Mamy 11 050 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Ochrona utworów muzycznych i wizerunku członka zespołu

Autor: Monika Wycykał • Opublikowane: 09.03.2017

Kierownik z zespołu, w którym kiedyś śpiewał mój syn, obecnie wykorzystuje jego piosenki i fotografie na swojej stronie internetowej wbrew jego woli. Nie wiemy, jak zmusić tego człowieka do zaprzestania tego procederu. Prosimy o wskazówki!


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Ochrona utworów muzycznych i wizerunku członka zespołu

Fot. Fotolia

W sytuacji, którą Pan opisał, znajdują zastosowanie przepisy ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r. (j.t. Dz. U. 2006 r. Nr 90, poz. 631, z późn. zm. – dalej „Pr. aut.”). Ustawa ta chroni tak zwane „utwory”, których definicję może Pan znaleźć w art. 1 ust. 1-2 Pr. aut.:

 

„1. Przedmiotem prawa autorskiego jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia (utwór).

2. W szczególności przedmiotem prawa autorskiego są utwory:

1) wyrażone słowem, symbolami matematycznymi, znakami graficznymi (literackie, publicystyczne, naukowe, kartograficzne oraz programy komputerowe);

2) plastyczne;

3) fotograficzne;

4) lutnicze;

5) wzornictwa przemysłowego;

6) architektoniczne, architektoniczno-urbanistyczne i urbanistyczne;

7) muzyczne i słowno-muzyczne;

8) sceniczne, sceniczno-muzyczne, choreograficzne i pantomimiczne;

9) audiowizualne (w tym filmowe)”.

 

Oznacza to, że za utwór możemy uznać bardzo wiele przejawów ludzkiej kreatywności, o ile zostaną spełnione przesłanki wskazane w art. 1 ust. 1 Pr. aut.:

 

  1. Utwór jest dziełem człowieka,
  2. Jest wynikiem działalności twórczej (oryginalność),
  3. Posiada indywidualny charakter,
  4. Został ustalony w jakiejkolwiek postaci (czyli mogą się z nim zapoznać inne osoby niż twórca).

 

Co bardzo ważne, autor utworu — np. fotografii, piosenki, filmu — nie musi nigdzie zgłaszać faktu jego stworzenia ani nigdzie go rejestrować, ponieważ w Europie ochrona prawnoautorska rodzi się automatycznie, nawet wbrew woli i zamierzeniom twórcy (inaczej jest w Stanach Zjednoczonych, gdzie funkcjonuje system copyright). Jest to wprost zapisane w art. 1 ust. 4 Pr. aut.: „Ochrona przysługuje twórcy niezależnie od spełnienia jakichkolwiek formalności”.

 

Ustawa nie definiuje pojęcia „twórcy” utworu, jednak w orzecznictwie i literaturze prawniczej przyjmuje się, że może nim być każdy, bez względu na jakiekolwiek cechy osobiste — tym samym twórcą może być równie dobrze osoba pełnoletnia, posiadająca pełnię praw, jak i osoba ubezwłasnowolniona czy też małoletnia (dziecko):

 

„Każda osoba fizyczna, niezależnie od jej cech podmiotowych, w szczególności wieku, zdolności do czynności prawnych czy świadomości tworzenia, jest wyposażona w zdolność tworzenia, ponieważ – jak wskazano powyżej – kreacja utworu jest czynnością o charakterze realnym, nie zaś czynnością prawną. Z tego powodu prawo autorskie może powstać równie dobrze na rzecz osób dotkniętych ułomnością psychiczną, osób małoletnich, tworzących w stanie snu (somnabulików) czy hipnozy” (zob. D. Flisak, Komentarz do art. 8 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, w: Prawo autorskie i prawa pokrewne. Komentarz, red. D. Flisak, LEX 2015). „Nabycie praw autorskich przez twórcę następuje ex lege wraz ze stworzeniem utworu i jest rezultatem nie aktu prawnego, lecz aktu realnego, określonych czynności faktycznych, psychologicznych. (tak też orz. SA w Poznaniu z dnia 7 listopada 2007 r., I ACa 800/07, LEX nr 370747). Dlatego też dla kwestii przyznania praw autorskich nie mają znaczenia wszelkie okoliczności istotne dla skuteczności oświadczeń woli, jak np. anormalny stan psychiczny wyłączający świadome lub swobodne powzięcie i wyrażenie woli. Pierwotnym podmiotem prawa autorskiego może w związku z tym być każda osoba, w tym też taka, która ma ograniczoną zdolność do czynności prawnych lub nawet jest jej pozbawiona (z powodu wieku, ubezwłasnowolnienia). Brak pełnej zdolności do czynności prawnych rzutuje natomiast na możność samodzielnego i skutecznego wykonywania praw autorskich” (zob. J. Barta, R. Markiewicz, Komentarz do art. 8 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, w: Prawo autorskie i prawa pokrewne. Komentarz, red. J. Barta, R. Markiewicz, LEX 2011).

 

Co należy rozumieć pod pojęciem powstania praw autorskich?

 

Przepisy ustawy przyznają każdemu twórcy (nawet jeśli twórca jest małoletni) 2 zestawy uprawnień przysługujących w stosunku do każdego utworu:

 

  1. uprawnienia osobiste (art. 16 Pr. aut.): prawo do autorstwa utworu; oznaczenia utworu swoim nazwiskiem lub pseudonimem albo do udostępniania go anonimowo; nienaruszalności treści i formy utworu oraz jego rzetelnego wykorzystania; decydowania o pierwszym udostępnieniu utworu publiczności; nadzoru nad sposobem korzystania z utworu;
  2. uprawnienia majątkowe (art. 17 Pr. aut.): prawo do korzystania z utworu i rozporządzania nim na wszystkich polach eksploatacji oraz do wynagrodzenia za korzystanie z utworu.

 

Każdy autor posiada zatem monopol w zakresie decydowania, co dzieje się z jego utworem i czy chce czerpać profity materialne związane z tym, że taki utwór stworzył (co jest dość naturalne, zważywszy, że włożył wysiłek w jego powstanie). Tym samym wszystkie osoby trzecie są zobowiązane do szanowania jego praw i korzystania z utworu tak, jak autor sobie tego życzy, a w razie potrzeby — do zapłaty odpowiedniego wynagrodzenia na jego rzecz.

 

Tylko w specyficznych wypadkach prawa majątkowe powstają na rzecz innej osoby niż sam twórca — dzieje się tak na przykład w sytuacji, gdy utwór powstaje w ramach stosunku pracy (jeżeli umowa o pracę nie stanowi inaczej, pracodawca uzyskuje prawa majątkowe) albo jest utworem zbiorowym (wtedy prawa majątkowe do całości nabywa wydawca).

 

Kierownik zespołu, w którym występował Pański syn, nie może sobie rościć praw do utworów syna, o ile nie wskaże podstawy prawnej lub umownej, na mocy której takie prawa mu przysługują. Fakt, że utwory (np. filmy, piosenki, fotografie) powstały w ramach zajęć zespołu i z wykorzystaniem środków dostarczonych przez instytucję, nie powoduje automatycznego przejścia autorskich praw majątkowych, ponieważ takie przejście jest uzależnione albo od istnienia odpowiedniego przepisu prawa (w opisanej sytuacji takiego nie ma), albo od zawarcia umowy z twórcą (zakładam, że syn w dalszym ciągu jest niepełnoletni, a w wykonywaniu praw autorskich zastępują go rodzice). Na Pańskim miejscu w pierwszej kolejności sprawdziłabym, czy w instytucji powiązanej z zespołem obowiązuje jakikolwiek regulamin dotyczący występowania w zespole, brania udziału w próbach etc. i czy są tam jakiekolwiek zapisy dotyczące przeniesienia praw autorskich do stworzonych utworów. Jeżeli taki regulamin z odpowiednimi postanowieniami istnieje i Pan go zaakceptował, to wówczas jednostka (a ty samym kierownik, jeżeli tą jednostką kieruje) może sobie rościć prawa do rozporządzania utworami syna, ale wyłącznie w zakresie praw majątkowych. Jeżeli jednak niczego takiego nie mam albo nie wyraził Pan zgody na przejście autorskich praw majątkowych, to wówczas działania kierownika zespołu — o ile nie zostanie podpisana odpowiednia umowa — są bezprawne i w imieniu syna może się Pan sprzeciwić naruszaniu jej uprawnień.

 

Naruszanie praw autorskich wiąże się z bardzo poważną odpowiedzialnością, wskazaną w przepisach prawa autorskiego — zarówno cywilną, jak i karną. Na potwierdzenie przytoczę odpowiednie przepisy, które mogą w niniejszej sprawie znaleźć zastosowanie:

 

„Art. 78. 1. Twórca, którego autorskie prawa osobiste zostały zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania. W razie dokonanego naruszenia może także żądać, aby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności aby złożyła publiczne oświadczenie o odpowiedniej treści i formie. Jeżeli naruszenie było zawinione, sąd może przyznać twórcy odpowiednią sumę pieniężną tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę lub – na żądanie twórcy – zobowiązać sprawcę, aby uiścił odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez twórcę cel społeczny.

2. Jeżeli twórca nie wyraził innej woli, po jego śmierci z powództwem o ochronę autorskich praw osobistych zmarłego może wystąpić małżonek, a w jego braku kolejno: zstępni, rodzice, rodzeństwo, zstępni rodzeństwa.

3. Jeżeli twórca nie wyraził innej woli, osoby wymienione w ust. 2 są uprawnione w tej samej kolejności do wykonywania autorskich praw osobistych zmarłego twórcy.

4. Jeżeli twórca nie wyraził innej woli, z powództwem, o którym mowa w ust. 2, może również wystąpić stowarzyszenie twórców właściwe ze względu na rodzaj twórczości lub organizacja zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi, która zarządzała prawami autorskimi zmarłego twórcy.

 

Art. 79. 1. Uprawniony, którego autorskie prawa majątkowe zostały naruszone, może żądać od osoby, która naruszyła te prawa:

1) zaniechania naruszania;

2) usunięcia skutków naruszenia;

3) naprawienia wyrządzonej szkody:

a) na zasadach ogólnych albo

b) poprzez zapłatę sumy pieniężnej w wysokości odpowiadającej dwukrotności, a w przypadku gdy naruszenie jest zawinione – trzykrotności stosownego wynagrodzenia, które w chwili jego dochodzenia byłoby należne tytułem udzielenia przez uprawnionego zgody na korzystanie z utworu;

4) wydania uzyskanych korzyści.

2. Niezależnie od roszczeń, określonych w ust. 1, uprawniony może się domagać jednokrotnego albo wielokrotnego ogłoszenia w prasie oświadczenia o odpowiedniej treści i formie lub podania do publicznej wiadomości części albo całości orzeczenia sądu wydanego w rozpatrywanej sprawie, w sposób i w zakresie określonym przez sąd.

3. Sąd może nakazać osobie, która naruszyła autorskie prawa majątkowe, na jej wniosek i za zgodą uprawnionego, w przypadku gdy naruszenie jest niezawinione, zapłatę stosownej sumy pieniężnej na rzecz uprawnionego, jeżeli zaniechanie naruszania lub usunięcie skutków naruszenia byłoby dla osoby naruszającej niewspółmiernie dotkliwe.

4. Sąd, rozstrzygając o naruszeniu prawa, może orzec na wniosek uprawnionego o bezprawnie wytworzonych przedmiotach oraz środkach i materiałach użytych do ich wytworzenia, w szczególności może orzec o ich wycofaniu z obrotu, przyznaniu uprawnionemu na poczet należnego odszkodowania lub zniszczeniu. Orzekając, sąd uwzględnia wagę naruszenia oraz interesy osób trzecich.

5. Domniemywa się, że środki i materiały, o których mowa w ust. 4, są własnością osoby, która naruszyła autorskie prawa majątkowe.

6. Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio w przypadku usuwania lub obchodzenia technicznych zabezpieczeń przed dostępem, zwielokrotnianiem lub rozpowszechnianiem utworu, jeżeli działania te mają na celu bezprawne korzystanie z utworu.

7. Przepisy ust. 1 i 2 stosuje się odpowiednio w przypadku usuwania lub zmiany bez upoważnienia jakichkolwiek elektronicznych informacji na temat zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi, a także świadomego rozpowszechniania utworów z bezprawnie usuniętymi lub zmodyfikowanymi takimi informacjami.”

 

„Art. 115. 1. Kto przywłaszcza sobie autorstwo albo wprowadza w błąd co do autorstwa całości lub części cudzego utworu albo artystycznego wykonania, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 3.

2. Tej samej karze podlega, kto rozpowszechnia bez podania nazwiska lub pseudonimu twórcy cudzy utwór w wersji oryginalnej albo w postaci opracowania, artystyczne wykonanie albo publicznie zniekształca taki utwór, artystyczne wykonanie, fonogram, wideogram lub nadanie.

3. Kto w celu osiągnięcia korzyści majątkowej w inny sposób niż określony w ust. 1 lub 2 narusza cudze prawa autorskie lub prawa pokrewne określone w art. 16, art. 17, art. 18, art. 19 ust. 1, art. 191, art. 86, art. 94 ust. 4 lub art. 97, albo nie wykonuje obowiązków określonych w art. 193 ust. 2 lub art. 20 ust. 1-4, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.”

 

Art. 116. 1. Kto bez uprawnienia albo wbrew jego warunkom rozpowszechnia cudzy utwór w wersji oryginalnej albo w postaci opracowania, artystyczne wykonanie, fonogram, wideogram lub nadanie, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

2. Jeżeli sprawca dopuszcza się czynu określonego w ust. 1 w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

3. Jeżeli sprawca uczynił sobie z popełniania przestępstwa określonego w ust. 1 stałe źródło dochodu albo działalność przestępną, określoną w ust. 1, organizuje lub nią kieruje, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 5.

4. Jeżeli sprawca czynu określonego w ust. 1 działa nieumyślnie, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.”

 

Nawet jeżeli przy zapisywaniu syna do zespołu została wyrażona zgoda na przeniesienie autorskich praw majątkowych, to w dalszym ciągu można żądać zaprzestania naruszania praw osobistych, których nie da się przenieść na żadną inną osobę, gdyż są one przypisane konkretnemu twórcy.

 

Ponadto jeżeli na filmach udostępnianych przez kierownika zespołu znajduje się podobizna Pańskiego dziecka, to mamy do czynienia z naruszeniem przepisów dotyczących rozpowszechniania wizerunku — wizerunek określonej osoby co do zasady może być rozpowszechniany tylko i wyłącznie za zgodą osoby zainteresowanej. Istnieją w tym zakresie wyjątki, ale są one dość ograniczone i wymienione w art. 81 Pr. aut.:

 

„Art. 81. 1. Rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej. W braku wyraźnego zastrzeżenia zezwolenie nie jest wymagane, jeżeli osoba ta otrzymała umówioną zapłatę za pozowanie.

2. Zezwolenia nie wymaga rozpowszechnianie wizerunku:

1) osoby powszechnie znanej, jeżeli wizerunek wykonano w związku z pełnieniem przez nią funkcji publicznych, w szczególności politycznych, społecznych, zawodowych;

2) osoby stanowiącej jedynie szczegół całości takiej jak zgromadzenie, krajobraz, publiczna impreza.”

 

W związku z powyższym w opisanej przez Pana sytuacji należy:

 

  1. sprawdzić regulaminy i umowy, jakie były akceptowane przy zapisywaniu do zespołu — pod kątem regulacji dotyczących przeniesienia autorskich praw majątkowych oraz rozpowszechniania wizerunku członków zespołu;
  2. przygotować przedsądowe wezwanie do kierownika zespołu, w którym zostanie sformułowane żądanie zaprzestania naruszania autorskich praw osobistych i ewentualnie majątkowych, jeżeli nie zostały przeniesione, jak również bezprawnego naruszania wizerunku — pod rygorem skierowania sprawy na drogę postępowania sądowego;
  3. w razie braku reakcji ze strony kierownika — skierować pozew do sądu z żądaniem zaprzestania naruszeń ww. praw. Dodatkowo w pozwie można żądać odszkodowania za naruszenie autorskich praw majątkowych oraz zadośćuczynienia za naruszenie autorskich praw osobistych. Nie można również wykluczyć pozwu o naruszenie dóbr osobistych w związku z bezprawnym naruszaniem wizerunku.

 

Z mojego doświadczenia wynika, że dobrze umotywowane przedsądowe wezwanie do zaprzestania naruszeń zazwyczaj wywiera pożądany skutek i kończy sprawę. Oczywiście, nie jest wykluczone, że kierownik zespołu będzie bardziej uparty i skierowanie pozwu do sądu okaże się jednak konieczne.

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

wersja do druku drukuj

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • dziewięć plus 0 =

»Podobne materiały

Sprzedaż w Polsce produktów chińskich i wysyłka do klienta bezpośrednio od producenta chińskiego

Zamierzam uruchomić działalność gospodarczą polegającą na sprzedaży internetowej drobnej elektroniki z Chin. Na aukcji będę wystawiał towary, przyjmował zamówienia, a należności za towar oraz za koszty przesyłki wpływać będą na moje konto. Następnie odpowiedni towar będę zamawiał u kontrahenta chińs

 

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
wizytówka Szukamy ambitnego prawnika »