.
Mamy 13 516 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne porady prawne

Pliki można dodać w kolejnym kroku
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!

Od kiedy liczy się przedawnienie zachowku?

Ojciec miał dwie córki. W 1973 r. aktem notarialnym podarował jednej z nich nieruchomość. Zmarł w 1983 r., czyli 10 lat później. Nie pozostawił żadnego majątku. Wiem, że drugiej córce przysługuje roszczenie o zachowek. Przy dziedziczeniu testamentowym 5-letni okres przedawnienia liczony jest od ogłoszenia testamentu. Jak jest w przypadku dziedziczenia ustawowego – od kiedy liczy się okres przedawnienia: od otwarcia spadku (1983 r.) czy od sądowego stwierdzenia nabycia spadku (2013 r.)?


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Według art. 991 Kodeksu cywilnego (K.c.):

 

„§ 1. Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek).

 

§ 2. Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia”.

 

Zgodnie z art. 1000 K.c.:

 

„§ 1. Jeżeli uprawniony nie może otrzymać należnego mu zachowku od spadkobiercy lub osoby, na której rzecz został uczyniony zapis windykacyjny, może on żądać od osoby, która otrzymała od spadkodawcy darowiznę doliczoną do spadku, sumy pieniężnej potrzebnej do uzupełnienia zachowku. Jednakże obdarowany jest obowiązany do zapłaty powyższej sumy tylko w granicach wzbogacenia będącego skutkiem darowizny.

 

§ 2. Jeżeli obdarowany sam jest uprawniony do zachowku, ponosi on odpowiedzialność względem innych uprawnionych do zachowku tylko do wysokości nadwyżki przekraczającej jego własny zachowek.

 

§ 3. Obdarowany może zwolnić się od obowiązku zapłaty sumy potrzebnej do uzupełnienia zachowku przez wydanie przedmiotu darowizny”.

 

Pomijając literalne brzmienie art. 1000 § 1, w doktrynie przyjmuje się, że uprawniony do zachowku może dochodzić od obdarowanych nie tylko sumy pieniężnej potrzebnej do uzupełnienia zachowku, lecz także pełnej sumy zachowku w przypadku, gdy nie otrzymał żadnej kwoty z tego tytułu.

 

Spośród osób obdarowanych przez spadkodawcę odpowiedzialność z art. 1000 K.c. ponoszą jedynie te, które otrzymały darowizny podlegające doliczeniu do spadku w myśl art. 993-994 K.c. W celu ustalenia kręgu osób zobowiązanych istotne znaczenie będą miały więc ustalenia poczynione na gruncie tych przepisów.

 

Stosownie do art. 994 K.c.:

 

„§ 1. Przy obliczaniu zachowku nie dolicza się do spadku drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych, ani dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, darowizn na rzecz osób nie będących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku.

 

§ 2. Przy obliczaniu zachowku należnego zstępnemu nie dolicza się do spadku darowizn uczynionych przez spadkodawcę w czasie, kiedy nie miał zstępnych. Nie dotyczy to jednak wypadku, gdy darowizna została uczyniona na mniej niż trzysta dni przed urodzeniem się zstępnego.

 

§ 3. Przy obliczaniu zachowku należnego małżonkowi nie dolicza się do spadku darowizn, które spadkodawca uczynił przed zawarciem z nim małżeństwa”.

 

Natomiast zgodnie z art. 995 § 1 K.c.: „wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku”.

 

Ustawa określa darowizny, które nie podlegają doliczeniu. Są to:

 

  1. drobne darowizny zwyczajowo w danych stosunkach przyjęte; chodzi o prezenty z okazji imienin, świąt; nie podlegają one doliczeniu niezależnie od tego, czy zostały dokonane na rzecz spadkobierców, czy też innych osób;
  2. darowizny dokonane na rzecz osób niebędących spadkobiercami ani uprawnionymi do zachowku przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku; jeśli darowizna na rzecz takiej osoby została dokonana przed mniej niż dziesięciu laty, podlega ona doliczeniu.

 

Jeżeli zaś mamy do czynienia z darowizną dokonaną na rzecz spadkobierców lub osób uprawnionych do zachowku (jak w Pani przypadku) podlegają one doliczeniu niezależnie od tego, kiedy zostały dokonane.

 

Okres dochodzenia zachowku jest jednak ograniczony w czasie. Stosownie do art. 1007 K.c.:

 

„§ 1. Roszczenia uprawnionego z tytułu zachowku oraz roszczenia spadkobierców o zmniejszenie zapisów i poleceń przedawniają się z upływem lat pięciu od ogłoszenia testamentu.

 

§ 2. Roszczenie przeciwko osobie obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanej od spadkodawcy darowizny przedawnia się z upływem lat pięciu od otwarcia spadku”.

 

Jak wynika z powyższego, przy dziedziczeniu testamentowym roszczenia uprawnionego z tytułu zachowku oraz roszczenia spadkobierców o zmniejszenie zapisów (zapisów zwykłych – po wejściu w życie noweli z 18 marca 2011 r.) i poleceń przedawniają się z upływem 3 lat (5 – po wejściu w życie ustawy z 18 marca 2011 r.) od ogłoszenia testamentu. Należy sądzić, że z tą też chwilą roszczenia z tytułu zachowku oraz roszczenia o zmniejszenie zapisów (zapisów zwykłych) i poleceń stają się wymagalne. Data otwarcia i ogłoszenia testamentu zostaje na nim umieszczona zgodnie z art. 651 Kodeksu postępowania cywilnego.

 

Kodeks nie określa terminu przedawnienia roszczenia o zachowek w sytuacji, gdy dziedziczenie oparte jest na przepisach ustawy. Tymczasem w praktyce czasami zdarza się, że roszczenie o uzupełnienie zachowku przysługuje spadkobiercy ustawowemu. Taka sytuacja może wystąpić np. wówczas, gdy do dziedziczenia dochodzi rodzeństwo, a doliczeniu podlegają znaczne darowizny. Może się wówczas okazać, że udział rodzeństwa nie pokrywa należnego mu zachowku. W takiej sytuacji należy stosować per analogiam art. 1007 § 2 K.c. i przyjąć, że roszczenie o zachowek przedawnia się z upływem 3 lat od otwarcia spadku (tak: J. Pietrzykowski, [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, s. 1921).

 

Szczególne trudności mogą pojawić się przy określaniu chwili wymagalności roszczenia o zachowek. Z art. 1007 § 1 K.c. wynika, że roszczenie to staje się wymagalne w dacie ogłoszenia testamentu. Takie twierdzenie uzasadnione jest brzmieniem art. 120 § 1 K.c., który początek biegu przedawnienia wiąże z wymagalnością roszczenia.

 

Jednak roszczenie przeciwko osobie obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanej od spadkodawcy darowizny (lub zapisu windykacyjnego) staje się wymagalne w chwili otwarcia spadku. Termin przedawnienia tego roszczenia wynosi także 3 lata (5 lat – po wejściu w życie ustawy z 18 marca 2011 r.), ale praktycznie jest on krótszy niż termin przedawnienia określony w art. 1007 § 1 K.c. Ogłoszenie testamentu bowiem zawsze następuje później niż otwarcie spadku (często dużo później). Należy sądzić, że takie zróżnicowanie sytuacji podyktowane jest faktem, że odpowiedzialność obdarowanych ma charakter subsydiarny w stosunku do odpowiedzialności spadkobierców.

 

W opisanym przez Panią przypadku stoję na stanowisku, że ma zastosowanie odpowiednio art. 1007 § 2 K.c. i termin, od którego zależy przedawnienie dochodzenia roszczeń o zachowek, należy liczyć od otwarcia spadku.

Masz problem prawny? Opisz swoją sprawę, wypełniając  formularz poniżej  ▼▼▼

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • IV + IX =
.
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny

spadek.info

prawo-budowlane.info

odpowiedziprawne.pl