Mamy 11 195 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Odszkodowanie i zadośćuczynienie za śmierć osoby bliskiej – część 2

Autor: Krzysztof Bigoszewski • Opublikowane: 09.02.2010

Artykuł omawia kwestię zadośćuczynienia za śmierć osoby na podstawie art. 446 Kodeksu cywilnego, ze szczególnym uwzględnieniem nowelizacji tego artykułu poprzez wprowadzenie instytucji zadośćuczynienia na rzecz członków rodziny zmarłego, która weszła w życie w dniu 1 sierpnia 2008 r.



Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Zgodnie z art. 446 § 3 Kodeksu cywilnego sąd może przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego stosowne odszkodowanie, jeżeli wskutek jego śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej.

 

Odszkodowanie powyższe różni się od określonej w § 2 renty tym, iż dotyczy ono w szczególności szkód majątkowych, które nie są uwzględniane przy zasądzeniu tejże renty (wyrok SA w Białymstoku z 06.02.2001 r., I ACa 30/01).

 

Przez sytuację życiową należy rozumieć ogół czynników składających się na położenie życiowe jednostki, także trudno mówić o wymierzalnej wartości ekonomicznej (wyrok SN z 28.07.1976 r., IV CR 271/76). Dlatego też, jak podkreśla się w doktrynie, pogorszenie sytuacji życiowej polega nie tylko na pogorszeniu obecnej sytuacji materialnej, lecz także na utracie realnej możliwości samej stabilizacji warunków życiowych lub ich realnego polepszenia. Takie pogorszenie następuje np. w przypadku utraty małżonka, bądź ojca przez małoletnie dzieci. Nie podlegają natomiast wynagrodzeniu pieniężnemu same cierpienia moralne będące następstwem śmierci poszkodowanego (uchwała SN z 26.10.1970 r., III PZP 22/70).

 

Powyższy przepis posługuje się pojęciem najbliższych członków rodziny zmarłego, do których zalicza się rodziców i dzieci zmarłego, a także inne osoby pozostające w stosunkach rodzinnych (a więc dalszych zstępnych i wstępnych, macochę lub ojczyma, jak również dziecko pozostające pod pieczą rodziny zastępczej). Katalog osób uprawnionych do odszkodowania z tytułu pogorszenia się sytuacji życiowej jest więc węższy niż katalog osób, które mogłyby ubiegać się o rentę z tego tytułu, gdyż nie obejmuje innych osób zmarłemu najbliższych, które nie były członkami jego rodziny.

 

Odszkodowanie za śmierć osoby bliskiej łączy z rentą odszkodowawczą z tego tytułu to, iż w razie gdy jest kilka osób uprawnionych do odszkodowania, każda z nich ma samodzielne roszczenie, niezależnie od pozostałych (wyrok SN z 15.09.1965 r., I PR 317/65).

 

Nowością jest § 4 art. 446 K.c., zgodnie z którym sąd może także przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę.

 

Paragraf powyższy wszedł w życie 1 sierpnia 2008 r. Nowatorski charakter tego przepisu polega na tym, iż do dnia jego wejścia w życie polskie sądy nie były uprawnione do zasądzania zadośćuczynienia za śmierć osoby bliskiej. Obecnie się to zmieniło, jednak na uwadze należy mieć to, iż powyższy przepis znajduje zastosowanie wyłącznie do stanów faktycznych zaistniałych po jego wejściu w życie, zatem co do zasady zadośćuczynienie nie przysługuje w przypadku, gdy śmierć członka rodziny nastąpiła przed dniem 1 sierpnia 2008 r.

 

Warto wskazać, iż pojawiały się próby obejścia obowiązujących przepisów i poszukiwania ochrony prawnej w oparciu o przepisy dotyczące ochrony dóbr osobistych. I tak, Sąd Apelacyjny w Gdańsku w wyroku z 23.09.2005 r. (I ACa 554/05), uznał, iż szczególna więź rodziców z dzieckiem, przysługująca zarówno dziecku jak i rodzicom w prawidłowo funkcjonującej rodzinie, zasługuje na status dobra osobistego, podlegającego ochronie prawnej, przewidzianej w art. 24 § 1, art. 445 § 1 i art. 448 K.c.

 

Powyższa praktyka jest kwestionowana, a jej przeciwnicy wskazują, iż podobna regulacja do obecnie wprowadzonej istniała także poprzednio (w art. 166 nieobowiązującego już Kodeksu zobowiązań wprowadzonego w życie rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej z 27.10.1933 r.), następnie zaś zastosowanie tej instytucji uległo zmianie pod wpływem poglądów Sądu Najwyższego. W uchwale SN z 15.12.1951 r. (C 15/51) wskazano, iż zadośćuczynienie za krzywdę moralną na rzecz członków rodziny zmarłego jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, budziło bowiem zastrzeżenia kompensowanie bólu drogą korzyści pieniężnych. Dokonana przez Sąd Najwyższy wykładnia, choć krytykowana, stała się podstawą uchylenia art. 166 K.z., który też nie znalazł swojego odpowiednika w Kodeksie cywilnym.

 

Wobec powyższego instytucja zadośćuczynienia za śmierć osoby bliskiej od czasu uchylenia art. 166 K.z. do dnia wejścia w życie przepisu art. 446 § 4 K.c., w polskim systemie prawa nie istniała, a więc nie mogła być podstawą zasądzania zadośćuczynienia. Ponadto było to świadome działanie ustawodawcy. W związku z powyższym działanie polegające na dochodzeniu zadośćuczynienia z tytułu śmierci osoby bliskiej sprzed 1 sierpnia 2008 r. stanowi niedopuszczalne obejście prawa.

 

Spór w tym zakresie nie został rozstrzygnięty, a zatem droga do dochodzenia zadośćuczynienia także za śmierć osoby bliskiej, która miała miejsce przed 1 sierpnia 2008 r., wydaje się otwarta.

 

W związku z tym, iż omawiany przepis jest w zasadzie nowością, doktryna ani orzecznictwo nie zdążyły wypracować stanowiska dotyczącego interpretacji tego przepisu. Dlatego też, jak się wydaje, odpowiednie zastosowanie powinny znaleźć poglądy dotyczące zadośćuczynienia wyrażone na podstawie art. 445 K.c.

 

Zadośćuczynienie zatem ma przede wszystkim charakter kompensacyjny i tym samym jego wysokość musi przedstawiać jakąś ekonomicznie odczuwalną wartość. Wysokość ta nie może być jednak nadmierna w stosunku do doznanej krzywdy i aktualnych stosunków majątkowych społeczeństwa, a więc powinna być utrzymana w rozsądnych granicach (wyrok SN z 26.02.1962 r., 4 CR 902/61).

 

Ważnym wyznacznikiem przy określaniu wysokości zadośćuczynienia powinno być uwzględnienie wszystkich okoliczności mających wpływ na rozmiar doznanej krzywdy, a m.in. również wieku poszkodowanego i czasu trwania jego cierpień (wyrok SN z 12.04.1972 r., II CR 57/72).


Stan prawny obowiązujący na dzień 09.02.2010


Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
wizytówka Szukamy ambitnego prawnika »