Mamy 11 195 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Odpowiedzialność za produkt niebezpieczny

Autor: Monika Cieszyńska • Opublikowane: 25.11.2007

W artykule zostały opisane przesłanki odpowiedzialności za produkt niebezpieczny oraz podmioty, które mogą zostać pociągnięte do tego rodzaju odpowiedzialności.



Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Przepisy formułujące odpowiedzialność za produkt niebezpieczny są dostosowaniem polskiego ustawodawstwa do rozwiązań obowiązujących w Unii Europejskiej w zakresie ochrony praw konsumentów, w szczególności stanowią realizacją „Dyrektywy Nr 85/374/EWG z 25 lipca 1985 r. w sprawie ujednolicenia prawnych i administracyjnych przepisów państw członkowskich o odpowiedzialności za wadliwe produkty”.

 

Odpowiedzialność za produkt niebezpieczny jest swoistym rodzajem odpowiedzialności – obok odpowiedzialności deliktowej i kontraktowej. Doktryna określiła ją mianem bezumownej odpowiedzialności odszkodowawczej opartej o zasadę ryzyka1. Niemniej również w tym wypadku na poszkodowanym – wnoszącym o odszkodowanie – ciąży obowiązek wykazania pozostałych, klasycznych dla odpowiedzialności odszkodowawczej przesłanek, czyli szkody, bezprawnego zachowania lub zaniechania osoby odpowiedzialnej; oraz związku przyczynowego między szkodą a bezprawnych zachowaniem.

 

Artykuł 4491 § 2 Kodeksu cywilnego zawiera ustawową definicję produktu. „Produkt” to rzecz ruchoma, choćby została ona połączona z inną rzeczą i stała się jej rzeczą składową, w tym z nieruchomością; produktem jest również energia elektryczna czy zwierzę.

 

Przez „rzecz” należy rozumieć przedmioty materialne, wyodrębnione na tyle, że mogą stanowić samoistne dobra i być przedmiotem obrotu. Tym samym dobra niematerialne, np. utwór literacki, program komputerowy, złoża mineralne nie mieszczą się w pojęciu „produktu”.

 

Rzeczami nie są energia elektryczna czy zwierzęta, niemniej ustawodawca zdecydował, iż mogą one stanowić produkt niebezpieczny.

 

Produktami niebezpiecznymi mogą być tylko rzeczy ruchome. Dokonując wykładni art. 46 Kodeksu cywilnego, za rzeczy ruchome należy uznać te wszystkie przedmioty materialne, które nie są nieruchomościami.

 

Produkt ma charakter niebezpieczny, gdy nie zapewnia bezpieczeństwa, jakiego może oczekiwać przeciętny człowiek, uwzględniając normalne jego użycie.

 

Źródłami niebezpieczeństwa produktu mogą być:

 

  • naturalne właściwości rzeczy – np. broń;
  • nieodpowiednia jakość spowodowana np. wadą konstrukcyjną czy nieprawidłową instrukcją.

 

Normalne użycie rzeczy to przede wszystkim używanie jej zgodnie z przeznaczeniem. Niemniej na producencie wyrobów przeznaczonych dla dzieci czy osób niepełnosprawnych ciąży obowiązek przewidywania, iż mogą one zostać użyta niezgodnie z instrukcją, czy też ich normalnym przeznaczeniem. Odpowiedzialność producenta nie zostanie zatem wyłączona, jeśli rzecz zostanie użyta niezgodnie z instrukcją, skoro takie użycie dało się przewidzieć2. Na przykład dziecko może włożyć ołówek do ust, co producent powinien mieć na uwadze, dobierając surowce, z których ołówek ten zostanie zrobiony.

 

Bezpieczeństwo produktu winno być oceniane według kryteriów obiektywnych, z perspektywy „normalnego” (typowego) konsumenta. Przy czym, jeśli produkt jest adresowany właśnie do dzieci – okoliczność tę należy uwzględnić przy przewidywaniu nieprawidłowego użycia produktu.

 

O bezpieczeństwie produktu decyduje chwila wprowadzenia go do obrotu. Tym samym podstawowym warunkiem poniesienia odpowiedzialności za produkt jest wprowadzenie go na rynek. Ten właśnie moment jest więc punktem odniesienia dla oceny bezpieczeństwa produktu. Dla bytu odpowiedzialności nie ma jednak znaczenia, czy wprowadzenie miało charakter komercyjny, promocyjny, czy też tylko i wyłącznie społeczny (tj. na cele charytatywne). Toteż producent może skutecznie uchylić się od odpowiedzialności, jeśli niebezpieczne właściwości produktu ujawnią się dopiero po wprowadzeniu go do obrotu, pod warunkiem jednak że wady te nie wynikały z przyczyny tkwiącej już uprzednio w produkcie, tj. przed jego zbyciem.

 

Zwolnienie od odpowiedzialności nastąpi także w przypadku, gdy niebezpiecznych właściwości produktu nie można było przewidzieć przy uwzględnieniu stanu nauki i techniki w chwili wprowadzenia produktu do obrotu lub też, gdy wynikły one z przepisów prawa. Natomiast produkt nie może być uznany za niezapewniający bezpieczeństwa tylko dlatego, że później wprowadzono do obrotu podobny produkt, lecz ulepszony (art. 4491 § 3 K.c.).

 

Ciężar wykazania okoliczności egzoneracyjnych – wyłączających odpowiedzialność, ciąży zawsze na producencie.

 

Podmiotem mogącym ponieść taką odpowiedzialność jest – co do zasady – producent, czyli wytwórca produktu finalnego, przy czym ustawodawca zastrzega, aby był to podmiot profesjonalny, a więc taki, który wytworzył produkt w zakresie swej działalności gospodarczej. Poważnym utrudnieniem dla producenta jest to, iż art. 4494 K.c. nakazuje przyjmować domniemanie, że produkt został wytworzony i wprowadzony do obrotu w zakresie jego działalności gospodarczej. Tym samym ciężar dowodu zostaje przerzucony na producenta, to on musi udowodnić, że produkt, który wyrządził szkodę, nie został wytworzony i wprowadzony do obrotu w ramach jego przedsiębiorstwa.

 

Producent nie jest jednak jedyną osobą, która może ponieść odpowiedzialność za produkt niebezpieczny. Z mocy art. 4495 K.c. taką odpowiedzialność może ponieść również wytwórca materiału, surowca albo części składowej produktu. Osoby te mogą uwolnić się jednak od odpowiedzialności, wykazując, iż wyłączną przyczyną szkody były wadliwa konstrukcja produktu lub wskazówki producenta, co w konsekwencji spowoduje, iż odpowiedzialnością zostanie obciążony tylko producent.

 

Odpowiedzialność za produkt niebezpieczny może ponieść także ten, kto producentem nie jest, lecz umieszcza na produkcie swoją nazwę, znak towarowy lub inne oznaczenie odróżniające, podając się w ten sposób za wytwórcę (tzw. quasi-producent), oraz importer czyli osoba, która produkt zagraniczny wprowadza do obrotu krajowego w zakresie swojej działalności gospodarczej.

 

Ustawodawca nie przewidział żadnych okoliczności egzoneracyjnych, na podstawie których tzw. quasi-producent i importer mogliby uwolnić się od odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny.

 

Jeśli w danym przypadku można ustalić zarówno producenta produktu, który wyrządził szkodę, jak i wytwórcę materiału, surowca albo części składowej produktu, quasi-producenta i importera, wówczas odpowiedzialność tych wszystkich podmiotów jest solidarna, co oznacza, że poszkodowany może zwrócić się o spełnienie całości świadczenia do jednego z nich, albo do niektórych, bądź do nich wszystkich łącznie. Podmioty te pozostają odpowiedzialne solidarnie, aż do momentu całkowitego zaspokojenia roszczeń poszkodowanego.

 

Warunkową odpowiedzialność za produkt niebezpieczny ponosi także dystrybutor – czyli podmiot, który w zakresie swej działalności gospodarczej zbył produkt niebezpieczny. Odpowiedzialność tego podmiotu aktualizuje się dopiero w przypadku, gdy nie można wskazać, kto jest producentem, quasi-producentem czy importerem. Dystrybutor ma jednak możliwość uwolnienia się od tej odpowiedzialności, jeśli w terminie 1 miesiąca od daty zawiadomienia o szkodzie wskaże poszkodowanemu przez produkt osobę lub adres producenta, bądź quasi-producenta, czy importera, bądź wskaże osobę, od której sam nabył produkt. Ustawodawca wprawdzie w tym ostatnim wypadku nie zakreślił żadnego terminu, w którym dystrybutor powinien wskazać osobę, od której nabył produkt; niemniej w doktrynie przyjmuje się, że winien to uczynić również w terminie 1 miesiąca od daty zawiadomienia o szkodzie. Pozostaje to w zgodzie z zasadami wykładni funkcjonalnej i systemowej3.

 

Odpowiedzialności za produkt niebezpieczny nie można ani wyłączyć, ani ograniczyć przez jakąkolwiek czynność prawną.

 

Nadto ustawodawca zastrzegł szczególny termin dla przedawnienia roszczeń z tytułu odpowiedzialności za szkodę, a mianowicie roszczenia te przedawniają się z upływem trzech lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się lub – przy zachowaniu należytej staranności – mógł dowiedzieć się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia, pod warunkiem że od chwili wprowadzenia produktu do obrotu nie upłynęło więcej niż 10 lat.

 

W przypadku importu towarów zza granicy wprowadzenia produktu do obrotu nie należy utożsamiać z transakcją, „dzięki której towar wkracza do Polski”; chwilą miarodajną będzie bowiem zbycie i wydanie produktu odbiorcy4. Od tego momentu należy więc liczyć wspomniany wyżej 10-letni termin.

 

 

 

 

 

 

  1. Zobowiązania Z. Radwański, s. 229.
  2. Kodeks cywilny. Komentarz red. E. Gniewek, wyd. II, s. 769.
  3. Ibidem, s. 773.
  4. Ochrona niektórych praw konsumentów E. Łętowska, s. 152.


Stan prawny obowiązujący na dzień 25.11.2007


Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • 0 minus VIII =

 

»Podobne materiały

Prawna ochrona konsumenta – praktyka i regulacje prawne

Na czym polega szczególna ochrona prawna konsumenta w grze rynkowej – praktyczne omówienie podstawowych regulacji ustawowych.

 

Zajmujesz się akwizycją? Sprawdź, co powinieneś o niej wiedzieć!

Zawieranie z konsumentami umów poza lokalem przedsiębiorstwa, zwane akwizycją, wymaga od przedsiębiorcy spełnienia szeregu obowiązków informacyjnych. W szczególności należy poinformować konsumenta o prawie odstąpienia od umowy.

 

Rzecznik konsumentów – kim jest i co robi?

Ciągle za mało jest informacji o powiatowym (miejskim) rzeczniku konsumentów. Nadal konsumenci niewłaściwie kojarzą jego zadania i nie wiedzą, gdzie go szukać. Artykuł wyjaśnia, kim faktycznie jest rzecznik i jakie są jego zadania ustawowe.

 

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
wizytówka Szukamy ambitnego prawnika »