Mamy 7418 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z prawem cywilnym? Opisz swój
problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Opublikowane: 31.05.2005 | Zaktualizowane:

Odpowiedzialność za utrarę ładunku - rabunek

Wyrok z dnia 31 maja 2005 r. (sygn. akt I ACa 404/05)

Przewoźnik jest zwolniony od odpowiedzialności za utratę przesyłki na skutek rabunku, jeżeli przy zachowaniu należytej staranności z uwzględnieniem zawodowego charakteru działalności, szkody nie można było uniknąć, ani jej zapobiec, także przez skuteczne ostrzeżenie przed grożącym niebezpieczeństwem za pomocą powszechnie przyjętych środków. Przewoźnik zatem wykonując przewóz powinien liczyć się z możliwością próby rabunku w sytuacji, gdy pozostawia pojazd z ładunkiem o znaczącej wartości i łatwy do sprzedaży w miejscu niestrzeżonym i w żaden sposób niezabezpieczonym.

 

Sąd Apelacyjny w Katowicach, po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2005 r., na rozprawie, sprawy z powództwa Towarzystwa Ubezpieczeń Wzajemnych "Cuprum" w L., przeciwko Syndykowi Masy Upadłości Atlantico-Trans-Ex Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w K., o zapłatę, na skutek apelacji powoda - Towarzystwa Ubezpieczeń Wzajemnych "Cuprum" w L., od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 15 lutego 2001 r., sygn. akt XIII GC 1252/00:

 

  1. Zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że zasądza od pozwanego na rzecz powódki kwotę 127.900,65 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 16 maja 2000 r. oraz kwotę 10.995,10 zł tytułem kosztów procesu.
  2. Zasądza od pozwanego na rzecz powódki kwotę 10.395,10 zł tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.

 

Powódka - Towarzystwo Ubezpieczeń Wzajemnych "Cuprum" Spółka Akcyjna w L. domagała się zasądzenia od pozwanej Atlantico-Trans-Ex Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w K. kwoty 127.900,65 zł tytułem należności, którą wypłaciła na podstawie umowy ubezpieczenia Fabryce Przewodów Nawojowych "Elpena" Spółce z o.o. w L. z tytułu odszkodowania za przesyłkę skradzioną podczas przewozu wykonanego przez pozwaną.

 

Pozwana, w odpowiedzi na pozew, wniosła o oddalenie powództwa zarzucając, że kradzież przesyłki nastąpiła w wyniku rozboju a ubezpieczony lub jego pracownicy przyczynili się do powstania szkody. Pozwana wniosła o zawieszenie postępowania do czasu zakończenia postępowania karnego, a następnie o zawiadomienie o toczącym się postępowaniu bezpośredniego przewoźnika - Bronisława K. Zawiadomiony przez Sąd Bronisław K. nie przystąpił do sporu w charakterze interwenienta ubocznego po stronie pozwanej.

Wyrokiem z dnia 15 lutego 2001 r., Sąd Okręgowy w Katowicach oddalił powództwo i zasądził od powódki na rzecz pozwanej koszty procesu w kwocie 5.000 zł.

Rozstrzygnięcie to zapadło przy następujących ustaleniach faktycznych.

 

Bezsporne były okoliczności dotyczące zawarcia przez powódkę umowy ubezpieczenia mienia w transporcie krajowym ze spółką "Elpena" oraz zawarcie przez nią jako nadawcę z pozwaną jako przewoźnikiem umów przewozu w dniu 21 czerwca 1999 r. Pozwana zleciła bezpośrednie wykonanie przewozu Bronisławowi K. Wykonując przewóz pobrał on od nadawcy przesyłkę wyrobów miedzianych i ok. godz. 21.00 w dniu 21 czerwca 1999 r. wyjechał w kierunku O. Około północy zaparkował pojazd na parkingu w pobliżu stacji CPN w B. i po zaparkowaniu usnął w pojeździe. Ok. godz. 3.00 został obudzony przez nieznanego mężczyznę, który domagał się przestawienia pojazdu.

 

Po otwarciu drzwi Bronisław K. został obezwładniony z użyciem broni, zakuty w kajdanki i wywieziony w nieznanym kierunku, a następnie pozostawiony w lesie. Poszkodowanemu udało się uwolnić i zawiadomić policję. Skradziony został pojazd wraz z ładunkiem, dokumenty poszkodowanego, kluczyki do pojazdu. Część zrabowanego majątku została odnaleziona w punktach skupu złomu a Prokuratura Rejonowa w B. skierowała przeciwko trzem osobom akt oskarżenia o przestępstwo z art. 291 § 1 K.k. w związku z art. 294 § 1 K.k. Strony przyznały zgodnie, że w aktach karnych brak jest jakichkolwiek dowodów, aby w rozboju brali udział pracownicy nadawcy.

 

Sąd pierwszej instancji uznał, iż w sprawie wystąpiła jedna z przyczyn zwalniających przewoźnika od odpowiedzialności za utratę przesyłki określona w art. 65 Prawa przewozowego - siła wyższa jako zdarzenie nadzwyczajne, zewnętrzne, nieprzewidywalne i nieprzezwyciężalne.

 

Cechy siły wyższej mogą nosić także działania jednostek, o ile charakteryzują się nagłością działania, uniemożliwiającą podjęcie czynności zapobiegawczych jak to miało miejsce w niniejszej sprawie na skutek rozboju dokonanego z udziałem broni na Bronisławie K.

Mając na uwadze wyłącznie odpowiedzialność przewoźnika, sąd pierwszej instancji oddalił powództwo i orzekł o kosztach procesu na podstawie art. 98 K.p.c.

 

Apelację od powyższego wyroku wniosła powódka, zarzucając naruszenie prawa materialnego - art. 65 ust. 2 Prawa przewozowego poprzez przyjęcie, że napad rabunkowy, któremu uległ pozwany przewoźnik, ma charakter siły wyższej, zwalniającej go od odpowiedzialności za powierzoną przesyłkę.

 

Skarżąca powołała się na poglądy wyrażone w orzecznictwie Sądu Najwyższego i w doktrynie o obiektywnym charakterze siły wyższej, jako zdarzeniu pochodzącemu z zewnątrz, które ma charakter nadzwyczajny, nie da się go przewidzieć, któremu nie można zapobiec nawet przy dołożeniu najwyższego stopnia staranności.

 

Tymczasem, w ocenie skarżącej, pozwana ani bezpośredni przewoźnik nie dołożył należytej staranności przy wykonywaniu przewozu, posługując się niesprawnym pojazdem, nie dysponując ubezpieczeniem od rabunku i nie podejmując żadnych działań zapobiegawczych w chwili gdy zaistniała konieczność przerwania przewozu.

 

Wskazując na powyższe zarzuty, powódka domagała się zmiany zaskarżonego wyroku i uwzględnienia powództwa w całości i zasądzenia kosztów postępowania.

Pozwana wniosła o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów procesu.

 

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności rozważyć należało czy istnieje możliwość kontynuowania postępowania przeciwko syndykowi masy upadłości pozwanej.

 

W toku postępowania apelacyjnego ogłoszona została bowiem upadłość pozwanej i Sąd Apelacyjny, postanowieniem z dnia 14 listopada 2001 r., zawiesił na podstawie art. 174 § 1 pkt 4 K.p.c. postępowanie apelacyjne. Po ogłoszeniu upadłości, dochodzenie roszczeń ograniczone jest do zgłoszenia wierzytelności sędziemu komisarzowi.

 

W niniejszej sprawie powódka zgłosiła wierzytelność w postępowaniu upadłościowym, obejmującą roszczenie stanowiące przedmiot żądania pozwu. Postanowieniem sędziego komisarza odmówiono uznania tej wierzytelności (postanowienie z dnia 29 marca 2002 r., sygn. X U 211/01/1). Powódka nie wniosła o podjęcie zawieszonego postępowania, choć zgodnie z art. 62 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. - Prawo upadłościowe, postępowanie może być podjęte przeciwko syndykowi, o ile w postępowaniu upadłościowym wierzyciel zgłosi swoją wierzytelność i nie zostanie ona uznana przez sędziego komisarza.

 

Wymagało zatem rozważenia, czy postępowanie powinno być podjęte z urzędu, czy tylko na wniosek powódki.

 

Problematyka ta nie była przedmiotem orzecznictwa, jak również stanowiska doktryny. Sąd Apelacyjny w tym składzie wyraża pogląd, iż zgodnie z art. 62 Prawa upadłościowego i art. 180 § 1 K.p.c., przyczyna zawieszenia postępowania (ogłoszenie upadłości) ustaje z chwilą prawomocnej odmowy uznania w postępowaniu upadłościowym zgłoszonej wierzytelności, a zatem Sąd (w niniejszym postępowaniu sąd drugiej instancji) jest zobligowany do podjęcia postępowania z urzędu.

 

Mając to na uwadze, Sąd Apelacyjny podjął zawieszone postępowanie apelacyjne.

Przystępując do rozpoznania apelacji powódki, uznać należy za uzasadniony zarzut naruszenia przez sąd pierwszej instancji prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 65 ust. 2 Prawa przewozowego. Przepis powyższy wskazuje przesłanki egzoneracyjne, zwalniające przewoźnika od odpowiedzialności m.in. za utratę przesyłki.

Jedną z tych przesłanek jest utrata przesyłki wskutek siły wyższej.

 

W pierwszej kolejności wskazać należy, iż pozwana, wbrew obowiązkowi wynikającemu z treści art. 47914 § 2 K.p.c., nie podniosła nie tylko w odpowiedzi na pozew, ale w całym postępowaniu przed sądem pierwszej instancji zarzutu, iż jest zwolniona od odpowiedzialności (jako przewoźnik posługujący się innym przewoźnikiem) za utratę przesyłki na skutek siły wyższej. Zarzuty pozwanej ograniczyły się do wskazania, że szkoda nastąpiła na skutek współpracy pracowników nadawcy ze sprawcami rozboju, a więc utrata przesyłki nastąpiła z przyczyn występujących po stronie nadawcy (art. 65 ust. 2 Prawa przewozowego).

 

Zarzut ten jest bezzasadny i pozwana na rozprawie w dniu 5 lutego 2001 r. przyznała, iż w aktach sprawy karnej brak jest jakichkolwiek wzmianek o pracownikach nadawcy i cofnęła wniosek o dopuszczenie dowodu z akt tej sprawy (sygn. II K 771/00). Pozwana nie podniosła żadnych innych zarzutów co do żądania pozwu ani wniosków dowodowych co do istnienia innych przesłanek egzoneracyjnych.

 

Zgodnie z art. 47914 § 2 K.p.c., nastąpiła zatem prekluzja zarzutów i dowodów i sąd pierwszej instancji nie był uprawniony do oddalenia powództwa na podstawie przesłanki egzoneracyjnej - siły wyższej, która nie była objęta zarzutami pozwanej.

 

Niezależnie od tego, w ocenie Sądu Apelacyjnego, zwolnienie pozwanego przewoźnika od odpowiedzialności na skutek przyjęcia, że utrata przesyłki w wyniku rozboju jest wynikiem siły wyższej było bezzasadne i nastąpiło z naruszeniem art. 65 ust. 2 Prawa przewozowego.

W orzecznictwie i doktrynie dominuje tzw. koncepcja obiektywna, uznająca za konstytutywne cechy siły wyższej jej nadzwyczajność, przemożność, nieuchronność, nieprzewidywalność i zewnętrzność zdarzenia (porównaj powołany w apelacji wyrok Sądu Najwyższego - I PRN 36/92; Mirosław Stec: Umowa przewozu w transporcie krajowym, Zakamycze 2005, str. 279-283).

 

Przesłanki istnienia siły wyższej nie mają charakteru absolutnego i wymagają oceny w zależności od stanu faktycznego.

 

Nie można wykluczyć, iż rabunek przesyłki dokonany z użyciem broni może w pewnych okolicznościach faktycznych zostać uznany za działanie siły wyższej, o ile zachowane zostały konstytutywne cechy tej przesłanki egzoneracyjnej, a w szczególności jej nieprzewidywalność.

 

Oznacza to w istocie, iż przewoźnik jest zwolniony od odpowiedzialności za utratę przesyłki na skutek rabunku, jeżeli przy zachowaniu należytej staranności z uwzględnieniem zawodowego charakteru działalności szkody nie można było uniknąć, ani jej zapobiec, także przez skuteczne ostrzeżenie przed grożącym niebezpieczeństwem za pomocą powszechnie przyjętych środków (porównaj wyroki Sądu Najwyższego z dnia 28 września 1971 II CR 388/71, OSNC nr 3 z 1972 r., poz. 58 i z dnia 17 listopada 1998 r. III CKN 23/98, OSNC nr 4 z 1999 r., poz. 85).

 

Przewoźnik zatem wykonując przewóz powinien liczyć się z możliwością próby rabunku w sytuacji, gdy pozostawia pojazd z ładunkiem o znacznej wartości i łatwy do sprzedaży (metale kolorowe) w miejscu niestrzeżonym i w żaden sposób niezabezpieczonym. Takim miejscem był parking niestrzeżony, na którym zaparkował w godzinach nocnych Bronisław K., którym posługiwała się pozwana przy wykonaniu przewozu.

 

Pozwana cofnęła swoje wnioski dowodowe z zeznań świadków, czym uniemożliwiła nawet dokładne ustalenie okoliczności faktycznych związanych z koniecznością przerwania przewozu i zaparkowania pojazdu z ładunkiem w miejscu niestrzeżonym. Jeżeli nawet oprzeć się w tym zakresie na twierdzeniach stron i przyjąć, że przyczyną przerwania przewozu było uszkodzenie pojazdu (wycieraczek), to brak podstaw do uznania, iż nie było możliwości powiadomienia o tym pozwanej, zorganizowania zastępczego pojazdu lub naprawy drobnej usterki lub holowania pojazdu na miejsce zabezpieczone.

 

Szkoda nie powstała zatem na skutek niespodziewanego działania osób trzecich - rabunku przesyłki w trakcie bezpośredniego wykonywania przewozu, lecz w miejscu narażonym na niebezpieczeństwo rabunku, w żaden sposób niezabezpieczonym. Rabunkowi można było zatem zapobiec poprzez likwidację niebezpieczeństwa, a zatem brak podstaw do uznania, iż utrata przesyłki powstała wskutek siły wyższej i pozwana jest zwolniona od odpowiedzialności na podstawie art. 65 ust. 2 Prawa przewozowego.

 

W tym stanie rzeczy powództwo jest uzasadnione na podstawie art. 65 ust. 1 Prawa przewozowego w związku z art. 828 K.c., a zatem zaskarżony wyrok, na podstawie art. 386 § 1 K.p.c., należało zmienić i uwzględnić powództwo w całości łącznie z odsetkami za opóźnienie w zapłacie i kosztami procesu (art. 98 K.p.c.).

 

O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 K.p.c. w związku z art. 108 § 1 K.p.c.

 

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>

wersja do druku

Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z prawem cywilnym? Opisz swój
problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

 

»Najczęściej czytane artykuły w dziale
»Najnowsze artykuły w dziale
»Najczęściej czytane pytania w dziale
»Najnowsze pytania w dziale
wizytówka Szukamy prawników »