Mamy 11 279 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Odejście wspólnika ze spółki cywilnej i wprowadzenie osoby na jego miejsce

Autor: Bogusław Nowakowski • Opublikowane: 26.02.2017

Dwuosobowa spółka cywilna ma długoletnią umowę z firmą amerykańską, która nie wyraża zgody na zmianę nazwy REGON-u i NIP-u s.c. Wspólnik złożył wypowiedzenie ze spółki na koniec roku, wyjechał za granicę i nie wyraził zgody na przyjęcie w jego miejsce mojej córki. Czy wobec powyższego mógłbym wprowadzić ją w tym dniu, kiedy wspólnik odchodzi, to jest 31.12? Zerwanie umowy z firmą amerykańską narazi mnie na duże straty i koszty. Jak rozwiązać ten problem?


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Odejście wspólnika ze spółki cywilnej i wprowadzenie osoby na jego miejsce

Fot. Fotolia

Pana pomysł, aby córka weszła do spółki, a wspólnik ja opuścił, stosowany jest w praktyce, aczkolwiek nie spotyka się już z tak powszechną jak kiedyś akceptacją.

 

Według wyroku WSA z dnia 13 września 1995 r., sygn. akt SA/Ka 1686/94, „poszerzenie składu osobowego spółki cywilnej jest możliwe tylko przez zawarcie nowej umowy między dotychczasowymi i nowymi wspólnikami”.

 

Według z kolei uchwały składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca 2011 r. (sygn. akt III CZP 135/10) „na skutek jednostronnej czynności prawnej, jaką jest decyzja wspólnika o wystąpieniu ze spółki, traci on zarówno członkostwo, jak i status współwłaściciela majątku wspólników, niezależnie od tego, co jest przedmiotem wspólności, gdyż art. 871 kc, nie wprowadza w tym zakresie żadnych zróżnicowań. Skutek w postaci utraty uprawnień rzeczowych do wspólnego majątku następuje przy tym z mocy prawa. SN uznał, że występujący ze spółki wspólnik nie nabywa uprawnienia do oznaczonego udziału w majątku wspólnym, a jedynie możliwość żądania wypłaty ekwiwalentu za pozostawione prawa majątkowe. SN podkreślił wyraźnie, że wspólnik, nie mając prawa do określonego udziału w majątku wspólnym, nie mógłby nim dysponować”.

 

Na chwilę obecną sądy stwierdzają nieważność umów o przekazaniu udziałów w spółce cywilnej przez jednego wspólnika na rzecz nowego wspólnika, z jednoczesnym opuszczeniem spółki. W wyroku z dnia 11 lutego 2009 r. (sygn. akt V CSK 325/08) Sąd Najwyższy uznał umowę zbycia udziału w spółce cywilnej za nieważną. Czynność zbycia udziału przez wspólniczkę zakwalifikował jako jej wystąpienie ze spółki, co w przypadku spółki dwuosobowej oznaczało jej rozwiązanie. Sąd swoje rozstrzygnięcie motywował tym, że zakaz rozporządzania udziałem we wspólnym majątku wspólników (art. 863 K.c.) odnosi się do okresu istnienia stosunku spółki oraz działa także w chwili występowania wspólnika ze spółki, ponieważ konsekwencją wystąpienia jest rozliczenie przewidziane w art. 871 Kodeksu cywilnego.

 

Poglądy doktryny i orzecznictwo skłania ku temu, że najrozsądniejszym rozwiązaniem byłoby:

 

  • wejście nowego wspólnika do spółki (córki),
  • zmiana umowy spółki, a następnie,
  • wyjście wspólnika ze spółki zgodnie z art. 869 § 2 Kodeksu cywilnego.

 

W wyniku tego spółka będzie miała przez krótki czas 3 wspólników, a potem ponownie dwóch i nie ulegnie rozwiązaniu oraz likwidacji.

 

Przyjmuje się, że zmiana składu osobowego spółki, tj. wstąpienie do spółki nowego wspólnika, możliwa jest jedynie przez zmianę umowy spółki. Poglądy te zgodne są z treścią art. 863 § 1 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym wspólnik nie może rozporządzać udziałem we wspólnym majątku wspólników ani udziałem w poszczególnych składnikach tego majątku. Nie może też przenieść tego udziału na inną osobę. Ponadto w czasie trwania spółki wspólnik nie może wnosić o podział wspólnego majątku wspólników. Art. 863 ma charakter bezwzględnie obowiązujący, przez co wspólnicy nie mogą klauzulami umownymi ustanawiać swobody rozporządzania udziałem w majątku wspólnym.

 

Do zmiany składu osobowego może bowiem dojść poprzez zmianę umowy spółki na podstawie aneksu zawartego pomiędzy dotychczasowymi wspólnikami a osobą przystępującą do spółki.

 

Uwaga:

 

Osoba fizyczna, która przystępuje do spółki cywilnej prowadzącej działalność gospodarczą, powinna mieć wpis w CEIDG. Jeżeli takiego wpisu nie ma, musi go uzyskać. We wniosku o wpis do CEIDG można wskazać jako datę rozpoczęcia działalności planowany dzień przystąpienia do spółki cywilnej. Po uzyskaniu członkostwa w spółce cywilnej, nowy wspólnik swój wpis w CEIDG musi uzupełnić o NIP i REGON spółki cywilnej.

 

Osoba fizyczna, która wystąpiła ze spółki cywilnej, musi złożyć wniosek o wykreślenie wpisu w CEIDG (gdy nie będzie już prowadzić działalności gospodarczej) bądź o zmianę wpisu (o ile będzie prowadzić działalność gospodarczą w innej formie czy też w innej spółce cywilnej).

 

Wskażę, iż odpowiedzialność za zobowiązania spółki cywilnej, zgodnie z treścią art. 864 K.c., ponoszą solidarnie wspólnicy spółki („za zobowiązania spółki wspólnicy odpowiedzialni są solidarnie”). Odpowiedzialność ta ma charakter osobisty i nieograniczony, co oznacza, że wspólnicy odpowiadają za zobowiązania spółki całym swoim majątkiem przyszłym i teraźniejszym. Przez odpowiedzialność solidarną należy rozumieć odpowiedzialność każdego wspólnika za cały dług, która trwa aż do całkowitego zaspokojenia wierzyciela, przy czym spełnienie świadczenia przez jednego ze współdłużników zwalnia pozostałych z odpowiedzialności. W doktrynie i judykaturze przyjmuje się, że przepis art. 864 ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego solidarna odpowiedzialność wspólników nie może zostać przez nich wyłączona ze skutkiem wobec osób trzecich. W wyroku z dnia 28 października 2012 r. Sąd Najwyższy stwierdził, że „za zobowiązania powstałe w okresie przed przystąpieniem wspólnika do spółki wspólnik taki odpowiada na zewnątrz solidarnie z pozostałymi wspólnikami, bowiem ustawa nie różnicuje ich odpowiedzialności ze względu na chwilę powstania długu. Okoliczność, że wspólnik zaspokoił dług powstały w okresie, gdy nie był wspólnikiem spółki, będzie miała znaczenie tylko przy rozliczeniach ze wspólnikami, którzy pozostawali w spółce w czasie powstania zobowiązania” (sygn. akt I CK 201/02).

 

„Wystąpienie wspólnika ze spółki nie powoduje ustania odpowiedzialności wspólnika za zobowiązania powstałe w czasie jego obecności w spółce. Odpowiedzialność byłego wspólnika za zobowiązania z okresu jego uczestnictwa w spółce cywilnej nie ustaje przez wystąpienie ze spółki, i to bez względu na to, czy nastąpiło ono na podstawie osobnej umowy między wspólnikami, czy na podstawie wypowiedzenia swego udziału przez wspólnika. Chodzi tu przy tym o zobowiązania, które powstały w czasie trwania spółki, tj. powstały przed wystąpieniem wspólnika ze spółki” (sygn. akt I ACr 502/94).

 

Na gruncie ustawy o VAT spółka cywilna jest uznawana za samodzielnego podatnika, dlatego dotyczy jej obowiązek rozliczenia się z podatku VAT na dzień jej likwidacji. W związku z tym istnieje obowiązek sporządzenia spisu z natury, tzw. remanentu likwidacyjnego towarów na dzień rozwiązania spółki, w spisie powinny być ujęte towary własnej produkcji i towary, które po nabyciu nie były przedmiotem dostawy towarów, w stosunku do których podatnik miał prawo do odliczenia podatku przy ich nabyciu.

 

Środki trwałe także podlegają ujęciu w remanencie likwidacyjnym, gdyż w związku z zakończeniem działalności tracą one status środków trwałych, stając się towarami handlowymi. Zgodnie z art. 14 ust. 7 ustawy o VAT dostawa towarów dokonywana przez byłych wspólników rozwiązanych spółek osobowych, której przedmiotem są towary objęte spisem z natury, będzie podlegała zwolnieniu od podatku przez okres 12 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego w podatku od remanentu, pod warunkiem rozliczenia podatku od towarów objętych spisem z natury.

 

Zarówno Pan, jak i wspólnik byliście przedsiębiorcami w rozumieniu ustawy o działalności gospodarczej oraz ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Jak wskazuje ustawa o swobodzie działalności gospodarczej:

 

„Art. 4. 1. Przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą.

 

2. Za przedsiębiorców uznaje się także wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej”.

 

Spółka cywilna uznawana jest za podatnika w zakresie podatku VAT. W zakresie podatku dochodowego podatnikami są wspólnicy. Spółka cywilna nie ma osobowości prawnej i nie jest w ogóle podmiotem prawa, a tzw. majątek spółki nie jest w rzeczywistości majątkiem spółki, tylko majątkiem wspólników, stanowiącym szczególny rodzaj współwłasności, tzw. współwłasność łączną. Tak więc to, co bywa nazywane sprzedażą majątku przez spółkę wspólnikowi, de facto stanowi sposób likwidacji współwłasności łącznej zachodzącej pomiędzy dwoma wspólnikami.

 

Jak wskazuje się w literaturze (Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania – część szczególna, red. A. Kidyba, Warszawa 2010; komentarz do art. 864), z uwagi na występujące elementy o charakterze organizacyjnym spółkę cywilną można uznać za pewną jednostkę organizacyjną, organizację wspólników, pozbawioną jednak odrębnej od nich podmiotowości prawnej. Wskazują na to w szczególności obowiązujące w spółce reguły prowadzenia spraw i reprezentacji spółki, częściowe wyodrębnienie majątku spółki od majątków wspólników przez objęcie go wspólnością łączną, zasady odpowiedzialności za zobowiązania spółki, a także wywoływanie skutków prawnych przez działania jednego wspólnika w ramach prawa do reprezentacji, zarówno wobec pozostałych wspólników, jak i wobec osób trzecich. Jednocześnie podkreślić należy, że spółka nie jest podmiotem prawa cywilnego. W szczególności nie jest ona osobą prawną ani jednostką organizacyjną niemającą osobowości prawnej, ale wyposażoną w zdolność prawną. O uznaniu za osobę prawną, jak również za jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej, ale posiadającą zdolność prawną (art. 331 K.c.) decyduje bowiem kryterium normatywne w postaci przyznania przez przepis prawa: w pierwszym przypadku – osobowości prawnej, a w drugim – zdolności prawnej. Tymczasem żaden przepis prawa nie przyznaje spółce ani atrybutu osobowości prawnej, ani zdolności prawnej. Konsekwencje braku podmiotowości prawnej spółki cywilnej wyrażają się między innymi w tym, że:

 

  • stroną zawieranych umów są wszyscy wspólnicy, a nie spółka;
  • podmiotami praw i obowiązków są wszyscy wspólnicy, a nie spółka;
  • stroną postępowania sądowego czy administracyjnego są wszyscy wspólnicy, a nie spółka;
  • majątek spółki jest majątkiem wspólnym wspólników;
  • odpowiedzialność za zobowiązania ponoszą wspólnicy, a nie spółka.

 

W przypadku spółki cywilnej za dopuszczalne w świetle prawa uznaje się postępowanie przy rozwiązaniu spółki cywilnej polegające na tym, że jeden ze wspólników kontynuuje działalność spółki i przejmuje w tym celu jej majątek lub jego część.

 

Ale to wymaga współpracy ze strony wspólnika.

 

Aby korzystać ze środków i rzeczy zgromadzonych w spółce cywilnej środków, musi Pan posiadać tytuł prawny do wykonania kontraktu jako samodzielny przedsiębiorca. W tym celu powinien Pan:

 

  • mieć samodzielną działalność gospodarczą – czyli dokonać zmiany wpisów do CEIDG z działalności w formie spółki cywilnej na działalność samodzielną,
  • dokonać rozliczenia ze wspólnikiem,
  • zawrzeć ze wspólnikiem porozumienie na mocy którego przejmie Pan wykonywanie usług na mocy umowy zawartej z firmą z USA (cesja kontraktu),
  • poinformować o tym klienta, a zdarzyć się może, że dany klient zechce się wycofać.

 

Powinien Pan mieć na uwadze obowiązki w zakresie:

 

  • Zgłoszenia zmian do ZUS, GUS i US – przy dokonywaniu zmian wpisu w CEIDG,
  • ewentualnej samodzielnej rejestracji dla celów podatku VAT jako czynny podatnik VAT.
  • Podatku dochodowego od osób fizycznych związane z zakończeniem działalności w formie spółki cywilnej: spis końcowy z natury.
  • Przechowywania dokumentacji spółki przez co najmniej 5 lat. Uregulowania odnośnie do przechowywania dokumentacji podatkowej zostały zawarte w przepisach Ordynacji podatkowej. Podatnicy obowiązani są do przechowywania ksiąg i związanych z ich prowadzeniem dokumentów do czasu upływu okresu przedawnienia zobowiązania podatkowego,(przyjęte rozwiązania oznaczają, że dokumentację podatkową należy przechowywać przez okres niemal sześciu lat, ponieważ termin płatności podatku za dany rok przypada dopiero w roku następnym, np. podatku dochodowego od osób fizycznych – 30 kwietnia roku następnego). Jeżeli nastąpi wydłużenie okresu przedawnienia, wówczas dokumentację należy przechowywać odpowiednio dłużej – aż do faktycznego przedawnienia się zobowiązań podatkowych za dany okres.
  • Zawiadomienia urzędu skarbowego o miejscu przechowywania dokumentacji spółki – ksiąg podatkowych oraz dokumentów związanych z ich prowadzeniem. W razie likwidacji lub rozwiązania jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej podmiot dokonujący jej likwidacji lub rozwiązania zawiadamia pisemnie właściwy organ podatkowy, nie później niż w ostatnim dniu istnienia tej jednostki organizacyjnej, o miejscu przechowywania.
  • Jeżeli spółka była podatnikiem VAT – zgłoszenie zakończenia wykonywania czynności opodatkowanych,

 

Oraz to, że:

 

  • Odpowiada Pan za zobowiązania spółki; za zobowiązania spółki wspólnicy są odpowiedzialni solidarnie. Solidarność dłużników polega na tym, że wierzyciel może żądać całości lub części świadczenia od wszystkich dłużników łącznie, od kilku z nich lub od każdego z osobna, a zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek z dłużników zwalnia pozostałych.
  • Jako wspólnik spółki cywilnej odpowiada Pan za jej zobowiązania całym swoim majątkiem.

 

Ale, jak mniemam, utrudniony kontakt ze wspólnikiem skutecznie uniemożliwi takie działanie.

 

W opisanej przez Pana sytuacji dla uzyskania dobrego efektu konieczna jest współpraca ze strony wspólnika. Bez jego udziału nie ma dobrego wyjścia.

 

Wobec braku jego zgody na wejście córki do spółki nie uda się prawdopodobnie zapobiec rozwiązaniu umowy spółki i spółki. A to oznacza:

 

  • likwidacje i podatki likwidacyjne w tym dla wspólnika,
  • brak podmiotu, z którym firma z USA miałaby współpracować,
  • konieczność naprawienia szkody, jaką poniesie ta firma z powodu braku wykonywania umowy przez spółkę cywilna.

 

Może się Pan zdecydować na to, aby:

 

  1. Zastosować rozwiązanie z lat dawnych – obecnie uznawane za niedopuszczalne – darować córce kilka procent swoich udziałów. Następnie, działając w mieniu spółki, zgłosić zmianę składu do właściwych organów; by po 31.12.2016 ponownie zgłosić zmianę składu osobowego spółki oraz dokonać rozliczenia ze wspólnikiem występującym. W tym przypadku musi Pan liczyć się z tym, że takie działanie może zostać uznane za sprzeczne z prawem i fiskus uzna, że doszło do rozwiązania spółki oraz naliczy stosowne do tego podatki; a nadto wspólnik zażąda od Pana pieniędzy tytułem rozliczenia.
  2. Uzgodnić z GE przejecie kontraktu przez Pana samodzielnie lub przez nową spółkę cywilną z udziałem Pana i córki. Będzie to nowy podmiot, ale zawsze będzie Pan jako gwarant wykonywania kontraktu.

 

To rozwiązania niezależne od likwidacji spółki i przejęcie jej majątku i kontraktu przez Pana lub nowa spółkę.

 

Wspólnikowi powinien Pan zakomunikować, że jest on w spółce do 31.12.2016. Jeżeli nie zgodzi się na wstąpienie Pana córki do spółki przed 31.12.2016 r., to dojdzie do jej rozwiązania (o tym zapewne wspólnik wie).

 

Sam nie chce już tak działać, ale dlaczego nie chce ułatwić sprawy Panu? Prawdopodobnie jego ocena sytuacji jest na tyle negatywna, że nie widzi żadnych szans, nawet w sytuacji, w jakiej on nie byłby już w spółce. A może brak zgody to działanie obliczone na pogrążenie Pana.

 

Skutkiem będzie rozwiązanie umowy z firmą z USA, straty spółki oraz szkoda po stronie tej firmy. A ona zażąda naprawienia szkody. Za szkodę odpowiada Pan i wspólnik, solidarnie każdy za całość.

 

Szkoda będzie miała związek z wypowiedzeniem umowy i brakiem zgody na zmianę składu osobowego spółki – zatem możliwe będzie obciążenie kosztami i szkodą tylko wspólnika.

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • dziewięć - I =

»Podobne materiały

Wyznaczenie biegłego rewidenta

Czy podczas przekształcenia spółki cywilnej w spółkę z o.o. w trybie uproszczonym biegły rewident wydający opinię z badania wyceny aktywów i pasywów musi być wskazany przez sąd?

 

Przeniesienie pracowników do nowej firmy

Spółka cywilna przekazuje część firmy innemu podmiotowi – wraz z pracownikami i sprzętem. Jaką przyjąć formułę przeniesienia pracowników do nowej firmy, żeby było jak najkorzystniej dla dotychczasowego pracodawcy? Dodam, że spółka zatrudnia 10 pracowników.

 

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
wizytówka Szukamy ambitnego prawnika »