.
Mamy 13 116 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne porady prawne

Pliki można dodać w kolejnym kroku
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!

Nienależnie pobrana emerytura

Autor: Katarzyna Nosal • Opublikowane: 31.10.2013

31 marca zmarła moja ciocia (rodzona siostra mojego ojca), która była osobą samotną. Opiekowałem się nią przez wiele lat, miałem odpowiednie pełnomocnictwa. Od kilku lat emerytura cioci przychodziła pocztą na mój adres (ale na jej nazwisko), a ona sama mieszkała w prywatnym domu opieki. Po pogrzebie wyjechałem na zaplanowany kilka miesięcy wcześniej urlop, więc zgłosiłem śmierć cioci w ZUS dopiero 10 kwietnia. ZUS wypłacił emeryturę za kwiecień i maj (pieniądze przeznaczyłem na dopłatę do pogrzebu oraz pomnik). Później jednak wystąpił o zwrot nienależnie pobranej emerytury za oba miesiące. Czy to zgodne z przepisami? Dodam, że po śmierci mojego ojca rok temu również wypłacono dwa świadczenia, a ZUS nie upomniał się o ich zwrot.


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Na wstępie należy wyjaśnić kilka kwestii prawnych związanych z przedstawionym przez Pana tematem nienależnie pobranej emerytury.

 

Zgodnie z art. 130 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych świadczenia wypłaca się za miesiące kalendarzowe w dniu ustalonym w decyzji organu rentowego jako termin płatności świadczeń, z uwzględnieniem ust. 4 i 5, chyba że umowy międzynarodowe stanowią inaczej. Świadczenia wypłaca się osobom uprawnionym, za pośrednictwem osób prawnych prowadzących działalność w zakresie doręczania świadczeń, albo na wniosek tej osoby na jej rachunek w banku lub w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej. Przepis powyższy stosuje się odpowiednio do osób sprawujących opiekę prawną nad osobami uprawnionymi do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy oraz osób sprawujących opiekę nad osobami, o których mowa w art. 131 ust. 1, czyli dziećmi uprawnionymi do renty rodzinnej.

 

Artykuł 136a wyżej cytowanej ustawy ustala zasady obliczania i wstrzymania renty lub emerytury w przypadku, gdy jest ona należna za niepełny miesiąc. Zgodnie z tym przepisem kwotę emerytury lub renty przysługującej za niepełny miesiąc ustala się, dzieląc kwotę świadczenia przez liczbę wszystkich dni kalendarzowych w tym miesiącu, a otrzymaną kwotę mnoży się przez liczbę dni kalendarzowych, za które świadczenie przysługuje. W razie śmierci emeryta lub rencisty wstrzymanie wypłaty świadczenia następuje od miesiąca przypadającego po miesiącu, w którym zmarł emeryt lub rencista. Z przepisu wynika, że świadczenie (proporcjonalne) wypłaca się do miesiąca, w którym nastąpiła śmierć, także wówczas, gdy termin wypłaty przypada po dniu śmierci, a wypłatę wstrzymuje się dopiero od następnego miesiąca.

 

Zgodnie z art. 101 Kodeksu cywilnego (w skrócie: K.c.) pełnomocnictwo może być w każdym czasie odwołane, chyba że mocodawca zrzekł się odwołania pełnomocnictwa z przyczyn uzasadnionych treścią stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa. Umocowanie wygasa ze śmiercią mocodawcy lub pełnomocnika, chyba że w pełnomocnictwie inaczej zastrzeżono z przyczyn uzasadnionych treścią stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa.  

 

Wreszcie kwestia świadczeń nienależnie pobranych, których zwrotu może domagać się ZUS, uregulowana jest w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: ustawa systemowa). Artykuł 84 tej ustawy stanowi, że osoba, która pobrała nienależne świadczenie z ubezpieczeń społecznych, jest obowiązana do jego zwrotu, wraz z odsetkami, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego.

 

Przepis ustępu 2 artykułu 84 ustawy systemowej wyjaśnia, co należy uznać za świadczenie nienależne. Zgodnie z tym przepisem za kwoty nienależnie pobranych świadczeń uważa się:

 

  • świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania;
  • świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie nieprawdziwych zeznań lub fałszywych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzania w błąd organu wypłacającego świadczenia przez osobę pobierającą świadczenia. 

 

Jak wynika z powyższego, z chwilą śmierci osoby uprawnionej do emerytury wygasa pełnomocnictwo osoby upoważnionej do odbierania takiego świadczenia. To po pierwsze. Po drugie, wynika z tego, że za część danego miesiąca, w którym nastąpiła śmierć, świadczenie jest należne, ale za pozostały okres już nie. Od kolejnego miesiąca po śmierci uprawnionego wypłata świadczenia jest wstrzymywana. Jeśli – nawet z powodów leżących po stronie zakładu ubezpieczeniowego – świadczenie zostanie przypadkiem wypłacone, to należy uznać je za świadczenie nienależne, które podlega zwrotowi.

 

Przepisy nie przewidują możliwości, aby z takich świadczeń pokrywać koszty pogrzebu czy wystawienia pomnika, a nawet spłaty zadłużenia osoby, która pobierała świadczenie. Takie działanie osób, które pobierały świadczenie po śmierci uprawnionego, nie może zostać uznane za właściwe i usprawiedliwione oraz uzasadniające odstąpienie od zwrotu nienależnie wypłaconego świadczenia.

 

Wprawdzie zgodnie z art. 84 ust. 8 ustawy systemowej zakład może odstąpić od żądania zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin ich płatności albo rozłożyć je na raty, jeżeli:

 

  • zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności lub
  • kwota nienależnie pobranych świadczeń nie przewyższa kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

 

Trudno jednak uznać, ze chęć pokrycia kosztów pogrzebu stanowi taką uzasadnioną okoliczność. Nie mówiąc już o późniejszym poinformowaniu zakładu o przyczynie uzasadniającej wstrzymanie wypłaty świadczenia z powodu wyjazdu na urlop.

 

Przepisy ustawy przewidują także okoliczność, gdy świadczenia wypłacane są przez zakład, pomimo prawidłowego zawiadomienia o ustaniu prawa do świadczenia lub o przyczynie uzasadniającej wstrzymanie wypłaty. Zgodnie z art. 84 ust. 11 ustawy systemowej, jeżeli osoba pobierająca świadczenia zawiadomiła organ wypłacający te świadczenia o zajściu okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty, a mimo to świadczenia były nadal wypłacane, kwoty nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczeń społecznych podlegają zwrotowi bez odsetek za zwłokę. Z treści tego właśnie przepisu wynika wyraźnie, że otrzymywanie świadczenia bez zaniechania powiadomienia, czyli przez niedopatrzenie organu wypłacającego to świadczenie, nie uzasadnia uznania, iż świadczenie wypłacono należnie.

 

Analizując powyższe przepisy, należy dojść do wniosku, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych postąpił w Pańskim przypadku prawidłowo i nie ma Pan szans na pozytywne dla siebie rozstrzygniecie sprawy nienależnie pobranej emerytury. Argument, że po śmierci ojca otrzymywał Pan jego świadczenie i ZUS nigdy nie upomniał się o jego zwrot, nie jest trafiony. To, że ZUS działa czasem opieszale, nie uzasadnia stosowania analogii do innej sytuacji. Co więcej, nie ma podstaw, by sądzić, ze w pierwszym wypadku ZUS całkowicie zrezygnował z żądania zwrotu nienależnie wypłaconego świadczenia. Zgodnie z art. 84 ust. 7 ustawy systemowej należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia uprawomocnienia się decyzji ustalającej te należności. Oznacza to, że przez 10 lat można spodziewać się wezwania do zapłaty nienależnie pobranego świadczenia.

 

Reasumując: skoro Pańska ciocia zmarła w dniu 31 marca, to zgodnie z cytowanymi wyżej przepisami świadczenie za kwiecień powinno zostać już wstrzymane. Skoro ZUS, zapewne z przyczyn organizacyjnych, wypłacił to świadczenie, a Pan ze świadomością, że ciocia już nie może korzystać z emerytury, pobrał pieniądze, to ZUS słusznie żąda zwrotu. Nie powinien jednak żądać zapłaty odsetek za okres od wypłaty do zwrotu, ponieważ zawiadomił Pan ZUS o śmierci cioci. W mojej ocenie można żądać ewentualnie odsetek za pobrane świadczenie z kwietnia, ponieważ o śmierci zawiadomił Pan z opóźnieniem. Za maj odsetki nie są należne. W takich okolicznościach sprawy niestety nie ma Pan szans na wygraną.

Jeśli masz podobny problem prawny, zadaj pytanie naszemu prawnikowi (przygotowujemy też pisma) w formularzu poniżej  ▼▼▼

Zapytaj prawnika - porady prawne online

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • dziewięć minus trzy =
.
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
Szukamy ambitnego prawnika »

spadek.info

prawo-budowlane.info

odpowiedziprawne.pl