Mamy 11 676 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Obiecana opłata za przekazanie gospodarstwa i niewywiązanie się ze służebności wobec rodziców

Autor: Janusz Polanowski • Opublikowane: 09.11.2020

Moi rodzice przekazali gospodarstwo rolne (darowizna) dla brata i siostry w zamiast za służebność osobistą, pomijając mnie jako trzecie dziecko. Mieszkam 150 km od rodziców. Nie powiadomiono mnie o tym zdarzeniu. Dowiedziałem się dopiero po dwóch latach, czyli w 1999 r. Z relacji brata wynikało, że uzgodnili między sobą, że mnie spłacą. W wyniku konfliktu w ich rodzinie związanego z rodzicami mama mieszkała u nas i była zameldowana przez rok. Uważam to za niedopełnienie i niewywiązywanie się ze służebności. Rodzeństwo po przekazaniu gospodarstwa skonfliktowało się z rodzicami i nie chcieli wykonywać służebności. Miałem dobre relacje z rodzicami, nie miałem problemów z prawem. Jakiekolwiek zapytania o sposób rozwiązania problemu spłaty dla mnie i służebności rodziców spotyka się z brakiem odpowiedzi na pisma lub telefony. Tata zmarł w 2000 r. Mama trzy lata później. Proszę o jakąkolwiek informację w tej sprawie, nie jestem zamożnym człowiekiem, ale uważam się za osobę oszukaną przez rodzinę. Czy mam prawo do majątku po rodzicach?


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Obiecana opłata za przekazanie gospodarstwa i niewywiązanie się ze służebności wobec rodziców

Sytuacja rzeczywiście jest bardzo trudna – zwłaszcza w aspekcie majątkowym (ponadto chodzi o relacje rodzinne). Daleki jestem od twierdzenia, jakoby brakowało jakichkolwiek szans na otrzymanie przez Pana jakichś wartości majątkowych (np. od Pańskiego rodzeństwa), ale szanse takie są bardzo małe (o ile w ogóle są).

Dysponowanie majątkiem – gospodarstwem przez rodziców

Państwa rodzice (podobnie jak inni właściciele) byli uprawnieni samodzielnie decydować o tym, co do nich należało. To dotyczy zarówno umów, jak i rozrządzania swym majątkiem na wypadek śmierci. Jest to oczywiste z uwagi na ustawowe określenie własności – zawarte w art. 140 Kodeksu cywilnego (skrótowo: K.c.). Art. 140 K.c. stanowi: „W granicach określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego właściciel może, z wyłączeniem innych osób, korzystać z rzeczy zgodnie ze społeczno–gospodarczym przeznaczeniem swego prawa, w szczególności może pobierać pożytki i inne dochody z rzeczy. W tych samych granicach może rozporządzać rzeczą”. Samo zawarcie umów darowizny przez Pańskich krewnych bez powiadomienia Pana jest okolicznością prawnie obojętną.

Darowizna majątku i roszczenie o zachowek

Za to znaczenie może mieć to, że Pańscy rodzice zbyli określone składniki majątkowe (do nich należące) na podstawie umowy darowizny (art. 888 i następne K.c.), ponieważ z umową darowizny może wiązać się roszczenie o wyrównanie zachowku (art. 991 K.c. w związku z art. 1000 K.c.) – czyli specyficzny wariant roszczenia o wypłacenie (równowartości) zachowku (art. 991 K.c.). Warto podkreślić to, że po każdym człowieku (traktowanym jako spadkodawca) pozostaje odrębny spadek (art. 922 K.c.), z czym wiąże się odrębne przysługiwanie (a więc również obliczanie) zachowku po każdym spadkodawcy – o ile zachowek komuś przysługuje. Co więcej, wartość darowizn, dokonanych na rzecz osób z grona uprawnionych do zachowku po spadkodawcy, może być uwzględniane przy obliczaniu „substratu zachowku” (art. 993 i następne K.c.) nawet po bardzo wielu latach (czasami chodzi o kilka dziesięcioleci); wiąże się to z treścią art. 994 K.c. (szczególnie jego paragrafu pierwszego, z którego sformułowaniem wiążą się wątpliwości). Zstępni spadkodawcy są osobami potencjalnie uprawnionymi do zachowku (z uwagi na art. 991 K.c.); akcentuję potencjalność uprawnienia z tytułu zachowku, ponieważ bardzo ważne są dokładne obliczenia, a ponadto w sporach prawnych (np. na drodze sądowej) istotne są dowody – chodzi (tytułem przykładu) o prawny obowiązek wykazania faktów (okoliczności), z których wywodzi się skutki prawne, a taki wymóg sformułowano w: art. 6 K.c. oraz w art. 232 Kodeksu postępowania cywilnego.

 

Samo dokonanie przez Państwa Rodziców darowizn na rzecz Pańskiego rodzeństwa może dawać szansę na przysługiwanie Panu zachowku, ale tę hipotezę proszę zestawić z treścią artykułu 1007 K.c.:

 

„§ 1. Roszczenia uprawnionego z tytułu zachowku oraz roszczenia spadkobierców o zmniejszenie zapisów zwykłych i poleceń przedawniają się z upływem lat pięciu od ogłoszenia testamentu.

§ 2. Roszczenie przeciwko osobie obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanych od spadkodawcy zapisu windykacyjnego lub darowizny przedawnia się z upływem lat pięciu od otwarcia spadku”.

 

Zacytowałem aktualną wersję art. 1007 K.c. (obowiązującą od kilku lat) – wcześniej roszczenia z tytułu zachowku przedawniały się po 3 latach. W przypadku roszczenia przedawnionego dłużnik jest uprawniony zgłosić (postawić) zarzut przedawnienia (art. 117 K.c.), zaś prawnie skuteczne zgłoszenie zarzutu przedawnienia z reguły wyklucza prawne możliwości dochodzenia roszczenia (aczkolwiek samo roszczenie nadal „jest”, o ile czasownika „być” wolno użyć w odniesieniu do zjawisk prawnych). Dokonane w 2018 r. zmiany w przepisach ogólnych o przedawnieniu roszczeń polegały, między innymi, na wprowadzeniu kryteriów ocennych (a więc dających sporą swobodę decyzyjną sądowi, jeżeli spór dotyczy prawnej skuteczności zgłoszenia (postawienia) zarzutu przedawnienia. Jeżeli Pańscy Rodzice nie pozostawili po sobie testamentów (art. 941 i następne K.c.), to (po każdym z Pańskich Rodziców) ma miejsce dziedziczenie ustawowe (art. 931 i następne K.c.). W przypadku dziedziczenia ustawowego, (aktualnie potencjalne) roszczenia z tytułu zachowku dawno przedawniły się – bowiem spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy (art. 924 K.c.). upływ wielu lat może zmniejszać szansę na skuteczność podważenia zgłoszenia zarzutu przedawnienia.

 

Jakąś szansę można by wiązać z (również ewentualnym aktualnie) potrąceniem roszczeń (art. 498 i następne K.c.) – zob. uwagi na art. 502 K.c. (wierzytelność przedawniona może być potrącona, jeżeli w chwili, gdy potrącenie stało się możliwe, przedawnienie jeszcze nie nastąpiło.). Jeżeli Pan jest zadłużony u swego rodzeństwa, to być może (a więc hipotetycznie) wchodziłoby przedawnienie roszczeń.

Określenie istnienia testamentów

Bardzo ważne (szczególnie przez wzgląd na art. 1007 K.c.) jest sprawdzenie oraz ustalenie, czy Państwa rodzice pozostawili po sobie testamenty. Wiąże się to z (wyrażoną w art. 926 K.c.) regułą pierwszeństwa dziedziczenia testamentowego (art. 941 i następne K.c.) przed dziedziczeniem ustawowym (art. 931 i następne K.c.). Gdyby udało się odnaleźć testamenty Państwa Rodziców lub „namierzyć” dokumenty urzędowe (akty notarialne lub protokoły urzędowe) z treścią testamentów Państwa Rodziców; wypisy aktów notarialnych można uzyskać (w kancelarii notarialnej lub w sądowym wydziale ksiąg wieczystych), a ponadto powinna być możliwość pozyskania odpisów protokołów z treścią testamentu (testamentów). Jeżeli testamenty (np. odręczne lub wypisy aktów notarialnych) pozostawiono w domu rodzinnym, to Pan może mieć trudność z ich odnalezieniem (choć być może jakieś istotne informacje pozostały w rzeczach po Pańskiej mamie pozostałych, o ile takie rzeczy są dostępne).

 

Gdyby się okazało, że Pańscy rodzice (przynajmniej jedna osoba) pozostawili po sobie testamenty, to należałoby doprowadzić do ogłoszenia testamentu (albo testamentów) – ogłoszenie testamentu jest czynnością oficjalną, dokonywaną w sądzie lub przed notariuszem. Chodzi o to, że od ogłoszenia testamentu zaczyna biec termin przedawnienia roszczeń z tytułu zachowku (art. 1007 K.c.). W tym właśnie prawdopodobnie można upatrywać szczególnie istotnych szans na dochodzenie przez Pana roszczenia (roszczeń) z tytułu zachowku po Państwa rodzicach; roszczenie powinno być dochodzone odpowiednio szybko – do przerwania biegu przedawnienia (art. 123 K.c.) mogłoby dojść wskutek wytoczenia powództwa lub przez zawezwanie do próby ugodowej (przed sądem rejonowym); zawezwanie do próby ugodowej uregulowano w KPC (od art. 184 do art. 186). Skoro Pańscy rodzice za swego życia zbyli bardzo znacznej wartości należące do nich składniki majątkowe, to prawdopodobnie spadki po każdym z Pańskich rodziców zawierały bardzo mało aktywów (np. jakieś oszczędności, cenne przedmioty niewielkich rozmiarów), ale na wszelki wypadek informuję o tym, że darowizny mogą być uwzględniane przy dziale spadku (ale tylko spadku dziedziczonego z ustawy w bliskim gronie rodzinnym) – chodzi o (uregulowane w art. 1039 i następnych K.c.) zaliczenie na schedę spadkową (we wcześniejszej wersji tych przepisów chodziło o zaliczenie darowizn na schedę spadkową).

Ustanowienie służebności i niewywiązywanie się z niej

Wspomniana przez Pana służebność – zapewne służebność osobista (art. 296 i następne K.c.) – miała istotne znaczenie za życia osoby uprawnionej (osób uprawnionych) do wykonywania służebności; po śmierci uprawnionego przysługująca dożywotnio służebność osobista może zostać wykreślona z księgi wieczystej (o ile służebność ujawniono w księdze wieczystej). Wartość służebności mogłaby też być uwzględniana przy obliczaniu „substratu zachowku”.

 

Jak widać, są małe szanse na możliwość dochodzenia na drodze prawnej (wyrównania) zachowku/zachowków przez Pana od Pańskiego rodzeństwa. Upłynęło wiele lat, a pływ czasu ma bardzo duże znaczenie – z uwagi na przedawnienie roszczeń (z tego względu szansę mogłoby otworzyć ujawnienie oraz ogłoszenie testamentu/testamentów).

 

Określenie „niezamożny” można różnie rozumieć. Dlatego – nawet na wszelki wypadek – zwracam uwagę to, że ustawodawca przewidział ewentualność obowiązku alimentacyjnego między rodzeństwem – takiej ewentualności dotyczą wprost artykuły Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego: 128, 129, 131, 134; obowiązek alimentacyjny uregulowano w artykułach: od 128 do 144. Podstawowym kryterium żądania alimentów (poza alimentami na rzecz własnych dzieci) jest niedostatek uprawnionego (art. 133). Być może udałoby się Panu uzyskać alimenty od swego rodzeństwa (ale proszę liczyć się z trudnościami).

 

Wyrażam nadzieję na to, że ta odpowiedź pomoże Panu opracować oraz właściwie realizować dobrą strategię z tą przykrą i trudną sytuacją (jedna z głównych trudności wiąże się z nieformalnością ustaleń sprzed lat).

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • 10 plus II =

»Podobne materiały

Odprawa emerytalna a kontynuacja pracy w firmie

Osiągnęłam wiek emerytalny (61 lat) i zamierzam w najbliższym czasie przejść na emeryturę. Z porozumienia między mną a dyrekcją firmy wynika, że najprawdopodobniej podejmę ponownie pracę na dotychczasowym stanowisku i warunkach. Planowana przerwa wyniesie 1 dzień. Wiem, że wraz z przejściem na emery

 

Zwolnienie lekarskie a opieka nad dzieckiem

Przebywam na zwolnieniu lekarskim już prawie od 6 miesięcy. Po jego zakończeniu będę przez kilka dni na zwolnieniu na opiekę nad dzieckiem. W tym czasie wybieram się do lekarza i na pewno otrzymam kolejne zwolnienie na siebie. Czy w tym czasie pracodawca może mnie zwolnić? Czy muszę wrócić do pracy

 

Odzyskanie kaucji za wynajmowane mieszkanie

Wynajmowałem mieszkanie, mam obecnie problem z odzyskaniem kaucji. Zgodnie z umową najmu właściciel powinien rozliczyć kaucję w ciągu 15 dni od daty rozwiązania umowy. Co miesiąc terminowo regulowałem czynsz, w tej kwocie zawierały się ryczałty za media, prąd, gaz itp. Zgodnie z umową powinienem rów

 

Zakres obowiązku utrzymywania domu przez właściciela i dożywotnika

Przed kilkoma laty rodzice przepisali na mnie dom w zamian za nieodpłatnie prawo dożywotniego użytkowania nieruchomości i moje zobowiązanie się do utrzymywania domu (w załączniku akt notarialny). Tato chyba ma początki jakiś zaburzeń psychicznych, ale nie chce iść do lekarza. Ciągle przy czymś manip

 

Reklamacja blatów kuchennych po kilkunastu miesiącach

Wykonuję w ramach mojej działalności m.in. meble kuchenne. W zeszłym roku u jednego z klientów zamontowałem blat drewniany pewnej firmy. Obecnie, tj. po 15 miesiącach od montażu, klient zgłosił reklamację blatów (słuszną, bo blat wyblakł i jest nierówny). Zgłosiliśmy to do producenta, jednak ten zas

 

Zachowek dla małoletniego

Mam zapłacić zachowek niepełnoletniemu siostrzeńcowi. Jego prawnym opiekunem jest jego ojciec. Czy mogę sama założyć konto nieletniemu i zastrzec w banku, żeby do pełnoletności dziecka nikt nie korzystał z tych pieniędzy? Sprawy o zachowek nie było. Jak się zabezpieczyć, by w przyszłości nie miał ża

 

Majątek osoby ubezwłasnowolnionej

Chciałabym prosić o poradę prawną dotyczącą majątku osoby ubezwłasnowolnionej. Mam siostrę, która jest od kilku lat całkowicie ubezwłasnowolniona z powodu choroby. To ja jestem jej opiekunem prawnym – nasi rodzice nie żyją. Poza nami jest jeszcze jedna siostra, z którą w zasadzie nie

 

Przelew od obywatela Szwajcarii a podatek PCC

Jestem Polką i mieszkam w Polsce. Obywatel Szwajcarii, mieszkający w Szwajcarii, osoba ze mną niespokrewniona, przeleje na mój rachunek w Polsce określoną kwotę pieniężną – będzie to pożyczka dla mnie. Pieniądze w chwili zawierania umowy pożyczki oraz przekazywania będą w Szwajcarii. Przekazan

 

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
Szukamy ambitnego prawnika »