwanej, kwestionującą zasadność przyjętej przez Sąd Rejonowy wykładni art. 50 ust. 1 pr. łow., nabrał poważnych wątpliwości, którym dał wyraz w przedstawionym zagadnieniu prawnym; zaznaczył przy tym, że bliższa jest mu interpretacja art. 50 ust. 1 pr. łow. odrzucona przez Sąd Rejonowy.

 

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przepisy, których dotyczy przedstawione zagadnienie prawne, zamieszczone zostały w rozdziale „szkody łowieckie”. Artykuł 46 pr. łow. otwiera ten rozdział. Następujące po nim art. 47-49 pr. łow. nawiązują wprost do niego, regulują więc niewątpliwie tylko kwestie związane z przewidzianą w nim odpowiedzialnością. Artykuł 50 pr. łow., którego związek z art. 46 pr. łow. stanowi przedmiot przedstawionego zagadnienia prawnego, jest ostatnim przepisem tego rozdziału. Z powyższych uwag wynika, że kluczowe znaczenie wśród przepisów regulujących szkody łowieckie ma art. 46 pr. łow.

 

W art. 46 pr. łow. „szkody łowieckie” są rozumiane szerzej niż wynikałoby to z potocznego rozumienia tego terminu. Wymieniony artykuł obejmuje obowiązkiem wynagrodzenia nie tylko szkody wyrządzone przy wykonywaniu polowania, czyli przez polujących, ale także szkody wyrządzone przez niektóre rodzaje zwierząt łownych w uprawach i płodach rolnych. Mimo łączenia przez art. 46 pr. łow. Z terminem „szkody łowieckie” szerszego znaczenia od potocznego, w przepisie tym chodzi jednak tylko o szkody w mieniu.

 

Artykuł 46 pr. łow., stanowiąc w ust. 1 pkt 2 o obowiązku wynagrodzenia szkód wyrządzonych przy wykonywania polowania nie zacieśnia wprawdzie wyraźnie – tak jak w ust. 1 pkt 1 - tego obowiązku jedynie do szkód w mieniu, na takie jednak zacieśnienie wskazuje jednoznacznie przewidziany w ust. 2 tego artykułu sposób szacowania szkód, o których mowa w ust. 1, a więc także w jego punkcie 2. Nie do zaakceptowania, a nawet pomyślenia, byłoby szacowanie w powyższy sposób (przez przedstawicieli zarządcy lub dzierżawcy obwodu łowieckiego przy uczestnictwie przedstawicieli izby rolniczej) szkód na osobie. Również zatem w art. 46 ust. 1 pkt 2 pr. łow. chodzi niewątpliwie tylko o wynagrodzenie szkód w mieniu, polegających w szczególności na zadeptaniu upraw.

 

Ograniczenie odpowiedzialności statuowanej w art. 46 pr. łow. do obowiązku wynagrodzenia niektórych tylko uszczerbków w mieniu harmonizuje z analogicznym ograniczeniem ustanowionej w art. 126 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. nr 92, poz. 880) odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkody wyrządzone przez zwierzęta podlegające ochronie gatunkowej.

 

Unormowany w art. 46 pr. łow. obowiązek wynagrodzenia szkód łowieckich zalicza się do przypadków odpowiedzialności za szkody powstałe na skutek wykonywania praw podmiotowych lub prowadzenia oznaczonej działalności na podstawie upoważnienia ustawowego. Jeżeli samo w sobie korzystne społecznie prowadzenie oznaczonej działalności może zarazem wywoływać szkodliwe skutki dla otoczenia, ustawodawca upoważniając do prowadzenia tej działalności jednocześnie nakłada na prowadzącego działalność zaostrzoną odpowiedzialność za typowe szkodliwe jej następstwa.

 

Zaostrzenie odpowiedzialności we wspomnianych przypadkach polega na odejściu od zasady winy i umożliwieniu uwolnienia się od odpowiedzialności tylko przez wykazanie ściśle określonych okoliczności, wykazujących związek z działalnością, która doprowadziła do szkody. W piśmiennictwie oraz orzecznictwie (por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 27 listopada 2007 r., III CZP 67/07, Biul. SN 2007, nr 11, s. 8) wskazuje się, że regulacja zawarta w art. 46-49 pr. łow. rozwiązuje konflikt interesów między dwiema dziedzinami gospodarki: gospodarką łowiecką i rolnictwem.

 

Skoro w interesie gospodarki łowieckiej ograniczone zostały środki zabezpieczające grunty rolne przed wdzieraniem się na nie zwierzyny łownej (art. 9 ust. 1 pkt 2 pr. łow.), należało nałożyć na podmioty prowadzące tę gospodarkę odpowiedzialność za szkody wyrządzone przez zwierzynę łowną w uprawach i płodach rolnych. Celem art. 46 ust. 1 pkt 1 pr. łow. i przepisów z nim związanych jest więc skompensowanie przez podmioty prowadzące gospodarkę łowiecką wspomnianych szkód na gruntach, których charakter nie pozwala stworzyć skutecznych zabezpieczeń przed wolno żyjącą zwierzyną łowną.

 

Ustanowioną w art. 46 ust.1 pkt 1 pr. łow. odpowiedzialność odszkodowawczą wyłącza tylko wykazanie jednej z okoliczności wymienionych w art. 48 pr. łow., wśród których nie ma przesłanek egzoneracyjnych zwykle wyłączających odpowiedzialność opartą na zasadzie ryzyka (siła wyższa, wyłączna wina poszkodowanego lub wyłączna wina osoby trzeciej), co sprawia, że omawiana odpowiedzialność bywa ujmowana jako odpowiedzialność absolutna lub bezwzględna albo zaliczana do szczególnej grupy przypadków odpowiedzialności z tytułu ryzyka).

 

Odpowiedzialność unormowana w art. 46-49 pr. łow. nie wyłącza odpowiedzialności przez zarządcę lub dzierżawcę obwodu łowieckiego albo inny podmiot na zasadach ogólnych, czyli na podstawie przepisów kodeksu cywilnego o czynach niedozwolonych, za inne szkody niż określone w 46 ust. 1 pr. łow., zarówno w mieniu, jak na osobie, wyrządzone przez zwierzynę łowną lub w związku z polowaniem. Wniosek taki nie budzi wątpliwości w świetle przedstawionych wyżej założeń art. 46-49 pr. łow.

 

To samo dotyczy odpowiedzialności za szkody wyrządzone przez zwierzęta podlegające ochronie gatunkowej. Po uwzględnieniu zmian wynikłych z dokonanej w 2004 r. nowelizacji art. 417 i 421 oraz statuowania art. 4171 i art. 4172 k.c. zachowuje więc co do zasady aktualność dotychczasowe orzecznictwo wyrażające myśl zgodną z wspomnianym wnioskiem (por. orzeczenia Sądu Najwyższego: z dnia 17 czerwca 1966 r., I CR 360/66, OSNC 1967, nr 2, poz. 30, z dnia 30 czerwca 1971 r., II CR 175/71, OSNC 1972, nr 2, poz. 30, z dnia 19 kwietnia 1974 r., II CR 157/74, OSP 1975, z. 5, poz. 104, z dnia 20 lipca 1977, II CR 203/77, OSNC 1978, nr 4, poz. 76, z dnia 7 września 2000 r., I CKN 1212/99, OSNC 2001, nr 2, poz. 31, z dnia 28 stycznia 2005 r., II CK 363/04, LEX nr 301777, z dnia 10 czerwca 2005 r., II CK 719/04, LEX nr 180859).

 

Przedstawione założenia art. 46-49 pr. łow. przemawiają za dostrzeganiem w art. 50 pr. łow. regulacji związanej ściśle z wcześniejszymi przepisami, a której sens sprowadza się jedynie do ustanowienia w miejsce odpowiedzialności dzierżawców lub zarządców odpowiedzialności Skarbu Państwa za wyrządzone przez zwierzęta łowne podlegające całorocznej ochronie szkody w uprawach i płodach rolnych, bez odchodzenia od zasad i zakresu odpowiedzialności przewidzianej w art. 46-49 pr. łow.

 

Objęcie całoroczną ochroną któregoś z rodzajów zwierząt łownych wymienionych w art. 46 ust. 1 pkt 1 pr. łow. powoduje w zasadzie jego „wyłączenie” z gospodarki łowieckiej prowadzonej przez zarządcę lub dzierżawcę koła łowieckiego i objęcie zadaniami jednostek organizacyjnych wskazanych w art. 50 ust. 2 pr. łow., dlatego w razie wyrządzenia przez tego rodzaju zwierzę szkody w uprawach lub płodach rolnych odpada uzasadnienie do obciążenia odpowiedzialnością za tę szkodę zarządcy lub dzierżawcy koła łowieckiego, uzasadnione zaś jest nałożenie odpowiedzialności za tę szkodę na Skarb Państwa – właściwą, wskazana w art. 50 ust. 2 pr. łow. jednostkę organizacyjną. Pozostałe założenia regulacji zawartej w art. 46-49 pr. łow. zachowują pełną aktualność w odniesieniu do przypadków wyrządzenia szkody w uprawach i płodach rolnych przez zwierzę łowne podlegające całorocznej ochronie.

 

Objęcie odpowiedzialnością Skarbu Państwa na podstawie art. 50 pr. łow. wszelkich szkód wyrządzonych przez zwierzęta łowne podlegające całorocznej ochronie oznaczałoby całkowite zerwanie zarówno z założeniami regulacji zawartej w art. 46-49 pr. łow., jak i założeniami regulacji odpowiedzialności za czyny niedozwolone w kodeksie cywilnym. Odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez zwierzę łowne objęte całoroczną ochroną oparta na art. 50 pr. łow. byłaby odpowiedzialnością absolutną w najpełniejszym tego słowa znaczeniu, ponieważ nie wyłączałaby jej żadna przesłanka egzoneracyjna. Byłoby to więc rozwiązanie niezwykłe w polskim systemie prawa. Trudno byłoby przy tym zrozumieć, dlaczego Skarb Państwa miałby tę absolutną odpowiedzialność ponosić w razie spowodowania szkody na osobie przez łosia, a – na przykład - przez dzika lub jelenia już nie.

 

To, że art. 50 ust. 1 pr. łow. nie zawiera wyraźnych postanowień ograniczających odpowiedzialność Skarbu Państwa do szkód określonych w art. 46 ust. 1 pr. łow., nie może być uznane za argument na rzecz poglądu rozciągającego odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 50 pr. łow. na wszelkie szkody wyrządzone przez zwierzęta łowne podlegające całorocznej ochronie, ponieważ postanowienia takie były zbędne ze względu na lokatę art. 50 pr. łow.

 

Nie jest również uzasadnione twierdzenie, że odrzucenie wspomnianego poglądu prowadzi do stworzenia niezrozumiałego stanu prawnego: istnienia dwóch podstaw do takiej samej odpowiedzialności za szkody w uprawach i płodach rolnych wyrządzane przez łosie, jednej w art. 46 ust. 1 pkt 1 pr. łow., drugiej w art. 50 ust.1 pr. łow. Zapewne kwestię, której dotyczy art. 50 pr. łow., można było precyzyjnej unormować, niemniej nie budzi wątpliwości, że według stanowiska zajętego w uchwale rozstrzygającej przedstawione zagadnienie prawne wskazane wyżej dwie podstawy prawne odpowiedzialności za szkody wyrządzone w uprawach i płodach rolnych różnią się, z przyczyn, o których była mowa, odmiennym oznaczeniem podmiotu odpowiedzialnego i mają odmienne zakresy zastosowania; mianowicie dopóty, dopóki łosie będą zwierzętami łownymi objętymi całoroczną ochroną, za wyrządzane przez nie szkody w uprawach i płodach rolnych będzie odpowiadał jedynie Skarb Państwa.

 

Zajętego w uchwale stanowiska nie podważa też teoretycznie istniejąca możliwość objęcia całoroczną ochroną zwierząt łownych wyrządzających szkody w innych dobrach niż uprawy rolne, np. kun, lisów. W świetle zajętego w uchwale stanowiska samo objęcie tych zwierząt całoroczną ochroną rzeczywiście nie stworzyłoby ze względu na dotychczasowy kształt regulacji szkód łowieckich podstawy prawnej do odpowiedzialności za wyrządzane przez te zwierzęta szkody, dlatego decyzja o objęciu tych zwierząt łownych całoroczną ochroną musiałaby zostać połączona ze zmianą dotychczasowego kształtu regulacji szkód łowieckich.

 

Chybione jest także jako argument mający przemawiać za przeciwnym poglądem odwołanie się do wykładni historycznej art. 50 pr. łow. Ze względu na to, że wilk nie jest zwierzęciem łownym, lecz objętym ścisłą ochroną (por. rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 28 września 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną, załącznik nr 1 lp. 314, Dz. U. nr 220, poz. 2237, a uprzednio rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 26 września 2001 r. w sprawie określenia listy gatunków zwierząt rodzimych dziko występujących objętych ochroną gatunkową ścisłą i częściową oraz zakazów dla danych gatunków i odstępstw od tych zakazów, Dz. U. nr 130, poz. 1456), właściwym miejscem regulacji odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkody wyrządzone przez wilki wśród zwierząt gospodarskich nie mogło być prawo łowieckie, lecz powinna być ustawa o ochronie przyrody (zob. art. 126 ust. 1 pkt 2).

 

Odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 50 ust. 1 pr. łow. za szkody wyrządzone przez zwierzęta łowne podlegające całorocznej ochronie w uprawach i płodach rolnych nie wyłącza – rzecz jasna - odpowiedzialności Skarbu Państwa na zasadach ogólnych za inne szkody wyrządzone przez te zwierzęta.

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy rozstrzygnął przedstawione zagadnienie prawne jak w uchwale (art. 390 § 1 k.p.c.).

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>

wersja do druku

Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z prawem cywilnym? Opisz swój
problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

 

»Najczęściej czytane artykuły w dziale
»Najnowsze artykuły w dziale
»Najczęściej czytane pytania w dziale
»Najnowsze pytania w dziale
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
wizytówka Szukamy ambitnego prawnika »