.
Mamy 12 627 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Nieuczciwe staranie się o zachowek

Autor: Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 14.03.2017

Babcia sporządziła testament, w którym darowała mi swój majątek, pomijając moją mamę i jej siostrę. Ciocia nie interesowała się babcią od 12 lat, nie pomagała nam w opiece i ignorowała prośby o wsparcie. Teraz nieuczciwie stara się o zachowek ode mnie, mimo że dostawała od swojej matki darowizny finansowe. Co mam robić, jak się bronić?


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Nieuczciwe staranie się o zachowek

Fot. Fotolia

Kwestia zachowku została uregulowana w przepisach art. 991–1011 Kodeksu cywilnego.

 

Zachowek jest to część spadku należna osobom najbliższym zmarłego niezależnie od tego, kto został przez niego powołany do spadku w testamencie. Ustanowienie prawa do zachowku opiera się na założeniu, że każdy człowiek w razie śmierci ma moralny obowiązek pozostawienia choćby części majątku swoim najbliższym.

 

W praktyce zachowek może być egzekwowany wtedy, gdy zmarły pozostawił testament, w którym albo w ogóle pominął osoby najbliższe, albo zapisał im zbyt małą część majątku.

 

Problem zachowku nie istnieje, gdy osoby do niego uprawnione otrzymają w spadku po zmarłym lub w formie darowizny część majątku równą lub wyższą od tej, jaka należałaby się im z racji zachowku.

 

Zgodnie z art. 991 Kodeksu cywilnego (w skrócie K.c.) „zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek)”.

 

W przedstawionych okolicznościach sprawy Pani ciocia została pozbawiona spadku po jej mamie, czyli nic nie otrzymał po babci śmierci, ponieważ zmarła pozostawiła testament na Pani rzecz. W takiej sytuacji Pani ciocia jest uprawniona do żądania zapłaty zachowku od Pani.

 

Jednakże ciocia, jak Pani pisze, otrzymywała za życia babci pomoc finansową, a więc w takiej sytuacji, jeśli Pani posiada dowody na ten fakt, to można wnioskować o zmniejszenie zachowku na rzecz cioci. Pomocne będą zeznania świadków, poprzedni testament itp.

 

Zgodnie z art. 1007 K.c. roszczenie o zachowek wygasa po pięciu latach od chwili ogłoszenia testamentu lub otwarcia spadku (czyli śmierci spadkodawcy). W Pani sprawie bieg przedawnienia rozpoczął się od chwili otwarcia lub ogłoszenia testamentu.

 

Jedyną możliwością zmniejszenia zachowku będzie wykazanie przez Panią, że wypłacenie go w wysokości wynikającej z art. 991 K.c. sprzeczne byłoby z zasadami współżycia społecznego, a to ze względu na naganne zachowanie uprawnionego do zachowku względem spadkodawcy.

 

Z prawnego punktu widzenia, gdy uwzględnienie żądań pozwu o zachowek naruszało normy moralne lub etyczne, zawierające reguły postępowania między ludźmi, w rodzinie, podstawowe zasady etycznego i uczciwego postępowania – dochodzenie roszczeń o zachowek może podlegać ocenie z punktu widzenia art. 5 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem „nie można czynić ze swego prawa pożytku, który byłby sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Taki działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony”.

 

We w miarę niedawnym wyroku z dnia 21 października 2010 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie (sygn. akt VI ACa 332/2010) dodał nadto, że strona powołująca się na przepis art. 5 K.c. nie musi wykazywać, jakie konkretnie zasady współżycia społecznego byłyby, jej zdaniem, naruszone poprzez uwzględnienie powództwa o zachowek. Należy jednak wspomnieć, że powołanie się na art. 5 K.c. zastrzeżone jest zarezerwowane dla sytuacji wyjątkowych.

 

W konkretnej, wspomnianej wyżej sprawie, sąd stwierdził, że zastosowanie art. 5 K.c. jest uzasadnione przez brak zaangażowania uprawnionego do zachowku w osobiste kontakty z matką, która była w bardzo podeszłym wieku, a w szczególności brak jego zaangażowania w bezpośrednią opiekę, gdy była bardzo chora, przy uwzględnieniu równocześnie, że pozwana sama mieszkała z matką przez wiele lat, w tym także w najtrudniejszym okresie życia matki, tj. jej późnej starości i następnie ciężkiej choroby.

 

W Pani przypadku można próbować powoływać na ten przepis w odniesieniu do postępowania cioci w stosunku do zmarłej babci. Można wskazać, iż ciocia nie interesowała się matką, nie pomagała w jej utrzymaniu, nie uczestniczyła w kosztach leczenia, zakupie lekarstw itp. Wszystkie obowiązki dotyczące opieki i utrzymania zmarłej spadły na Panią. Pomocne będą na tę okoliczność wszelkie rachunki, faktury, zeznania świadków itp.

 

Wykazanie zatem w postępowaniu, że zachowanie cioci było moralnie niewłaściwe względem spadkodawcy, uzasadniać może obniżenie wartości należnego jej zachowku. W Pani sytuacji w grę wchodzi niestety tylko obniżenie wartości należnego cioci zachowku, ponieważ pozbawienie jej w ogóle zachowku nie jest już po śmierci spadkodawcy możliwe. Ważne jednak, aby nie pozostawać biernym w stosunku do żądań finansowych cioci.

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • osiem + 9 =
.
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
Szukamy ambitnego prawnika »